Hoe donkerder het brood, hoe beter? Het gezondste brood kiezen valt niet altijd mee. En dan maakt het ook nog uit wat je erop doet.
is wetenschapsjournalist en epidemioloog en schrijft voor de Volkskrant vooral over biomedische onderwerpen
Zuurdesem, spelt, mais, volkoren, krentenbollen. Nederlanders eten aardig wat brood per dag, zowel bij het ontbijt als voor de lunch – en dan graag met kaas. Hoewel Nederlanders Europees gezien geen koplopers zijn, werken we per persoon jaarlijks toch gemiddeld 51,5 kilogram brood weg; 2,5 boterham per dag voor vrouwen en ruim 3,5 voor mannen. Welk brood is eigenlijk het gezondst?
Grofweg zijn er drie soorten: witbrood, bruinbrood en volkorenbrood. Dat is wettelijk zo geregeld en die informatie moet ook terug te vinden zijn op het etiket. Witbrood is gemaakt van bloem, bruinbrood van meel en in volkorenbrood zitten alle bestanddelen van de graankorrel: de zetmeelrijke kern, de kiem en de zemel.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Verwarrend genoeg zegt de benaming weinig over de werkelijke kleur van brood. Brood met een donkere kleur is eigenlijk vaak gekleurd witbrood. ‘Hoe donkerder, hoe beter’ gaat dus niet op, al denkt 30 procent van de Nederlanders van wel en kiest bijna twee derde brood uit op kleur.
Wat ook op het etiket moet staan: de graansoort, zoals rogge, tarwe, haver, mais, spelt of gierst, en eventuele andere kenmerken, zoals noten, rozijnen of zaden. Dat levert soms ingewikkelde combinaties op als volkoren tarwepistolet, bruin tarweroggebrood, witte rozijnenbol of bruine meergranentriangel.
Fijn, al die informatie, maar het maakt het er voor de consument niet makkelijker op om het gezondste brood te kiezen, vindt Ellen Kampman, hoogleraar voeding en ziekte aan de Wageningen Universiteit. Zelfs zij vraagt geregeld bij haar supermarkt welke ze nu moet kiezen als ze volkorenbrood wil, want etiketten blijken soms onduidelijk. Volgens haar kunnen of willen nog altijd te weinig mensen kiezen voor volkorenbrood en ligt daar te weinig van in de schappen, terwijl dat wel het gezondst is.
Volkorenbrood bevat namelijk de meeste voedingsstoffen en vezels. Die zitten in de kiem en de zemel, het vezelrijke vliesje dat om de graankorrel heen zit. Ook volkorenrijst en volkorenpasta zijn gezondere varianten. Nederlanders krijgen structureel te weinig voedingsvezel binnen, volgens Kampman: ongeveer de helft van de aanbevolen 30 gram per dag voor vrouwen en 40 gram voor mannen.
Dat is een probleem, want voedingsvezel is goed voor je darmen. Het zorgt voor een betere doorloop en een gezond microbioom: ‘goede’ bacteriën die helpen met je spijsvertering. Daarnaast is voedingsvezel belangrijk voor je suikerhuishouding. ‘Als je voldoende vezels eet, heb je minder kans op darmkanker en diabetes type 2’, zegt Kampman.
Toch heeft brood een slecht imago. Jarenlang werd het weggezet als dikmaker vanwege de koolhydraten – waaronder vezels formeel ook vallen. Sommige mensen die willen afvallen door koolhydraten te beperken, laten brood daarom staan. Boeken als Broodbuik (Wheatbelly) van de Amerikaanse preventiecardioloog William Davis hebben mogelijk bijgedragen aan het slechte imago van brood. Onterecht, vindt Kampman. ‘Het is helemaal niet aangetoond dat een koolhydraatarm dieet beter helpt om af te vallen dan een dieet met minder vet, eiwit of gewoon minder calorieën.’
Ook Wesley van Gils, die als diëtist bij het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) mensen met diabetes begeleidt en ook in zijn eigen praktijk cliënten adviseert over gezonde voeding, is voorstander van volkorenbrood. ‘Een volkorenboterham is echt gezonder.’
Veel mensen weten dat heus wel, denkt hij. Voor degenen die toch een koolhydraatarm dieet moeten volgen, bijvoorbeeld vanwege diabetes, adviseert hij koolhydraatarm brood. ‘Daar zitten minder koolhydraten in, maar het is wel rijk aan voedingsvezel’, aldus Van Gils. Voor gezonde mensen heeft koolhydraatarm brood niet per se meerwaarde.
Er is nog een reden om vooral wel brood te blijven eten, zeggen beide experts. Het bevat jodiumhoudend bakkerszout, dat een trage schildklier (krop of struma) helpt voorkomen. Sinds de jaren zestig voegen bakkers daarom bakkerszout toe aan brood, al is dat sinds 2009 niet meer verplicht. Het aantal mensen met een jodiumtekort daalde door die toevoeging.
In biologisch of zelfgebakken brood zit vaak geen gejodeerd zout. Soms zit daar wel zeezout in, maar dat bevat bijna geen jodium. Als je vooral dat soort brood eet in plaats van brood van de bakker of de supermarkt, zul je niet meteen een jodiumtekort oplopen. Toch dreigt krop terug te keren, vertelt Kampman. Ook artsen waarschuwden er in 2012 al voor: afwijkende voedingspatronen kunnen wel degelijk leiden tot een jodiumtekort en krop.
Het zout in brood brengt wel weer een ander probleem met zich mee: het draagt behoorlijk bij aan de Nederlandse zoutconsumptie. Vooral het natrium in zout leidt tot een hogere bloeddruk en dat kan weer leiden tot hart- en vaatziekten. Daarom is het wettelijke zoutgehalte in brood de afgelopen tien jaar met een kwart teruggebracht. Het RIVM concludeerde onlangs dat het ongezonde natrium in zout waarschijnlijk veilig vervangen kan worden door andere mineralen.
Terug naar het gezonde brood. Kampman en Van Gils benadrukken allebei dat de dagelijkse bammetjes onderdeel zijn van een gevarieerd voedingspatroon. Het maakt ook uit wat je op dat brood doet. Vervang roomboter door margarine. Jam en hagelslag bevatten veel suiker, en in kaas en vleeswaren zit veel zout. ‘Gebruik verse kip als je graag vlees wilt’, zegt Van Gils. Kampman vindt vleeswaren vanuit duurzaamheidsoogpunt sowieso minder wenselijk. Naturel pindakaas als beleg is prima, of sla, tomaat en komkommer. ‘En eet liever boterhammen dan sterker bewerkte broodproducten zoals pistolets of kadetjes’, zegt Van Gils.
Wil je toch iets anders dan brood? Vervang het dan door yoghurt met fruit en noten, adviseert de diëtist. Kampman voegt toe: ‘Meer fruit eten lost het tekort aan voedingsvezels voor een deel op, maar volkorenproducten blijven belangrijk.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant