Doorrekening CPB
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
De opluchting in Den Haag en daarbuiten was groot vorige week vrijdag. Met nog minder dan drie weken te gaan voor de verkiezingen op 29 oktober, waren daar dan eindelijk de doorrekeningen van het Centraal Planbureau. In plaats van de veelal in wollige taal opgeschreven verkiezingsprogramma’s van de partijen, lagen er nu dan concrete harde cijfers.
Maar liefst tien partijen deden deze keer mee. NSC en BBB, die vorige keer het budgettaire timmermansoog van het CPB nog ontliepen, dienden ook hun plannen in. Daarvoor verdienen zij een pluim: het vergt veel overleg en denkwerk om politieke idealen om te zetten in concrete beleidsmaatregelen, en de effecten daarvan kunnen soms onwelkome resultaten opleveren.
Partijen aan de flanken, zoals de SP, de PVV en de Partij voor de Dieren, dienden hun plannen niet in. Zij staan daarmee op achterstand als er gedebatteerd wordt over wie de werkloosheid het meest weet terug te dringen, wie de armoede laat toenemen en wie er goed voor het investeringsklimaat voor bedrijven zorgt.
De doorrekening, een oer-Hollandse traditie sinds in 1986 CDA, VVD en PvdA hun plannen voor het eerst voorlegden, miste zijn uitwerking niet. In de debatten na publicatie van Keuzes in Kaart ging het ineens over de inhoud. Partijleiders pronkten trots met hun goede resultaten, en legden feilloos de vinger op de zere plek bij de plannen van hun concurrenten.
Daarmee toont zich direct de grootste meerwaarde van de doorrekening: de tijd van gratis bier is voorbij. Wie iets wil bereiken op het ene terrein, zal concessies moeten doen elders in de overheidsuitgaven. En wie de lasten van gezinnen omlaag wil brengen, moet dat geld wel ergens anders ophalen.
De doorrekening is niet zaligmakend, al is deze editie weer beter dan de vorige. Het CPB kent voor het eerst waarde toe aan investeringen in kennis (opleidingsniveau) en doet samen met het Planbureau voor de Leefomgeving een integrale klimaat- en stikstoftoets.
Des te teleurstellender is het dat partijen – al dan niet bewust – licht laten zitten tussen de woorden in hun verkiezingsprogramma’s en de plannen die zij aan het CPB voorlegden. Uit journalistiek speurwerk van onder meer Nieuwsuur en NRC blijkt dat veel partijen hard willen ingrijpen in de zorg en daarvoor maatregelen hebben laten doorrekenen die zij niet in hun programma’s hebben staan. Hetzelfde geldt voor ingrepen in de sociale zekerheid, bezuinigingen op de publieke omroep en de lasten voor het bedrijfsleven.
Dat is een kwalijke zaak. Het een beloven en het ander doen heet in gewonemensentaal bedriegen. Het feit dat dergelijk bedrog pas na lang speurwerk boven water komt, toont aan hoe complex het vergelijken van de programma’s en de CPB-cijfers is. Dat is voor veel kiezers domweg teveel gevraagd. Zij mogen er vanuit gaan dat partijen eerlijk zijn, zowel in woord als in cijfer.
Is de exercitie van het CPB daarmee waardeloos geworden? Nee, eerder het tegenovergestelde. Het biedt de mogelijkheid partijen te confronteren met de verschillen tussen de mooie woorden en de harde resultaten. Hier ligt bovenal een lastige maar noodzakelijke taak voor de journalistiek. Laat de interviews en debatten de laatste campagnedagen vooral daarover gaan. Anders wordt er toch weer gratis bier geschonken.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC