Basisarts Louise Pigeaud wilde weten: wat bezielt de tieners die ze behandelde na een alcoholvergiftiging? Ze interviewde jongeren die het meemaakten. ‘Ze herinneren zich dat ze op een feestje waren. Vervolgens worden ze wakker in het ziekenhuis, met een luier aan.’
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft over de geestelijke gezondheidszorg en psyche, brein en gedrag.
Het maakt altijd indruk. Tieners van een jaar of 15, 16 die met de ambulance worden binnengebracht. Hun kleren besmeurd met hun eigen kots en soms ook plas en poep, omdat ze onder invloed van alcohol alles hebben laten lopen. Ze zijn buiten bewustzijn, of nauwelijks nog aanspreekbaar. Ze hebben vaak ook verwondingen van dronken valpartijen. Een hoofdwond, een gebroken arm.
Basisarts Louise Pigeaud maakte het in haar eerste baan als arts op de kinderafdeling geregeld mee. ‘Als je nachtdienst hebt in het weekend, zie je er meestal wel een. Soms is er een feestje geweest en komen er drie ambulances tegelijk aan bij het ziekenhuis: in elk een ander kind met een alcoholvergiftiging.’
Wie zijn deze ‘comazuipers’, kinderen die zoveel drinken dat ze in het ziekenhuis belanden? En waarom is gevaarlijk veel drinken zo’n hardnekkig probleem onder tieners? Pigeaud (27) promoveert vrijdag op de preventie van alcoholgebruik en alcoholvergiftiging bij minderjarigen. Dat doet ze aan de Erasmus Universiteit Rotterdam als zogeheten buitenpromovendus: ze werd voor haar onderzoek niet betaald door de universiteit maar kreeg een vergoeding van de stichting Jeugd en Alcohol.
Pigeaud interviewde 24 jongeren die recentelijk een alcoholvergiftiging hebben gehad, op de alcoholpoli van het Reinier de Graaf-ziekenhuis in Delft. Ook dook ze in de landelijke cijfers over het aantal alcoholvergiftigingen door de jaren heen.
Daarmee is iets merkwaardigs aan de hand. Net als in veel andere landen zijn Nederlandse jongeren sinds begin deze eeuw minder gaan drinken. Ze beginnen later en drinken minder vaak. Wat daarbij mogelijk hielp: in 2014 is de minimumleeftijd voor alcohol verhoogd van 16 naar 18 jaar.
Maar: terwijl het gemiddelde alcoholgebruik daalde, stéég het aantal alcoholvergiftigingen begin deze eeuw juist. Pas sinds de coronapandemie lijkt er, voorzichtig, een daling ingezet. Nog altijd zijn de aantallen schrikbarend. De nieuwste cijfers: in 2023 werden ruim duizend minderjarigen opgenomen in het ziekenhuis met een alcoholvergiftiging.
Hoe kan het dat jongeren steeds minder drinken, maar dat er nog altijd zoveel alcoholvergiftigingen zijn?
‘Uit mijn eigen onderzoek blijkt dat het aantal alcoholvergiftigingen lang stabiel was. Pas tijdens de coronacrisis zagen we een daling. Dat was vermoedelijk omdat jongeren toen meer thuis zaten, met hun ouders. Sindsdien zien we dat bij jongens het aantal alcoholvergiftigingen nog steeds lager is dan daarvoor, maar meisjes zijn weer terug op het oude niveau.’
Meisjes drinken zich vaker het ziekenhuis in. Hoe kan dat?
‘Ik heb daar zelf geen onderzoek naar gedaan, maar we zien dat de mentale problemen van vooral meisjes de laatste jaren gigantisch gestegen zijn. Dat heeft er mogelijk mee te maken. Mentale problemen kunnen alcoholgebruik uitlokken. Uit mijn onderzoek blijkt dat er veel onderliggende problematiek is bij jongeren die een alcoholvergiftiging oplopen. In bijna de helft van de gevallen hebben ze een psychische stoornis.’
Dus het zijn vooral psychisch kwetsbare kinderen die te veel drinken?
‘Er speelt meer mee. Bijna de helft van de kinderen heeft een familielid met een alcoholprobleem en 41 procent heeft de eigen ouders weleens dronken gezien. We weten dat kinderen zelf ook meer en gevaarlijker gaan drinken als ze hun ouders dat zien doen. Verder heeft maar een derde van de ouders strenge regels voor alcoholgebruik, terwijl dat juist helpt om het alcoholgebruik van hun kind te verminderen.’
Voor uw onderzoek sprak u 24 tieners die een alcoholvergiftiging hebben gehad. Wat vertelden zij?
‘Wat je van alle kinderen hoort, is dat ze niet aanvoelen dat ze te dronken aan het worden zijn. Het ene moment zijn ze op een feestje en is er niets aan de hand. Het volgende moment kunnen ze niet ophouden met overgeven.
‘Wat ook niet helpt, is dat ze supermakkelijk aan alcohol komen, ook al zijn ze minderjarig. Ze bestellen het bijvoorbeeld bij onlinesupermarkten. Maar ook in de horeca en vooral in sportkantines krijgen ze het vaak gewoon mee.
‘Op sociale media komen ze veel alcoholreclames tegen, vertellen deze kinderen. De influencers die zij volgen, vertellen deze jongeren continu hoe leuk alcohol is, ze lijken allemaal reclame te maken voor bier of sterkedrank.’
Wat doet een alcoholvergiftiging met een kinderlichaam? Lopen deze tieners permanente schade op?
‘Op het moment dat we deze kinderen binnenkrijgen in het ziekenhuis, zijn ze vaak buiten bewustzijn en onderkoeld. Ze hebben ook tekenen van verzuring in hun bloed en bepaalde zouten die uit balans zijn. Dat zijn tijdelijke effecten. Uit mijn onderzoek blijkt dat bijna 5 procent van de kinderen een ernstige vorm van spierschade heeft. Dat is ook tijdelijk, mits het goed behandeld wordt. Toch vind ik het belangrijk om te noemen, want zeker voor jongeren die veel sporten heeft dat impact.
‘Vaak zijn deze kinderen ook gevallen, hebben ze een botbreuk of een andere blessure. Maar het belangrijkste is dat alcohol ontzettend slecht is voor het lichaam en de hersenen. Het vergroot de kans op kanker, op hart- en vaatziekten, maar het kan ook mentale problemen veroorzaken of verergeren.’
Jaarlijks overlijden naar schatting zes kinderen aan een alcoholvergiftiging in Nederland.
‘Dat komt helaas voor. Dat zijn kinderen die bijvoorbeeld op de fiets naar huis gaan in hun eentje en dan onderkoeld naast hun fiets worden gevonden. Of ze zijn in de sloot gevallen.’
U hebt ook onderzocht waarom jongeren drinken. Dat blijkt anders te liggen dan gedacht.
‘Klopt. Je hoort vaak dat jongeren drinken vanwege groepsdruk, om erbij te horen. Samen met het Trimbos-instituut heb ik data geanalyseerd van een grote studie, waaraan ruim 52 duizend Europese kinderen van 15 en 16 jaar oud meedoen.
‘Zij kregen de vraag of en waarom ze alcohol dronken. De allerbelangrijkste reden bleek: omdat ze het gezellig vinden. Het maakt een feestje leuker. Dat zag je in alle zestien Europese landen, ook in Nederland.’
Waarom is dat van belang?
‘We moeten af van het beeld dat een feestje alleen gezellig kan zijn met alcohol erbij. Alcoholreclame speelt daar een belangrijke rol in. Reclame voor alcohol zou verboden moeten worden, ook op sociale media.’
Wat is er nog meer nodig om alcoholvergiftigingen tegen te gaan?
‘Betere handhaving van alcoholwetten die er al zijn. Kinderen moeten geen alcohol kunnen kopen. Er moet ook meer kennis komen bij jongeren én ouders over het effect van alcohol. De jongeren die ik sprak denken dat één glas wodka telt als één drankje. Het is natuurlijk heel iets anders of je een glas bier of een vol glas sterkedrank drinkt. Ouders weten dit trouwens vaak ook niet.’
Hoe voorkom je dat kinderen die al in het ziekenhuis hebben gelegen met een alcoholvergiftiging opnieuw de fout in gaan?
‘Het eerste uur dat kinderen in het ziekenhuis bijkomen van een alcoholvergiftiging, is het gouden uur. Dan kan er echt iets veranderen in hun denken over alcohol. Het laatste wat deze kinderen zich vaak herinneren is dat ze op een feestje waren. Vervolgens worden ze wakker in het ziekenhuis met een luier aan omdat ze incontinent zijn geworden van de alcohol. Dat maakt indruk. Vervolgens gaan we als artsen met ze in gesprek. Wat is er gebeurd?’
Er bestaat een interventieprogramma met psychische hulp voor deze kinderen. Helpt dat?
‘Veel ziekenhuizen hebben een alcoholpoli. Jongeren die daar komen doen mee aan een interventieprogramma, waarvoor ze nog een aantal keer terugkomen in het ziekenhuis bij de kinderarts en ook een gesprek met een psycholoog krijgen.
‘Uit mijn onderzoek blijkt dat deze kinderen voorafgaand aan de vergiftiging vaak gemiddeld flink meer drinken dan hun leeftijdsgenoten, maar anderhalve maand later drinken ze juist minder.’
En vervolgens gaan ze toch weer meer drinken?
‘Zes tot twaalf maanden later drinken ze inderdaad weer wat meer, maar nog altijd minder dan hun leeftijdsgenoten. Ik zeg er wel bij: we hebben geen onderzoek gedaan met een controlegroep, dus we weten niet of dit allemaal dankzij het interventieprogramma is of dat het komt door het schokeffect. Dat zouden we graag onderzoeken.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant