De wetenschapsredactie beantwoordt grote en kleine vragen die lezers bezighouden. Deze week: waarom worden je handen en voeten rimpelig in bad, en waarom bijvoorbeeld niet je benen of buik?
Wie weleens baantjes trekt in het plaatselijke zwembad of lang onder een warme douche heeft gestaan, herkent de situatie vast wel: je vingertoppen en voetzolen ogen decennia ouder na het waterballet. ‘Waarom gebeurt dat toch?’, vraagt Koen Schauwaert zich af, luisteraar van de Volkskrant-wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos.
Dat vraagstuk kan op een aantal niveaus worden beantwoord, vertelt de van oorsprong Vlaamse Tom Smulders van de Universiteit van Newcastle. De evolutionair neurowetenschapper, nu voornamelijk gericht op het welzijn van legkippen, publiceerde in 2013 ‘als zijprojectje’ een onderzoek naar het rimpelfenomeen.
‘Het eerste niveau omvat het functionele waarom, waarvoor dient het?’, zegt Smulders. ‘Vóór ons onderzoek bestond al het idee dat de rimpels op je vingertoppen na watercontact zouden kunnen werken als de groeven in autobanden; ze voeren het water af van natte, gladde voorwerpen.’ Zo zou je meer grip hebben wanneer je een glibberig zeepje oppakt.
Om deze hypothese te testen, liet Smulders proefpersonen droge en natte knikkers tussen twee bakken verplaatsen, zowel met als zonder gerimpelde vingers. En wat bleek? De natte knikkers werden een stuk sneller van A naar B verplaatst wanneer de proefpersoon van tevoren vingerrimpels had opgewekt in een bak warm water. ‘Het beter kunnen vastgrijpen van natte voorwerpen zou onze verre voorouders geholpen kunnen hebben met het zoeken van eten in de branding of in stroompjes. Maar omdat het ook gebeurt op de voetzolen, zou het ook meer te maken kunnen hebben met het vinden van grip bij het voortbewegen in een nat bos of over rotsen aan de zee.’
Voor het tweede antwoordniveau kun je kijken naar wat er nou precies in die vinger of teen gebeurt als deze onder water wordt gedompeld. ‘De huid aan de binnenkant van onze handen en voeten is heel anders dan die op de rest van het lichaam’, vertelt de onderzoeker. ‘Deze heeft geen haartjes en bevat speciale mechanismen die reageren wanneer er water wordt gedetecteerd. Onder natte omstandigheden wordt het zenuwstelsel geactiveerd. Dit geeft een seintje aan de bloedvaatjes in je hand- en voetpalmen om samen te trekken. Daardoor krimpt het weefsel in de vingers en tenen, en begint het vel daaromheen te rimpelen, zoals bij een rozijn.’ Dit mechanisme is afwezig in bijvoorbeeld de benen en buik, waardoor deze huid onaangetast een frisse duik kan doorstaan.
En valt er eigenlijk nog wat te doen tegen al dat gerimpel? ‘Slechts in enkele gevallen treedt deze reactie met water niet op. Dat is bij mensen met zenuwschade aan handen en voeten. Het enige wat je er als gezond persoon tegen kunt doen, is gewoon wat eerder uit bad komen.’
Zelf een vraag voor deze rubriek? Mail naar willenweten@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant