Verenigde Staten Na de moord op de rechtse influencer Charlie Kirk riep de regering-Trump bedrijven en onderwijsinstellingen op om mensen te ontslaan die zijn dood online bejubelden. Wiskundedocent Krista Lesiecki (55) verloor zo haar baan. „Ik raakte van de kook van al het goedpraten van wie Kirk was.”
Portret van Krista LesieckiFoto Emilie van Outeren
Spijt als haren op haar hoofd heeft Krista Lesiecki van haar impulsieve online opmerking in de uren na de moord op de radicaal-rechtse icoon Charlie Kirk. „Ik zou willen dat ik het kon terugnemen”, zegt ze, op een bankje aan de Mississippi. „Maar de politieke overreactie om mij het zwijgen op te leggen, mijn vrijheid van meningsuiting in te perken, mij te laten ontslaan, is belachelijk. Ik had het niet moeten zeggen, maar ik mócht het wel zeggen.”
De woensdag in september dat Charlie Kirk werd doodgeschoten, was wiskundelerares Lesiecki (55) na de laatste les nog op haar middelbare school in Ellsworth, Wisconsin, toen ze het nieuws hoorde. In deze conservatieve gemeenschap – het stadje met drieduizend inwoners plus de boerderijen eromheen – sprak ze vrijwel nooit met collega’s over politiek, dus ook niet onmiddellijk na de moord op de leider van president Trumps informele jeugdbeweging, zegt ze.
’s Avonds thuis voor de televisie, scrollend door sociale media, werd ze boos over alle hagiografieën van Kirk die ze voorbij zag komen. „Ik raakte van de kook van al het goedpraten van wie hij was en waar hij voor stond. De berichtgeving liep over van martelaarschap. Het is vreselijk dat hij vermoord is, maar dat verandert niet wat hij gezegd heeft. Zoals dat vuurwapengeweld prima is. De hypocrisie!” (Kirk noemde het grondrecht op vuurwapenbezit „door God gegeven” en de prijs daarvoor, de levens van „enkele” vuurwapendoden „een verstandige deal”.)
Terwijl ze zich zat op te winden, schreef Lesiecki op Facebook: „Hij zei dat het tweede amendement de doden waard is. Hij spuwde haat (…) als je hield van waar hij voor stond, kun je er niet overstuur van zijn dat hij stierf. Hij heeft zijn lotsbestemming vervuld.” En ze ging naar bed.
Ze zette wel vaker commentaar op de actualiteit op haar pagina. „Ik ben erg politiek bewust. Ik grap wel eens dat als ik verder naar links zou leunen, ik waarschijnlijk zou omvallen. En ik geloof dat wie zwijgt, medeplichtig is aan wat er in dit land aan de hand is. We zijn geen volwaardige democratie meer.”
De kring waarmee zij haar mening deelde leek klein, tussen haar ‘vrienden’ op Facebook zaten maar enkele ouders van de kinderen op haar school en een paar oud-leerlingen. „Nooit iemand die ik les gaf. Mijn profiel was zoveel mogelijk afgeschermd en nergens stond waar ik werkte.” Maar online is niets werkelijk privé.
De conservatieve activist Kirk (31) leidde een organisatie die 92 miljoen dollar per jaar omzette. Hij bereikte een flink publiek met zijn podcasts en filmpjes van de provocerende debatten die hij hield met progressieve studenten. Daarin overheerste zijn witte, mannelijke, christelijke en nationalistische superioriteitsdenken. Onmiddellijk na zijn dood werd hij door rechts Amerika opgehemeld als een moderne Jezus en ook door linkse commentatoren geprezen om zijn inzet voor de vrijheid van meningsuiting.
Muurschildering in Ashdod, Israël, van de Amerikaanse conservatieve politiek activist Charlie Kirk, die in september werd vermoord.
Hoe beperkt die vrijheid is voor een willekeurige wiskundelerares, zou Lesiecki snel ervaren. Op donderdag gaf ze gewoon weer les in Ellsworth, waar ze een half uurtje rijden vandaan woont. Maar vrijdagochtend werd ze om zes uur ’s ochtends gebeld door een lid van de schoolleiding. „Toen begon de ellende.”
Iemand had een screenshot van haar post gemaakt. Die kwam terecht op een lokale Facebook-pagina, die normaal gaat over evenementen en vermiste huisdieren. Inwoners vlogen elkaar online in de haren over de wiskundelerares. De schoolleiding werd ingeschakeld. Later op vrijdag bereikte het screenshot de 4,5 miljoen volgers van ‘Libs of TikTok’, een X-account dat zich richt op het belachelijk maken en intimideren van linkse landgenoten.
Derrick Van Orden, de Republikeinse afgevaardigde van dit district, reageerde op X: „Ik zal ernaar streven alle federale financiering (…) voor heel Ellsworth te beëindigen, tenzij dit onmiddellijk wordt rechtgezet.” Niet dat hij vanuit Washington over de lokale onderwijsbegroting gaat, maar het was een extra zetje om Lesiecki op non-actief te laten zetten en vervolgens te ontslaan.
Rechtse politici en influencers, die jaren geageerd hebben tegen woke Democraten die andersdenkenden ‘cancelen’, kregen het in de weken na de moord voor elkaar meer mensen werkloos te maken die iets onaardigs over Kirk hadden gezegd. „Rapporteer ze, bel hun werkgever”, moedigde vicepresident JD Vance de heksenjacht aan. Volgens een analyse van The New York Times werden in ieder geval 145 personen ontslagen, grotendeels in het onderwijs, al langer een doelwit van rechtse activisten. Kirks organisatie houdt zwarte lijsten bij van docenten en bestuurders in het middelbaar en hoger onderwijs die vanwege hun „radicaal linkse agenda” een gevaar zouden vormen.
Zelfs de talkshow van komiek Jimmy Kimmel werd even gestaakt na een ongevoelige opmerking over Kirk. Afgelopen dinsdag werd bekend dat van zeker zes buitenlanders om dezelfde reden het Amerikaanse visum is ingetrokken. Slechts een enkele school of bedrijf nam het tegen de zin van het Trump-bewind voor een werknemer op.
De enige mazzel die Lesiecki had, was dat noch Libs of TikTok, noch Van Orden haar bij naam noemde op hun digitale schandpaal. Haar naam was wel zichtbaar in het screenshot, maar niet eenvoudig te copy-pasten om haar telefoonnummer of sociale mediaprofielen op te zoeken. Andere Kirk-critici zijn online en telefonisch overladen met doodsbedreigingen. Zelfs wanneer ze, zoals een andere lerares in Wisconsin, valselijk beschuldigd werden. „Ik heb één naar smsje gekregen van een onbekend nummer met iets van ‘jij bent de volgende clown’,” zegt Lesiecki. Ze heeft het verwijderd. Omdat ze zelf niet in Ellsworth woont, „kan ik nog gewoon naar de supermarkt”. Al was ze dagenlang bang om alleen haar drie honden uit te laten.
Haar probleem was de schoolleiding, die haar op vrijdag naar huis stuurde en dinsdag ontbood voor een ‘feitenrelaas’. De school, kreeg ze te horen, was overladen met mails en telefoontjes, tot van ver buiten Wisconsin. Het werd Lesiecki snel duidelijk dat ze hier nooit meer voor de klas zou staan. „Mijn daad zou de school beschadigd hebben, dat was genoeg reden voor ontslag. Maar was het mijn post die de school ondermijnde, of alle bewuste ophef van buitenaf?”
Een Amerikaanse bewonderaar van Charlie Kirk herdenkt hem kort na zijn gewelddadige dood.
Een advocaat stelde haar pensioen veilig en dat was het. „Ik was helemaal niet van plan om te stoppen. Ik houd van lesgeven en van mijn leerlingen, ik had het nog jaren kunnen doen. Als er naast mij iemand lijdt onder deze situatie zijn het niet de mensen die zich hier online over opwinden of de nabestaanden van Kirk, maar mijn scholieren. Die zijn – op een plek waar het toch al ingewikkeld is ervaren docenten te vinden – een heel goede wiskundeleraar kwijt.”
Lesiecki heeft geprobeerd de online ophef over haar te negeren. „Mijn dochter heeft de commentaren doorgekamd en de positieve voorgelezen.” Maar ze merkt hoe groot de angst is onder mensen die haar steunen. Velen die ze als vrienden beschouwde hebben niets van zich laten horen. Nadat ze een fondsenwerving had opgezet, belde een donateur haar in paniek op. „Hij had per ongeluk onder zijn eigen naam bijgedragen in plaats van anoniem en was doodsbang voor de gevolgen. En hij woont niet eens in Wisconsin. Iedereen kijkt nu over zijn digitale schouder.”
Die angst, zegt Lesiecki, is precies het doel. „Ik neem verantwoordelijkheid voor mijn woorden, maar mensen verdienen een tweede kans. En het mag niet aan politici als Van Orden zijn om, met de druk van de staat, mensen het zwijgen op te leggen. Vrijheid van meningsuiting is niet voor niets ons eerste grondrecht. Het komt vóór alle andere.”
Lesiecki’s critici brengen daar tegenin dat „vrijheid van meningsuiting geen vrijwaring van consequenties betekent”, zoals online vaak aangevoerd wordt. Of het vooral de lokale ophef in Ellsworth of de druk vanuit Washington was die haar haar baan kostte, zal ze nooit zeker weten.
De schooldirecteur laat per mail weten dat hij „op advies van een advocaat geen commentaar op deze personeelskwestie” geeft. Inwoners van Ellsworth die Lesiecki op Facebook „een etterende wond” noemden of vonden dat „deze vrouw nooit meer voor de klas mag staan”, reageren helemaal niet. Na alle nationale ophef lijkt het stadje – ‘de kaaswrongel-hoofdstad van de wereld’ – de kwestie snel te willen vergeten.
Charlie Kummer (57), een autodealer op Main Street en lid van het schoolbestuur, wordt door meerdere mensen genoemd als een van dé critici van Lesiecki. Maar in zijn kantoor, met een afbeelding van Donald Trump in de kast achter hem en het mobiele nummer van zijn „vriend” Van Orden paraat, zegt hij niets met Lesiecki’s ontslag te maken te hebben gehad. Hij wil niet meer kwijt dan dat de situatie „een ongelukkig incident was voor alle betrokkenen”.
De linkse serveerster in een lokale koffietent weet ervan, maar zwijgt: „Om je zaak open te houden, moet je je mond dichthouden.” Klanten die sympathie voor Lesiecki voelen, willen die alleen anoniem uiten. „Ik weet dat dat laf is, maar ik moet nog met mijn buren door één deur kunnen”, zegt een oudere man. „Het enige wat ik kan doen is volgend jaar weer tegen Van Orden stemmen.”
Ondanks de overgrote steun voor Trump hier – op hem stemden een jaar geleden twee keer zoveel kiezers als op Kamala Harris – is het westen van Wisconsin een van de weinige Congresdistricten die bij de tussentijdse verkiezingen in 2026 echt bevochten zullen worden. Van Ordens opstelling in dit conflict kan daar een rol in spelen.
Lesiecki zal ook op een of andere manier deel van die campagne uitmaken. Maar ze heeft geen puf meer om haar ontslag of de publieke opinie in Ellsworth aan te vechten. „Ik wil wel laten horen dat het bizar is om leraren te ontslaan om wat ze buiten school zeggen. Ik ben ook geen leraar geschiedenis of maatschappijleer, die misschien iets van ideologie kan laten doorsijpelen in een les. Ik geef wiskunde. Om te zorgen dat leerlingen iets van mij aannemen, moet ik me verre houden van politiek. Ook als zij in een Trump-T-shirt de klas in komen. En dat heb ik in de 32 jaar dat ik lesgaf gedaan.”
Ze wil, zegt ze aan het eind van het gesprek in het park aan de rivier, nogmaals benadrukken dat ze „niet trots” is op haar online opmerking. „Niet omdat ik meer respect voor Charlie Kirk had moeten tonen, maar omdat ik niet zo’n hatelijk persoon ben als hij”, zegt ze. „Ik ben niet meer overstuur omdat ik mijn baan kwijt ben, maar omdat deze situatie laat zien dat je als leraar eigenlijk helemaal je mening niet meer kan uiten. De Republikeinen hebben deze slag gewonnen, maar de oorlog nog niet. Ik blijf deel van die strijd.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC