Onlangs boog een groep prominente wetenschappers zich over de crisis van de wetenschap in Amerika. In de negen maanden dat Trump aan de macht is, werden driehonderd medewerkers van het NNSA ontslagen, het instituut dat verantwoordelijk is voor de beveiliging en opslag van 3.748 kernbommen. Bij andere prestigieuze onderzoeksinstituten, die zich vooral bezighouden met gezondheid en klimaat, is het verwachte aantal ontslagen meer dan tienduizend. De prominente joodse filosoof Judith Butler belandde op de lijst van honderdzestig verdachte wetenschappers van de Universiteit van Californië, Berkeley, wegens vermeend antisemitisme.
Onder de bezorgde wetenschappers bevindt zich bioloog en wetenschapsfilosoof Donna Haraway, die binnenkort de prestigieuze Erasmusprijs ontvangt in Nederland. Ze roept in haar bijdrage aan een speciale editie van het tijdschrift HOS (History of Science), ‘The Crisis in American Science’, op tot meer ongehoorzaamheid. Ze vergelijkt twee bepalende momenten in de geschiedenis van de universiteiten: Martin Heideggers aanvaardingsspeech ‘Rectoratsreden’ in 1933, waarmee hij zijn positie aan de Universiteit van Freiburg onder een naziregime aanvaardde, en Katrina Armstrongs reactie op Trump nadat die bezuinigingen aankondigde op Colombia University omdat antisemitisme niet stevig genoeg zou worden aangepakt.
Het is verbluffend hoe in deze redes gegoocheld wordt met grote woorden als ‘academische vrijheid, ‘wetenschap’, ‘vrijheid van meningsuiting’. Intussen rollen Heidegger en Armstrong met hun toegeeflijkheid de loper uit voor een autoritair regime. Wie bang is buigt mee, en dat is de bedoeling. Reacties als die van Heidegger en Armstrong zijn eerder regel dan uitzondering. Meer dan zestig andere Amerikaanse universiteiten kwamen met soortgelijke verklaringen en schrapten alles wat maar met inclusie, (bio-)diversiteit of klimaat te maken heeft. Maar meebuigen is geen garantie dat je baan behouden blijft: Armstrong nam ontslag na verdere druk.
Filosoof en wetenschapshistoricus Mark Walker, gespecialiseerd in de positie van wetenschappers ten tijde van het nationaalsocialisme, wijst er in zijn bijdrage in HOS op dat wetenschappers vaak meegaan met een onderdrukkend regime. Ze hopen daarmee onder de radar te blijven. Maar het leidt doorgaans tot collaboratie met het regime. Historische vergelijkingen kennen mitsen en maren, maar hij en de andere wetenschappers willen er lering uit putten: van het McCarthyisme, de aanval op linkse intellectuelen, tot de druk op wetenschappers in het Derde Rijk en in de Sovjet-Unie. Ze betogen: we zijn met Trump dichter bij de jaren dertig in Duitsland dan je denkt, met als gevolg een diaspora van Amerikaanse wetenschappers wereldwijd.
Walker stelt zichzelf een pijnlijke vraag: wat heb ík gedaan, nadat Trump begon met zijn aanval op de universiteiten en de wetenschap? Hij heeft zijn baan niet opgezegd, hij is niet naar Canada gegaan om politiek asiel aan te vragen. Wel protesteert hij op papier. Is dat genoeg? Hij aarzelt, maar ik denk dat dit publieke verzet, alsmede dat van gerenommeerde wetenschappers als Judith Butler en Donna Haraway van grote betekenis is.
Verzet komt ook van Michael E. Mann en Peter J. Hotez in Science Under Siege: How to Fight the Five most Powerful Forces that Threaten our World. Dit zojuist verschenen boek biedt een alarmerende analyse van de vijf grootste bedreigingen voor de wetenschap, die de auteurs de ‘5 p’s’ noemen: de plutocraten (Musk, Bezos), de petrostaten (o.a. Saoedi-Arabië), de ‘pro’s’ (lobbyisten) de propagandisten (die desinformatie verspreiden) en delen van de pers (o.a. Fox News).
Mann (klimaatwetenschapper) en Hotez (vaccinonderzoeker), die zelf veelvuldig te maken hebben met bedreigingen vanuit de radicaal-rechtse flanken, begonnen hun onderzoek ten tijde van de eerste termijn van Trump, waar de antiwetenschappelijke houding al veel doden tot gevolg had: denk aan Trumps aanbeveling van hydroxychloroquine als wondermiddel tegen covid. Ze wijzen ook op de klimaatdoden wereldwijd. Een antiwetenschappelijke houding is, kortom, een regelrechte bedreiging voor de mensheid.
Dreigt er ook gevaar in Nederland? Ja. Partijen als PVV, JA21, FVD en BBB mogen dan niet zo antiwetenschappelijk zijn als Trump en zijn Republikeinse partij, ze vertonen wel degelijk trumpiaanse kenmerken. Zo wordt de afkeer tegen alles wat met diversiteit en inclusie te maken heeft politiek ingezet om universiteiten en wetenschappers verdacht te maken en te attaqueren. Onlangs weigerde Laurens Dassen van Volt te debatteren met de partijleider van FVD – de partij met de meest antiwetenschappelijke houding als het om klimaat gaat. Zijn politieke collega’s stelden dat hij daarmee een kans zou laten liggen. Ik zie het anders: Dassen doet wat Haraway aanbeveelt: van meet af aan de rug rechten, en niet meewerken aan het normaliseren van een levensgevaarlijke afbraak van kennis en wetenschap. Donna Haraway zegt het zo: „Science for Earthly Survival! Run fast, bite hard!”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC