is socioloog en columnist van de Volkskrant.
Toen ik op die prachtige laatste zondag in september op mijn fiets werd klemgereden door een achteropkomende auto, van waaruit een boerenpummel vroeg of ik een string droeg, besloot ik alsnog een column te wijden aan de moord op Lisa.
Lisa werd gedood door een azc-bewoner en het publieke debat erover verliep dan ook voorspelbaar. Enerzijds conservatief rechts, dat elke jonge alleenstaande asielzoeker (m) ziet als een gevaar. Anderzijds links, met als diepzinnigste tegenargument het verwijt van racisme. Verder werd herhaald dat moorden op een stil weggetje zeldzaam zijn, dat het thuis gevaarlijker is en dat femicideplegende ex-partners veelal zo Hollands zijn als het maar kan. Allemaal waar, maar statistiek zegt weinig over alledaagse vrouwenlevens en individuele mannen.
Net zomin als alle vrouwen thuis meer risico lopen dan ’s nachts onderweg, vormen alle mannen een gevaar. En zo verzandde het debat opnieuw.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Vruchtbaarder dan bevolkingsgroepen collectief schuldig of onschuldig te verklaren, is het analyseren waarom leden van zo’n groep een gevaar zouden kunnen vormen. En vruchtbaarder dan typen vrouwenmoord te contrasteren, is het hun gedeelde grondslag te zien. Waarbij ik ook denk aan moslima’s die werden vermoord door broers, neven en vaders omdat ze de partner weigerden aan wiens vader haar vader haar als kleuter had toegezegd. En aan Gisèle Pélicot, wier echtgenoot een lange straf uitzit omdat hij zijn gedrogeerde bewusteloze vrouw verkrachtte en zo’n tachtig onbekenden uitnodigde datzelfde te doen. Al deze misdaden vertonen sporen van een archaïsch patriarchaal voelen en denken over seksualiteit en verwantschap.
Normen en wetten over wie met wie mag of moet trouwen of seks mag of moet hebben, variëren historisch, cultureel en geografisch enorm. Soms mag een man veel vrouwen hebben, soms maar een. Soms moet je trouwen met een neef, soms is dat verboden. Soms oefenen jonge mannen seks met oudere mannen; soms staat op seks tussen mannen de doodstraf. Maar één ding springt er historisch uit: in veel culturen waren vrouwen – levenbrengsters – het object van uitwisseling tussen mannen.
Zij waren letterlijk hun bezit en konden worden geruild – tegen schapen, graan, sieraden, invloed. Door een dochter of zuster aan te bieden konden grootvaders, vaders en broers profijtelijke sociale banden aangaan met andere mannen of belangrijke families. Maar dan moest het geschenk natuurlijk wel onaangetast zijn en onzelfstandig; het moest niet zomaar kunnen opstappen. Ziedaar de oorsprong van stereotypen als: vrouwen zijn verleidsters en moeten hun hoofd bedekken. Of: vrouwen zijn zorgzaam en horen thuis. Of: vrouwen zijn zwak en moeten door een man worden beschermd.
De opvatting dat een vrouw geen autonoom individu zou zijn, maar het bezit van haar vader of echtgenoot, is hier officieel achterhaald (al resteren ook in ons stukje wereld nog naargeestige rituelen als vaders die dochters bij het altaar overdragen aan hun volgende eigenaar). Dat sluit echter niet uit dat die opvatting, individueel of groepsgewijs, voortwoekert. Zie de mateloze woede die afwijzing in sommige mannen oproept. Bij Pélicot en consorten kwam het primitivisme van de man die zijn vrouw aanbiedt woordelijk terug. Het was geen verkrachting, verdedigde een dader zich, want ‘het was Dominiques huis, zijn slaapkamer, zijn bed, zijn vrouw’. Onder die daders zaten zowel Franse katholieken, als Algerijnse moslims.
Na de moord in 1999 op Marianne Vaatstra, die ook ’s nachts alleen naar huis fietste, werd naar een nabijgelegen azc gewezen. De dader bleek een Friese boer. Het vermoorden, verkrachten en mishandelen van vrouwen is geen zaak van huidskleur of geboorteland, maar van primitieve gevoelens en gedachten over mannen en vrouwen. Het ligt voor de hand dat sommige jongemannen, die zijn opgegroeid in culturen of met religies waar vrouwen nog gelden als mannelijk eigendom, de vrijheid en zelfstandigheid van Nederlandse vrouwen slecht verdragen.
Verstandiger dan deze realiteit te taboeïseren, is te kijken naar ideologievrij onderzoek zoals van socioloog Ruud Koopmans. Die concludeerde in 2019 uit de weinige beschikbare cijfers dat mannen uit islamitische landen en tweedegeneratie Marokkanen en Turken bij zeden- en geweldsmisdrijven tegen vrouwen zijn oververtegenwoordigd.
Mijn boerenpummel kon het niet velen dat een oudere vrouw manloos genoot van het Achterhoekse landschap. Zoals grootstedelijke ettertjes sissen, zo vijzelde hij zijn masculiene ego op met een pesterige vraag. Gelukkig vroeg de volgende boer me lachend: ‘Fijn eropuit?’
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant