ASML en andere techbedrijven in Eindhoven willen fors uitbreiden. Zeker 70 duizend werknemers, voornamelijk arbeidsmigranten, moeten ergens onderdak gaan krijgen. Maar waar? ‘Dit gaat ten koste van ons dorpsgevoel.’
Op het terras van café Oud-Brabant in het lommerrijke Eersel komen de verhalen over de bloei van maakstad Eindhoven makkelijk los. Je had de sigarenindustrie, de auto’s en vrachtwagens van DAF en natuurlijk het grote Philips. Aan de ochtendkoffie vertellen oude Eerselaren hoe zij vele jaren achtereen ’s ochtends vroeg vertrokken naar hun werk bij die bedrijven, om ’s avonds weer terug te keren naar hun vertrouwde dorp.
Ons Eersel was Ons Eersel. En zo zou het altijd blijven.
In Eindhoven en omstreken is echter een nieuw tijdperk aangebroken. Chipmachinebouwer ASML, een onderneming zoals Nederland die qua groei en omvang nog nooit heeft gezien, heeft de regio in zijn ban. Daar bouwen ze wondermachines van het allerhoogste niveau, met in Nederland meer dan 20 duizend goedbetaalde, vaak buitenlandse werknemers. Naar verwachting komt daar in de komende vijftien jaar nog eens eenzelfde aantal bij. Plus nog eens ongeveer 50 duizend andere hightechbanen die ontstaan bij bedrijven rond ASML.
Hoe vangen Eindhoven en omgeving al die nieuwe werknemers op? Kleine gemeenten als Eersel vrezen het ontstaan van een nieuwe superstad in Zuidoost-Brabant. Een soort ASML City, dat alles zal opslokken wat nu nog groen en gemoedelijk is. Andere, zoals het Limburgse Weert en Venlo, verheugen zich juist op de kansen voor economische groei. Voor de huisvesting van al die nieuwe techwerkers bestaan bij overlegorgaan Metropoolregio Eindhoven ambitieuze plannen voor de bouw van 100 duizend woningen. De stad Eindhoven krijgt er 40 duizend.
Eersel, met zijn beschermde dorpsgezicht en het Kempenmuseum, staat aan de lat voor 5.500 nieuwbouwwoningen. Dat nieuws sloeg in als een bom in de zes dorpen van de gemeente, waaronder Eersel zelf. De gemeenschap telt nu ongeveer 9.000 woningen. De woningmarkt is er, net als in de rest van Zuidoost-Brabant, een gevoelig thema. In de zogenoemde Brainportregio gaat in sommige wijken volgens makelaarsvereniging NVM de helft of meer van de huizen naar internationale kopers.
Als zijn vrijstaande woning in Eersel te koop zou komen, zou die mogelijk ook naar een ASML’er gaan, erkent Rik Spooren aan de grote tafel in zijn woonkamer. Het raadslid van de lokale partij Eersel Samen Anders (8 van de 17 zetels) legt uit waarom zijn fractie vooropging in de strijd tegen de beoogde 5.500 extra woningen in de gemeente. Die komen er dus niet. De raad ging wel akkoord met de helft, 2.750 woningen. ‘Nog altijd heel veel, maar daarmee tonen we onze goede wil.’
Spooren weet dat zijn gemeente het opneemt tegen grote krachten. Twee jaar geleden mengde toenmalig hoofddirecteur van ASML Peter Wennink zich in de hoog oplaaiende discussie over het beperken van de immigratie naar Nederland, waaronder die van hooggeschoolde kenniswerkers. Komen die technische toptalenten niet, dan zou het bedrijf voor verdere groei kunnen uitwijken naar het buitenland, waarschuwde hij.
Bevreesd voor een vertrek van het waardevolste bedrijf van Europa trok de Nederlandse overheid daarop 2,5 miljard euro uit voor het zogenoemde Project Beethoven. Vele miljoenen daarvan gaan naar woningbouw en de verbetering van het wegennet in Zuidoost-Brabant. De microchipsector biedt immers niet alleen veel hoogwaardige werkgelegenheid. Hij draagt ook bij aan de technische autonomie van Nederland. Bovendien is de sector via de Belastingdienst ook nog eens goed voor de schatkist.
Woningbouw en migratie zijn hoofdthema’s in de verkiezingsprogramma’s. Alle partijen zetten in op meer woningen, wat betreft migratie willen ze vooral minder migranten voor laagbetaalde arbeid, zoals in de kassen en de vleesindustrie. Arbeidsmigranten die een grotere bijdrage leveren aan de Nederlandse welvaart zijn daarentegen juist van harte welkom, bij de onmisbaar geachte hightechbedrijven in het bijzonder.
Terwijl zijn echtgenote koffie op tafel zet, legt Spooren uit dat Eersel wel wil groeien, maar vooral ‘autonoom’, voor de eigen bevolking. ‘We hebben nu al een tekort aan huisartsen en kinderopvang. Het lukt ons niet om meer dan honderd woningen per jaar te bouwen. Wat betekent een veelvoud van dat aantal voor het verkeer, voor de natuur, voor het dorpsgevoel? We willen plek maken voor onze eigen senioren en jongeren, maar de nieuwe huizen zullen toch vooral naar ASML’ers gaan.’
Zijn partij Eersel Samen Anders is echt niet tegen de groei van ASML, benadrukt Spooren. ‘Integendeel. Ik ben zelf ondernemer. Mijn zoons werken ook in de techsector. Maar waarom moeten er zo veel huizen en bedrijventerreinen in plaatsen als Eersel gepropt worden? Laat die groei vooral landen op plekken als Venlo en Weert. Kies voor plekken die wel wat verbetering nodig hebben.’
Tegenspraak is niet makkelijk, heeft het raadslid inmiddels gemerkt. ‘Iedereen wordt onder druk gezet met het spookbeeld van een vertrek van ASML naar het buitenland. Maar wat als ze toch vertrekken, net zoals Philips? En wat als ASML onverhoopt omvalt? Dan hebben we spijt van onze eenzijdige focus op hightech.’
In Weert is de stemming heel anders, overigens ook vanwege de grote kermis in de stad. Terwijl naast het stadhuis mensen in een bol aan zware elastieken in de lucht worden geschoten, legt Thomas van Gemert, wethouder van wonen en ruimtelijke ordening, een kaart op tafel. Hij wijst de plekken aan waar de komende 25 jaar 4.500 woningen gebouwd moeten worden en misschien wel 6.000. Het aantal inwoners van de stad zal er flink door groeien, van 51 duizend naar 60 duizend. ‘We bouwen deels voor onze eigen woningbehoefte, deels om de groei vanuit de Brainportregio op te vangen.’
ASML draagt 60 miljoen euro bij aan een pot van 245 miljoen euro die beschikbaar is voor versnelling van de woningbouw in de Metropoolregio Eindhoven. Het bedrijf zegt zich bewust te zijn van de effecten die het teweegbrengt op de huizenmarkt. Nieuwbouw voor techpersoneel kan ten koste gaan van de bouw van betaalbare woningen voor mensen met ander werk en een laag inkomen.
Met de miljoenengift wil ASML expliciet woningcorporaties ondersteunen bij de bouw van 25 duizend betaalbare woningen, aldus een woordvoerder. ‘Wij willen dat de regio er is voor iedereen. Zoals burgemeester Jeroen Dijsselbloem zegt: het moet geen Silicon Valley worden.’
In het Limburgse Weert kijken ze dus heel anders dan in Eersel naar de tech-boom en de daaruit voortvloeiende vraag naar woningbouw. ‘Wij zien dit echt als kans’, zegt Van Gemert, een geboren en getogen Weertenaar. Het is tijd om de hardnekkige gedachte los te laten dat Limburg een krimpregio is, vindt de wethouder. ‘In elk geval voor het deel van Limburg dat tegen de Brainportregio aan ligt. Hier is de druk op de woningmarkt zo groot, dat we wel moeten groeien, niet krimpen.’
Ook het Limburgse Venlo sloot zich daarom aan bij een woningbouwdeal met de Metropoolregio Eindhoven. Met het Brabantse Meierijstad willen Weert en Venlo een ‘overloopgebied’ zijn voor de huisvesting van de verwachte tech-invasie. Van Gemert: ‘Techpersoneel kan straks kiezen tussen een flat in Eindhoven of een huis met tuin, even verderop in Limburg.’
Het gaat Weert overigens niet alleen om woningbouw, benadrukt de wethouder. Dat zou alleen maar meer mensen de file op snelweg A2 naar Eindhoven in sturen. Hij ziet een dubbelslag voor zich, met een bescheiden wedergeboorte van ‘De poort van Limburg’, zoals de stad zich noemt. ‘Wij willen hier ook technische maakindustrie de ruimte geven, gerelateerd aan de Brainportregio.’
Waar ze in Eersel vrezen onvoldoende voorzieningen te hebben om de duizenden nieuwe inwoners te bedienen, denken ze er in Weert precies tegenovergesteld over. ‘Wij hebben die groei echt nodig om de voorzieningen hier te behouden’, is de overtuiging van de wethouder. ‘Theater, bibliotheek, zwembad, ziekenhuis en middelbare scholen zijn onmisbaar voor de stad, maar leggen een gigantische druk op onze begroting. Meer inwoners en bedrijven zijn nodig om ze in stand te houden.’
De bouwplannen van Metropoolregio Eindhoven zijn mogelijk nog niet groot genoeg. In een nieuwe, nog niet gepubliceerde prognose, waar het Eindhovens Dagblad begin oktober over berichtte, wordt rekening gehouden met een groei van 115 duizend banen in 25 jaar. Daarvoor zijn nog meer bedrijfsterreinen nodig en nog eens tienduizenden extra woningen. ‘Dit roept in de regio in toenemende mate de vraag op ten koste waarvan de economische ontwikkeling nog gefaciliteerd kan worden’, aldus het onderzoek. ‘Die afweging krijgt nog nergens een plek.’
Gejoel van kermisbezoekers dringt de werkkamer binnen. Van Gemert: ‘Die kermis is typisch Weert, net als het carnaval en het sterke verenigingsleven. Die eigenheid willen we behouden.’ Hij wijst nog eens op de kaart. ‘We gaan bouwen in de bestaande stad, maar er komt ook een forse uitbreiding aan de noordkant.’
Dat nieuwe deel moet wat hem betreft goed verbonden zijn met het centrum. Via een extra NS-station zouden de nieuwe Weertenaren snel in de stad kunnen zijn. Of de andere kant op, snel in Eindhoven. ‘Als Weert zijn verantwoordelijkheid neemt voor de groei van de techregio, dan zal de overheid ook moeten bijspringen. Voor wat hoort wat.’
Op het terras in Eersel zijn ze niet gerust op de goede afloop. Natuurlijk moeten die buitenlanders ergens wonen, vinden ze in café Oud-Brabant. Dat er echt ook woningen zullen komen voor de eigen mensen wordt afgedaan als ‘papieren kletspraat’. De gasten leven mee met de jonge serveerster, die vertelt dat haar leeftijdsgenoten zelfs met overbieden nog geen eigen woning in de wacht kunnen slepen, zeker niet in hun geboortedorp. Die nieuwe huizen, hoeveel het er ook zullen worden, zullen ook wel weer naar die rijke techmensen gaan, is de verzuchting. En waar moeten de kinderen van Eersel dan straks wonen?
In het centrum van Eindhoven is het nu nog een rommelig parkeerterrein, achter een krappe groenstrook aan het water van de Dommel. In 2030 moet hier de blikvanger van de hightechambities van de regio staan. ‘Een architectonisch icoon’, belooft Brainport-wethouder Stijn Steenbakkers, ‘dat onze stad een nieuwe look en allure geeft.’ Het gaat om de Dutch Mountains, twee met een atrium aan elkaar verbonden torens van 133 en 96 meter hoog.
‘Het grootste houten gebouw van de wereld’ zou eerder worden gebouwd in Veldhoven, om toekomstige werknemers van ASML te huisvesten. Maar het bedrijf had de plek nodig voor zijn eigen uitbreiding. Het hele bouwplan werd daarop verschoven naar het terrein tegenover de Technische Universiteit Eindhoven, die ook nog eens zelf wil uitbreiden in onderzoek voor de chipindustrie. In de kolos komen honderden woningen, kantoren, een hotel en een conferentiecentrum. Dat worden niet de door de gemeenteraad gewenste sociale huurwoningen. Die zullen elders moeten worden gebouwd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant