Er komt voorlopig geen vergunningsvrije ondergrens voor stikstofuitstoot. Demissionair landbouwminister Femke Wiersma (BBB) heeft coalitiepartner VVD vrijdag tijdens een zeer lange ministerraad niet kunnen overtuigen van de wijsheid van dit plan.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Voor Wiersma en haar partijleider Caroline van der Plas is het een bittere teleurstelling dat de VVD onwrikbaar blijft. De BBB promoot de ‘rekenkundige ondergrens’ al ruim een jaar als dé oplossing voor de stikstofcrisis. De VVD vindt de juridische risico’s van dit plan echter te groot. Sinds de VVD en BBB met zijn tweeën demissionair doorregeren, is deze kwestie het grootste twistpunt in het kabinet.
Wiersma wil de natuurvergunningsplicht voor bouwprojecten en bedrijfsuitbreidingen opheffen, zolang hun stikstofneerslag op Natura 2000-gebied onder de 1 mol per hectare per jaar blijft. Daardoor zou 80 tot 90 procent van de activiteiten die nu stilliggen door het stikstofprobleem volgens Wiersma weer kunnen doorgaan.
Maar de VVD voorziet nieuwe juridische ellende. Als er weer op grote schaal vergunningen worden verleend voor nieuwe stikstofemissies stijgt de landelijke stikstofuitstoot, terwijl die volgens de meeste juristen en stikstofwetenschappers juist fors moet dalen. Ook de Nederlandse rechtbanken hebben dat sinds 2019 keer op keer benadrukt.
De landsadvocaat en de Raad van State hebben het kabinet laten weten dat de kans groot is dat alle vergunningen die op basis van Wiersma’s ‘rekenkundige ondergrens’ worden verleend, later door de bestuursrechter vernietigd zullen worden. De activiteiten en bouwwerken die van de vergunningsvrije drempel gebruik hebben gemaakt, worden dan in één klap illegaal.
Dat zou een herhaling betekenen van het scenario dat zich in 2019 voltrok toen de Raad van State een streep zette door een eerdere variant van het stikstofbeleid, omdat die strijdig was met Europese natuurbeschermingswetten. Als gevolg daarvan opereren meer dan tweeduizend bedrijven, waarvan het overgrote deel veehouderijen, nu zonder geldige vergunning. Voor deze zogenoemde PAS-melders is nog steeds geen oplossing gevonden.
Wiersma wil met haar vergunningsvrije drempel in één klap alle PAS-melders legaliseren, plus heel veel nieuwe economische activiteiten weer mogelijk maken. De meeste veehouderijen en bouwprojecten blijven namelijk onder de stikstofdepositienorm van 1 mol.
De VVD is niet principieel tegen een rekenkundige ondergrens, maar wil er vooraf zeker van zijn dat die standhoudt in de rechtbank. Daarvoor zou de maatregel eerst getest moeten worden in een proefproces bij de Raad van State. Wiersma kan tot nu toe echter geen veehouder vinden die zich daarvoor als proefkonijn wil laten gebruiken. Alle boeren die het landbouwministerie heeft benaderd, zijn bang voor negatieve publiciteit. Ze beseffen dat hun rechtszaak dan onder het vergrootglas van de landelijke media zal komen te liggen.
De VVD voelt zich in haar opstelling gesterkt door de eerdergenoemde juridische adviezen, maar ook door werkgeversorganisatie VNO-NCW en de vereniging van bouwondernemers Bouwend Nederland. Beide organisaties, die er toch alle belang bij hebben dat de vergunningverlening weer op gang komt, waarschuwen het kabinet voor een herhaling van het PAS-scenario.
Maar voor de BBB is de rekenkundige ondergrens een prestigekwestie geworden. Partijleider Van der Plas voerde de afgelopen weken de druk op de VVD maximaal op. Ze verklaarde meermaals in de media dat Wiersma de vergunningsvrije stikstofgrens nog vóór de Tweede Kamerverkiezingen zou invoeren. Vorige week plaatste het X-account van de partij een tweet over het politieke conflict met het dreigement ‘we dulden geen tegenwerking meer’.
De ministerraad waarin de ruzie moest worden beslecht, duurde vrijdag extreem lang, een teken dat de zeeën hoog gingen in de tijdelijke Trêveszaal. Pas om 5 uur meldde de Rijksvoorlichtingsdienst dat de vergadering voorbij was, uren later dan normaal.
De uitkomst van het overleg is dat het kabinet ‘in principe’ met ingang van januari 2026 een rekenkundige ondergrens wil invoeren. Maar of Wiersma dan ook echt groen licht krijgt, hangt nog van een heleboel voorwaarden af, zei minister-president Dick Schoof vrijdagmiddag.
Ten eerste moet Wiersma het plan nog steeds toetsen bij de rechter, door de ondergrens in te brengen bij een lopende rechtszaak. Tot nu toe heeft ze daar dus geen geschikt ‘slachtoffer’ voor kunnen vinden. Verder moet de BBB-minister voor de invoering een akkoord sluiten met de provincies. Die zijn namelijk de vergunningverlenende instantie, en niet het rijk.
In december wil het kabinet definitief besluiten of de rekenkundige ondergrens op 1 januari van kracht wordt. Voorlopig houdt de VVD dus gewoon haar poot stijf en krijgt de BBB niet wat ze wilde: een spraakmakend politiek ‘succes’ vlak voor de verkiezingen.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant