Handelsconflict Ondanks eerdere pogingen tot elkaar te komen, escaleerde de handelsoorlog tussen de VS en China de afgelopen weken opnieuw. Wat gaat er steeds mis en wat staat er op het spel?
Een werknemer controleert eind september modules met fotovoltaïsche cellen voor zonnepanelen, in een fabriek in Lianyungang, Oost-China, die ze produceert voor export naar de VS en Europa.
Het leek net wat beter te gaan. Na vier onderhandelingsrondes hadden China en de VS een fragiel evenwicht bereikt in hun handelsoorlog: de Amerikaanse heffingen zouden niet verder stijgen en China zou zijn zeldzame metalen op het huidige niveau blijven leveren. Ook lagen er afspraken voor een TikTok-deal op tafel, die de VS meer controle zou geven over de app in de VS. En er werd toegewerkt naar een ontmoeting tussen beide leiders eind oktober.
Maar tien dagen na een telefoongesprek tussen president Xi en president Trump, waarin dit allemaal werd bevestigd, ging het toch weer mis. En raakten beide landen opnieuw verzeild in een escalatiecyclus.
Die begon op 29 september, toen het Amerikaanse ministerie van Handel exportbeperkingen naar China uitbreidde, een stap waardoor duizenden Chinese bedrijven op een zwarte lijst kwamen. China vatte dit op als provocatie en sloeg hard terug. Uren nadat China’s handelsambtenaren op 9 oktober weer aan het werk waren na een nationale vakantieweek, brachten zij een breed pakket aan exportbeperkingen naar buiten op het gebied van zeldzame metalen en batterijen. Trump noemde die stap „erg vijandig” en dreigde met 100 procent extra heffingen op Chinese import.
Een week later lijken de gemoederen weer aardig bedaard. Trump maakte afgelopen weekend op sociale media een draai („Maak je geen zorgen om China, alles komt goed!”) en ook aan Chinese kant wordt benadrukt dat beide kanten in gesprek blijven.
Wat is hier gebeurd? „Op dit moment weten we niet of president Trump op de hoogte was van de stappen die zijn eigen ministerie op 29 september had gezet”, zegt Wu Xinbo, professor in internationale relaties aan de Fudan universiteit in Shanghai en adviseur van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, in een telefoongesprek. Hij denkt zelf van niet. „Trump leek geschokt door China’s reactie.”
Daarmee raakt de weeklange episode aan een pijnpunt in de relatie dit jaar. Wu: „Er lijkt sprake van een gebrek aan interne coördinatie binnen het team van Trump. Dat is een groot probleem. Ik hoop dat president Trump meer hands on kan zijn als het over China gaat, zodat er niet steeds onverwachte dingen gebeuren.”
In die context moet volgens Wu ook China’s stevige reactie worden geïnterpreteerd. „Ik denk dat het signaal richting de Amerikanen was: het moet nu echt afgelopen zijn. Het was bedoeld om een flink effect te hebben.”
Tegelijk is duidelijk dat de Chinese maatregelen niet voortkwamen uit een spontane actie. Daar waren ze te omvangrijk en gedetailleerd voor. Volgens een analyse van China-consultancybureau Gavekal Research gaat het om China’s „volgende stap in een proces van jaren om een systeem van exportcontroles te creëren dat heel precies dat van de VS nabootst”. Zo proberen beide landen nu niet alleen bilateraal maar ook wereldwijd de handel te controleren in producten die bepaalde grondstoffen of technologie bevatten.
De nieuwe regels geven China veel macht over het gebruik van de materialen, zowel in de VS – waar ook wapenfabrikanten magneten en mineralen uit China gebruiken – als wereldwijd. Maar omdat ze pas in november, na de geplande ontmoeting tussen Xi en Trump, zouden ingaan, worden ze op dit moment in de eerste plaats gezien als onderdeel van China’s onderhandelingsstrategie.
China wil graag dat de onderhandelingen met de Verenigde Staten meer over de wederzijdse exportcontroles gaan. China zou zelf graag wat meer toegang hebben tot Amerikaanse chips, de sector waar de Amerikaanse exportcontroles op gericht zijn, en weet dat de Verenigde Staten geen verdere beperkingen willen op de toevoer van zeldzame metalen. Hoewel beide kanten toewerken naar minder wederzijdse afhankelijkheid op het gebied van technologie, is nog onduidelijk op wat voor termijn dit moet gebeuren en hoe pijnlijk die transitie wordt. Nu beide partijen hun sterkste troeven steeds zichtbaarder op tafel leggen, moet er wel over gepraat worden.
De afgelopen week liet ook zien dat beide landen elkaars kwetsbaarheden verschillend inschatten. In China heerst de consensus dat het land beter bestand is tegen de Amerikaanse controles op hoogwaardige chips dan de VS tegen verdere beperkingen op de toevoer van zeldzame metalen.
De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent legde de Chinese maatregelen vorige week uit als een „teken van hoe zwak hun economie is” en verweet de Chinezen dat ze „iedereen met zich mee proberen te trekken”. Trumps team heeft het vaker over de mogelijkheid dat China’s economie, verder verzwakt door de Amerikaanse heffingen, binnenkort in elkaar zal storten.
Hoewel China inderdaad in zwaar weer verkeert, met deflatie en een slepende crisis op de huizenmarkt, blijft de economie groeien. Ook hebben China’s exporteurs zich snel aangepast aan de Amerikaanse heffingen, bijvoorbeeld door meer naar andere regio’s te exporteren, waardoor die minder impact hebben dan eerder dit jaar werd verwacht.
Expert Wu hoopt dat de Amerikaanse regering een realistischer beeld van de situatie in China kan ontwikkelen. „Blijf ons niet tarten. Als China zegt dat we gaan terugslaan, dan doen we dat ook.”
Hij denkt dat de ontmoeting tussen Xi en Trump aan de zijlijn van de top in Zuid-Korea eind deze maand, wat de eerste zou zijn tussen beide presidenten sinds Trumps tweede termijn begon, er wel gaat komen. „Vooral Trump lijkt president Xi erg graag persoonlijk te willen ontmoeten.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC