Het staakt-het-vuren in Gaza wordt een echte vrede, zo belooft de Amerikaanse president Donald Trump. Maar hoe kansrijk is dat? Er zijn redenen voor scepsis. ‘Normaal gesproken houd je de dader van een genocide verantwoordelijk voor wat er gebeurd is.’
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Bestandsakkoorden in het Midden-Oosten worden bijna altijd geschonden. Het is geen verrassing dat dat ook gebeurde in de eerste week van het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas.
Ruim twintig Palestijnen zijn sinds het ingaan van het bestand door Israël gedood (schending één). Het aantal hulptrucks dat Israël de hongerende bevolking gunt, bedraagt minder dan de helft van de beloofde zeshonderd per dag (schending twee). Een straf, aldus Israël, voor de vertraagde overdracht (schending drie) door Hamas van de negentien lichamen van de resterende omgekomen gijzelaars (de Hamas-leiding zegt niet te weten waar die zijn).
Al deze schendingen zullen echter niet bepalen of het staakt-het-vuren standhoudt of instort. De enige die dat gaat bepalen, is president Donald Trump. Zijn garanties – met name richting Hamas – zijn de lijm die deze gammele toren bijeenhoudt. De belangrijkste garantie luidt dat dit niet zomaar een tijdelijk staakt-het-vuren is, maar een echte vrede. Niet voor niks kwam dat woord, ‘vrede’, liefst 22 keer voor in de speech die hij maandag hield in het Israëlische parlement (de Palestijnen noemde hij twee keer).
Maar wat voor vrede moet dat worden?
Gelouterde onderhandelaars worden nooit moe te benadrukken dat vrede draait om details. The devil is in the detail, luidt het adagium, en Trump staat niet bekend om zijn liefde voor details. Een voorbeeld is de ontwapening van Hamas. Voor dat heikele punt is niks vastgelegd. Wie gaat hen ontwapenen en onder welke voorwaarden? Dit alles blijft vaag.
In het Trump-plan is sprake van een Internationale Stabilisatiemacht (ISF) die – gesteld dat Hamas het veld ruimt – het machtsvacuüm in de bezette Gazastrook moet gaan vullen. Onder meer Turkije, Indonesië, Egypte en Qatar zullen mogelijk soldaten afvaardigen. Maar de ISF ontbeert voorlopig een mandaat van de Verenigde Naties, en zal er logischerwijs niets voor voelen om zelf strijdende partij te worden. Gesteld dat Hamas zich niet zomaar gewonnen geeft, wie gaat Trumps vuile werk dan opknappen? Zelf stuurt Amerika tweehonderd soldaten, maar zij moeten ‘monitoren’ en gaan Gaza niet in.
Een duurzame vrede veronderstelt bovendien een streep onder het verleden. Om zo’n streep te zetten, helpt het als er verantwoording wordt afgelegd voor begane misdaden. Dat is wat er bijvoorbeeld gebeurde bij de – eveneens door Amerika bemiddelde – Dayton-akkoorden (1995) die een einde maakten aan het bloedvergieten in voormalig Joegoslavië. Oorlogsmisdadigers konden dankzij Dayton bij het Joegoslaviëtribunaal worden berecht.
Trumps twintigpuntenplan zegt daarentegen niets over Israëls genocidale optreden in Gaza, noch over het bloedbad van 7 oktober dat eraan vooraf ging. Sterker, het Internationaal Strafhof, dat arrestatiebevelen heeft uitgevaardigd voor zowel de Israëlische premier Benjamin Netanyahu als diens ex-minister Yoav Gallant (en voor drie inmiddels gedode Hamaskopstukken), kan door sancties uit het Witte Huis nauwelijks functioneren. ‘Normaal gesproken houd je de dader van een genocide verantwoordelijk voor wat er gebeurd is’, zei de Israëlische oud-onderhandelaar Daniel Levy tegen Al Arabiya. ‘In plaats daarvan wordt de dader aan de borst gedrukt, en krijgt ze de kans de voorwaarden te dicteren van de post-genocidale wereld.’
Veelzeggend was hoe Trump zich afgelopen maandag tot de Israëlische president Herzog wendde, om – vooruitlopend op een eventuele veroordeling – gratie voor Netanyahu te bepleiten in diens fraudezaak. ‘Wie maalt er om sigaren en champagne?’, zei Trump met de lachers om zijn hand, verwijzend naar de douceurtjes die Netanyahu van zakenvrienden kreeg in ruil voor gunsten.
Het is een schril contrast met de behandeling die de president van de Palestijnse Autoriteit (PA), Mahmoud Abbas, ten deel viel. In Trumps plannen is het de PA die op termijn het gezag moet overnemen in Gaza, en toch ontzegde Trump Abbas en zijn medewerkers een visum voor een bezoek aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York, in een poging de golf aan internationale erkenningen van een Palestijnse staat een halt toe te roepen.
Om deze deal te laten slagen, zo betoogde politicoloog Stephen Walt (Harvard University) in tijdschrift Foreign Policy, zal Trump ‘meedogenloze druk’ op beide partijen moeten blijven uitoefenen, en dan met name op Israël. Gaat dat gebeuren? In het casino zou niemand er zijn geld op inzetten. Hoewel Trump degene was die Netanyahu het huidige akkoord door de strot heeft geduwd, is hij ook een man met mensen in zijn entourage (schoonzoon Jared Kushner voorop) die hoofdzakelijk over Gaza spreken als een potentieel lucratief stukje vastgoed. De Palestijnen zijn in die opvatting alleen maar een hinderlijk obstakel.
Trump leverde Israël de bommen die boven Gaza gebruikt werden, brak met decennia staand Amerikaans beleid door Israëls nederzettingen niet langer als illegaal te betitelen en benoemde een ambassadeur (Mike Huckabee) die dingen zegt als: ‘De Westelijke Jordaanoever bestaat niet.’ En: ‘Er is geen bezetting.’ Trump zal, kortom, een draai moeten maken die in tachtig jaar Amerikaans-Israëlische betrekkingen zelden vertoond is.
Hoe de toekomst van Gaza eruit ziet, blijft daarmee ongewis. Een terugkeer naar oorlog is niet uitgesloten, terwijl echte stabiliteit ver weg is. Zolang Israël meer dan de helft van Gaza blijft bezetten (zoals nu), zullen Palestijnen zich daartegen blijven verzetten en blijft het vuurtje van de oorlog smeulen. Echte vrede laat zich niet zomaar opleggen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant