Nord Stream 2 Een ‘klimaatstichting’ werd opgericht om de bouw van de onderzeese gaspijpleiding Nord Stream 2 te bevorderen. Oud-bondskanselier Gerhard Schröder werd vrijdag verhoord over de totstandkoming daarvan.
De plek waar de Nord Stream 2 aan land komt.
Een parlementaire commissie in de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren onderzoekt de totstandkoming van de onderzeese gaspijpleiding Nord Stream 2, van Rusland naar Duitsland. Onder anderen oud-bondskanselier Gerhard Schröder, die altijd goede vrienden is gebleven met Vladimir Poetin, moet zich verantwoorden.
In de zomer van 2020 dreigden Amerikaanse senatoren sancties op te leggen aan bedrijven en individuen die betrokken waren bij de bouw van de Nord Stream 2. De senatoren, allen Republikeins, waarschuwden voor de afhankelijkheid van Russisch gas.
Om te voorkomen dat Nord Stream 2 vanwege zulke sancties niet afgemaakt zou kunnen worden, werd er in januari 2021 een stichting opgericht door de regering van de deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren. Die stichting werd de ‘Klimaat- en milieustichting MV’ (Mecklenburg-Voor-Pommeren) genoemd. Volgens de statuten van de stichting moest ze milieuprojecten in de Noordoostelijke deelstaat steunen – én voor het afmaken van Nord Stream 2 zorgen. Nord Stream 2 – een dochterbedrijf van het Russische Gazprom – stopte 20 miljoen euro in de stichting, de deelstaat 200.000 euro.
De bouw van Nord Stream 2 ging verder; naar schatting gaf de stichting 160 tot 190 miljoen euro aan de bedrijven die Nord Stream 2 af moesten maken. In februari 2022 was de pijpleiding klaar. .
Nu onderzoekt een parlementaire commissie de totstandkoming van de ‘klimaatstichting’. Nord Stream 2 komt weliswaar uit in Mecklenburg-Voor-Pommeren, en de aanleg ervan zorgde voor werkgelegenheid – maar het is opmerkelijk dat de deelstaatregering zó zijn best deed voor de bouw van de pijpleiding dat ze daarvoor een stichting met een weinig overtuigende deknaam in het leven riep.
De oud-ceo van Nord Stream 2, Matthias Warnig, heeft in zijn getuigenis gezegd dat het idee van het bedrijf zelf kwam – en mogelijk dus direct uit Moskou. Dat werpt vragen op over de invloed van de Russische staatsconcerns op de Duitse regering.
Op vrijdag werd oud-bondskanselier Gerhard Schröder door de onderzoekscommissie per videoverbinding ondervraagd. Schröder (81) kon vanwege zijn gezondheid niet zelf naar Schwerin komen. Eerder had hij al twee keer om gezondheidsredenen verstek laten gaan. .
Deze keer is hij er wel, zij het virtueel. Vrijdagochtend om tien uur verschijnt Schröder, in een wit T-shirt met daarover een jasje, op het beeldscherm, nippend aan een espresso. Naast hem zit zijn advocaat.
Schröder was van 1998 tot 2005 kanselier, en in die periode raakte hij bevriend met de Russische president Vladimir Poetin. Poetin en Schröder legden de basis voor de eerste gaspijpleiding tussen beide landen, Nord Stream 1. Tijdens de ondervraging op vrijdag schetst Schröder de achtergrond daarvan: “Duitsland wilde af van kernenergie, maar we wilden niet teveel omschakelen op Duitse kolen vanwege de negatieve milieueffecten. We wilden zo veel mogelijk gas, dat een stuk milieuvriendelijker is, voor een goede prijs.”
Bovendien, aldus Schröder, heeft de Duitse gasrelatie met Rusland een lange geschiedenis onder kanseliers als Willy Brandt, Helmut Schmidt en Helmut Kohl. “Die samenwerking heeft zich bewezen, en Poetin en ik hebben die betrekkingen voortgezet. Dat vind ik nog altijd absoluut de juiste beslissing.”
Andere landen, zoals Polen, waar de pijpleiding voor de kust langs liep, hadden bezwaren. Daarover is Schröder duidelijk: “De tegenargumenten van de Poolse regering interesseerden me niet.” De bezwaren uit de VS en uit Frankrijk wuift Schröder weg met het argument dat die landen zo hun eigen belangen hadden: de VS wilden lng aan Duitsland verkopen, en Frankrijk kernenergie.
Kort na zijn termijn als bondskanselier werd Schröder voorzitter van de raad van toezicht van Nord Stream 1. Daarna werd hij voorzitter van de raad van commissarissen van het Russische staatsoliebedrijf Rosneft en nog altijd zit hij de raad van beheer van Nord Stream 2 voor.
Bondskanselier Gerhard Schröder en de Russische president Vladimir Poetin begroeten elkaar in 2005 in Berlijn.
Schröder noemt de klimaatstichting een “buitengewoon verstandig initiatief”, dat “Amerikaanse inmenging in de Duitse energiepolitiek moest voorkomen”. Maar details over de totstandkoming van de stichting zegt Schröder zich niet meer te herinneren.
Tijdens de ondervraging worden diverse ontmoetingen aangehaald die Schröder had met de toenmalige en nog steeds zittende minister-president van Mecklenburg Voor-Pommeren, zijn partijgenoot Manuela Schwesig. Over de inhoud van de gesprekken weet Schröder hoegenaamd niets meer. “Natuurlijk ging het ook over Nord Stream 2, en dat-ie sneller moest worden afgebouwd. Maar ja, het ging over van alles.” Vaak antwoord hij zijn bevragers: “Weet u nog wel waarover u vijf jaar geleden heeft getelefoneerd?”
Wanneer een parlementariër van de Groenen vraagt of Schröder nog geld ontving van Nord Stream 2 na de aanval van Rusland op Oekraïne, in 2022, beschimpt Schröder de man. Ieder verband tussen Nord Stream en de oorlog in Oekraïne vindt Schröder absurd.
De commissie hoop het onderzoek voor de verkiezingen in de deelstaat, volgend najaar, af te ronden. Tot die tijd wordt er nog een aantal belangrijke getuigen gehoord, onder wie minister-president Schwesig.
In de Bondsdag in Berlijn pleiten de oppositiepartijen Groenen en Die Linke voor een landelijk parlementair onderzoek naar de totstandkoming van Nord Stream en de vraag hoe Duitsland zo afhankelijk kon worden van Russisch gas. Maar tot nu toe hebben de partijen daar geen meerderheid voor. Dat zou zich behalve op Schröder ook op Merkel richten, onder wier kanselierschap Nord Stream 2 werd aangelegd.
Schröder op vrijdag: “Mevrouw Merkels naam staat ook op een stuk pijpleiding. Ter inwijding moesten we op een buis onze handtekening zetten. Er was geen verschil in de koers van Merkel en die van mij.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC