Net zoals iedereen gebaat is bij zekerheid en positieve steun, verdienen mensen in een armlastige situatie ons vertrouwen. Om waardigheid te waarborgen, en om armoede écht te bestrijden.
Heb je een nieuwe stofzuiger nodig? Kom eerst maar eens bewijzen dat je huidige apparaat echt kapot is. Dit was de reactie die Hanny kreeg van de sociale dienst in Tilburg, toen ze daar om hulp vroeg. En dus zat er niets anders op dan het kapotte ding op de fiets naar het gemeentekantoor te slepen zodat de ambtenaar in kwestie met eigen ogen kon zien dat Hanny geen leugenaar was.
De stofzuiger-anekdote is een iconisch verhaal geworden om ons welvaartssysteem te typeren, en om aan te geven hoe de aanpak is doordrenkt van wantrouwen jegens mensen die een duwtje in de rug nodig hebben. Hanny’s verhaal is er een dat tot de verbeelding spreekt, maar het is ook één van de duizenden.
Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd hebben mensen in armoede te maken met achterdocht en ongeloof over hun situatie, of hoe ze daar terecht zijn gekomen. En de maatregelen die bedoeld zouden moeten zijn om mensen verder te helpen, dwingen mensen vooral om zich in allerlei bochten te wringen en te bewijzen dat ze die uitkering, dat voedselbankpakket of die bon voor een nieuwe stofzuiger toch echt wel nodig hebben én verdienen.
Keetie Roelen doet onderzoek naar armoede en sociaal zekerheidsbeleid aan The Open University in het Verenigd Koninkrijk en is auteur van het boek The Empathy Fix: Why Poverty Persists and How to Change It.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het leidt tot mensonterende situaties. In de Verenigde Staten miste Omega, een terminaal zieke vrouw, een afspraak bij de sociale dienst omdat ze voor behandeling in het ziekenhuis lag. Ondanks dat ze haar afwezigheid en de reden daarvoor vooraf had gemeld, werden haar uitkeringen en tegemoetkomingen zonder pardon stopgezet. Ze tekende protest aan en won, maar het mocht niet baten. Ze overleed de dag voordat ze weer geld zou ontvangen.
Omega’s confrontatie met rigide regels en meedogenloze maatregelen doet denken aan de toeslagenaffaire, een uiterst pijnlijk voorbeeld van hoeveel schade er gedaan kan worden als wantrouwen het uitgangspunt wordt van beleid.
Afgezien van het menselijk leed, werkt wantrouwen simpelweg ook niet. Middels neuropsychologisch onderzoek weten we dat constante financiële stress en onzekerheid onze cognitieve capaciteit aantast. Denken wordt moeilijker, het vermogen om afwegingen te maken, verslechtert.
En dat terwijl het navigeren van ons welvaartssysteem juist mentale topsport vraagt. Tegemoetkoming hier, subsidie daar. Ze hebben allemaal verschillende formulieren, aanvraagprocedures en – vooral – regels om je aan te houden. Verlies je het overzicht omdat je de hele nacht wakker hebt gelegen over hoe dat schoolreisje te betalen of de wasmachine te repareren? Dan heb je pech.
Het hoeft niet zo te zijn. Alternatieven bestaan. Experimenten in onder andere de VS en Kenia laten zien dat ‘gratis geld geven’ het welzijn van moeders en kinderen drastisch kan verbeteren. Coaching en mentoring initiatieven, zoals Mobility Mentoring dat werd ontwikkeld in Boston in de VS, helpen bijvoorbeeld om een weg te vinden door het doolhof van overheidsregelingen, sociale initiatieven en particuliere projecten. En zogeheten basisbanen bieden langdurig werklozen een waardige plek op de arbeidsmarkt, die uitgaat van hun kracht en bijdrage aan de samenleving.
Soms wordt er gesuggereerd dat armoede geen groot probleem is in Nederland. Zo’n 15 jaar geleden stelde toenmalig premier Mark Rutte nog dat er überhaupt geen sprake van armoede was in ons welvarende land. De armoedecijfers mogen in Nederland dan relatief laag zijn, zeker in vergelijking met andere landen, maar iedere persoon die zich in deze situatie bevindt is er één teveel. Bovendien onderschatten armoedemetingen het aantal mensen dat worstelt met schulden of net het hoofd boven water weten te houden.
Vandaag op 17 oktober, Wereldarmoededag, is het uitgelezen moment om onszelf af te vragen: Wat als ik me in deze beklemmende situatie zou bevinden? Hoe zou ik dan behandeld willen
worden, en wat zou mij op weg helpen? Argwaan en een constante angst dat een uitkering en hoognodige hulp me afgenomen kan worden? Of vertrouwen en de wetenschap dat de bijdrage die ik aan de samenleving lever op waarde wordt geschat?
Het antwoord ligt zo voor de hand dat het een strikvraag zou kunnen zijn. Maar dat is het niet. Net zoals iedereen gebaat is bij zekerheid en positieve steun, verdienen mensen in armoede ons vertrouwen. Om waardigheid te waarborgen, en om armoede écht te bestrijden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant