Stikstof De provincies willen dat het kabinet vast geld reserveert voor het geval een nieuwe versoepeling van de stikstofrekenregels geen standhoudt bij de rechtbank. Coalitiepartijen VVD en BBB kwamen vrijdag overeen dat die versoepeling in januari moet worden ingevoerd.
Femke Wiersma, demissionair minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad op het ministerie van Algemene Zaken.
De provincies willen dat het kabinet op voorhand geld reserveert voor het geval nieuwe versoepelingen van de stikstofrekenregels geen standhouden bij de rechtbank. De provincies, die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het stikstofbeleid, zijn bang dat zij dan aansprakelijk worden gesteld door bedrijven die gebruikmaken van de versoepelingen.
Dat bevestigt een woordvoerder van het Interprovinciaal Overleg (IPO) aan NRC. Het is onduidelijk aan welk bedrag de provincies denken.
Het IPO wil daarnaast dat het kabinet meer maatregelen neemt om de stikstofuitstoot te reduceren. Het maatregelenpakket dat tot nu toe is gepresenteerd door minister Femke Wiersma (Landbouw, BBB) is niet voldoende, vindt het IPO. Er moeten extra maatregelen komen voor als „onderdeel van een verantwoord totaalpakket”.
VVD en BBB, de twee overgebleven coalitiepartijen, kwamen vrijdag overeen dat de rekenregels van het stikstofmodel worden versoepeld. Het draait om de zogenoemde ‘rekenkundige ondergrens’. Door die te verhogen, wordt het makkelijker om woningen te bouwen, wegen- en snelwegen aan te leggen en boerenbedrijven uit te breiden, zonder dat daarvoor de stikstofuitstoot hoeft te worden gereduceerd.
Dat draait allemaal om het stikstofrekenmodel Aerius, dat van elk project waarbij stikstof wordt uitgestoten uitrekent hoeveel daarvan op kwetsbare natuur landt. De rekenkundige ondergrens bepaalt vanaf welke waarde een vergunning nodig is. Nu is dat 0,005 mol per hectare, per jaar – dat wordt 0,5 mol (ongeveer 7 gram).
Volgens minister Wiersma is die hogere ondergrens door de wetenschap ingegeven. Daarbij baseert ze zich op de Londense hoogleraar Arthur Petersen. Die claimde eerder dit jaar in een zogenoemd ‘expertoordeel’ dat Aerius niet accuraat genoeg is om kleine beetjes stikstof in natuurgebieden toe te rekenen aan een specifiek bedrijf.
Er is echter geen wetenschappelijke consensus. Het ministerie liet dit expertoordeel bekijken door 15 andere wetenschappers en experts. Ongeveer de helft van hen kon zich niet vinden in de conclusie van Petersen.
Het versoepelen van de rekengrens leidde de afgelopen weken tot spanningen in het demissionaire kabinet. VVD pleitte voor voorzichtigheid en wilde de rekenkundige ondergrens eerst in een proefproces juridisch testen.
Coalitiepartner BBB wilde, met de verkiezingen in aantocht, echter niet langer wachten. De BBB liet al op X weten „geen tegenwerking meer te dulden”. Fractievoorzitter Caroline van der Plas zei deze week in een interview met NRC „een beetje genoeg te krijgen” van de tegenwerking van de VVD.
De partijen werden het vrijdag eens over de versoepeling. In principe moet die in januari 2026 ingaan. De voorwaarde is wel dat de rekengrens „juridisch houdbaar” is. Milieuorganisaties hebben dan ook al aangekondigd de verhoogde rekenkundige ondergrens aan te vechten bij de rechter. Als de versoepeling bij de rechter sneuvelt, hebben bedrijven toch een vergunning nodig.
De Raad van State noemde de verhoging in een advies al „kwetsbaar”, en waarschuwde dat die niet standhoudt bij de rechtbank zonder maatregelen die de stikstofuitstoot verminderen.
De Nederlandse provincies zijn wel voorstander van de rekenkundige ondergrens, als er aan de voorwaarden wordt voldaan. Het oplossen van grote maatschappelijke problemen – zoals het woningtekort en de energietransitie – loopt nu vertraging op door de vastgelopen vergunningsverlening.
Uit eerder onderzoek van de provincies bleek dat al zo’n 80 à 90 procent van de vergunningsaanvragen door het verhogen van de rekengrens niet meer nodig zou zijn. Ook veel PAS-melders kunnen gelegaliseerd worden als de rekengrens verhoogd is. PAS-melders zijn veehouders die na het sneuvelen van het vorige stikstofbeleid in 2019 zonder vergunning boeren. Slechts een handvol van hen is inmiddels aan de vereiste vergunning geholpen.
Het is onduidelijk tot hoeveel extra stikstofuitstoot de verhoogde rekengrens zal leiden. Critici wijzen erop dat de soepelere regels zullen bijdragen tot extra belasting van de natuur, die al kampt met veel te hoge stikstofwaardes. In ruim twee derde van de stikstofgevoelige natuur is de stikstofneerslag te hoog.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC