Sergej Radtsjenko | Brits-Russische historicus Europa moet niet bang zijn voor een nucleair conflict met Rusland, maar Poetin een passend antwoord geven op zijn treiterij en intimidatie. „De enige manier waarop je hier fundamenteel mee afrekent is door vergelijkbare schade aan te richten in Rusland.”
Een Oekraïense militair lanceert een verkenningsdrone aan de frontlinie in Donetsk.
Sergej Radtsjenko kijkt soms met verbazing naar Europa. Hoe een groot, steenrijk machtsblok zich continu laat intimideren door het Rusland van Vladimir Poetin, zonder ook maar één keer terug te slaan. Luchtruimschendingen, kapotgetrokken kabels, gps-verstoringen, drone-plagerijen, cyberaanvallen, beïnvloeding van verkiezingen: Moskou heeft de afgelopen jaren alle sabotageregisters opengetrokken. Een „stomp in het gezicht” op zijn tijd ter vergelding, zou het Kremlin afschrikken, zegt historicus Radtsjenko, een geboren Rus die veel publiceerde over de Sovjet-Unie en de Koude Oorlog.
De gangbare defensieve Europese antwoorden op de Russische ‘schaduwoorlog’ – veroordelen en nog eens praten over ‘Artikel 5’ – nodigen de Russen alleen maar uit tot méér, denkt hij. „Als er in Europa een grotere vastberadenheid bestond om Russische gevechtsvliegtuigen neer te schieten zodra ze het NAVO-luchtruim binnenvliegen, zou Poetin ze niet sturen, denk ik. Die vastberadenheid is er niet. Dat is het probleem waar we in Europa mee te maken hebben.”
Sergej Radtsjenko
Moskou is gevoelig voor afschrikking, zegt de 45-jarige Radtsjenko vanuit zijn woning in Cardiff. „Afschrikken doe je door op een vergelijkbare manier te reageren. Want zodra de andere kant begrijpt dat je niet alleen de capaciteit hebt om terug te slaan, maar dat ook daadwerkelijk doet, dan zal Moskou zeggen: dit is niet goed voor ons. De enige manier waarop je hier fundamenteel mee afrekent, is door vergelijkbare schade aan te richten in Rusland. Zij sturen drones het Poolse luchtruim in? Het gepaste antwoord is het sturen van drones in het Russische luchtruim. Europa beweegt die richting op, maar wel heel langzaam. De Europeanen hebben nooit hoeven nadenken over ingewikkelde zaken als afschrikking, omdat ze onder de Amerikaanse veiligheidsparaplu vielen. We hebben een debat nodig dat in Europa nooit heeft plaatsgevonden. Hoe ga je om met een agressief land als Rusland? Hoe schrik je ze af?”
„Ja, daar zijn mensen bang voor, hier. Ik denk niet dat dit leidt tot escalatie en een kernoorlog. Dit is lik-op-stuk. Dán is er sprake van afschrikking. Ik kan meerdere voorbeelden noemen van vliegtuigen die tijdens de Koude Oorlog werden neergeschoten zonder dat dit tot een kernoorlog leidde. Dat komt omdat mensen begrijpen dat als je iemand treitert door dingen zijn luchtruim in te sturen, die dingen worden neergeschoten. Dus als Poetin dit soort dingen doet, moet hij een passend antwoord verwachten. Helaas doen we dat niet. We hebben niet eens de politieke wil. Het enige land dat tot nu toe overduidelijk heeft gezegd: we gaan je neerschieten, is Polen. Turkije deed dat gewoon, in 2015, zonder iets te zeggen. Met andere woorden: verwacht niet dat we een dialoog op gang zullen brengen. De realiteit is dat het niet meteen naar het niveau van een nucleaire oorlog springt.”
„Laten we daarom een militair communicatiekanaal tot stand brengen met Rusland. Europa moet meer praten met Moskou, zodat je snel kunt de-escaleren en miscommunicatie kunt voorkomen. Ze weten in Brussel niet eens hoe ze dat moeten doen, of wie dit gaat doen. Welke van de 27 lidstaten van de Europese Unie heeft zijn eigen communicatiekanalen met Rusland? Waarin je niet schreeuwt en je haat uitspreekt, maar waarin je met elkaar praat om te kijken wat je in een moeilijke situatie kan doen. Dit is niet iets voor de Europese Unie. De Russen nemen Kaja Kallas [EU-buitenlandchef] niet serieus en willen niet met haar praten. Op nationaal niveau kun je wel directe contacten hebben met Rusland, zoals bijvoorbeeld tussen Boris Pistorius [de Duitse minister van Defensie] en Valeri Gerasimov [stafchef van de Russische strijdkrachten]. Het schip van Europa drijft nu stuurloos rond.”
Vorige maand drongen Russische drones het luchtruim van Polen binnen. In Wyryki raakte het dak van een woning beschadigd.
„Daar ben ik het mee eens. In het algemeen is het binnenvallen van buurlanden niet in het nationale belang van Rusland. Het heeft een anti-Russisch sentiment in Europa en de uitbreiding van de NAVO teweeggebracht. Maar dat is niet hoe het Kremlin daar tegenaan kijkt. Poetin ziet het als de nalatenschap van de tsaar die de ‘Russische gebieden’ herenigt en de invloedssfeer uitbreidt. Hij ziet dat als het belangrijkste dat hij kan doen, en als dat betekent dat de NAVO uitbreidt of dat er een anti-Russisch sentiment ontstaat, dan is dat de prijs die de Russen moeten betalen.”
„Poetins belangrijkste doel is om eerst Europa te verzwakken. Daarmee bedoel ik het verbreken van de solidariteit binnen de Europese Unie, door nauwe betrekkingen aan te knopen met landen als Hongarije, Slowakije, misschien zelfs Tsjechië. Het idee is dat je in feite opereert via de Europese publieke opinie, die zeer gekant is tegen ernstige conflicten met Rusland. Poetin begrijpt dat er grote publieke bezorgdheid bestaat. Mensen willen geen oorlog met Rusland. Hij speelt daarop in door in sommige Europese landen de opvatting te cultiveren dat een betere relatie met Rusland gunstiger is voor hun veiligheid dan vertrouwen op de NAVO.
„Het idee is om te onderstrepen dat de NAVO niet betrouwbaar is, dat die je niet zal redden. Dat een betere manier van omgaan met de Russische dreiging is om in zee te gaan met de Russen en geen dingen te doen die Moskou niet leuk vindt, zoals het steunen van Oekraïne of helpen met de productie van drones. Poetin voelt dat er een publiek debat is in Europa, en ik denk dat hij gelijk heeft. Ik denk dat hij ervan overtuigd is dat hij door dit soort operaties de publieke opinie kan beïnvloeden en aantonen dat wat Hongarije en Slowakije doen veiliger is dan wat bijvoorbeeld Estland doet.”
„Ik denk dat Poetin ervan overtuigd is dat er in de VS een aversie bestaat om een serieuze confrontatie met Rusland aan te gaan voor andere NAVO-landen, vooral aan de oostflank. Hij voelt aan dat de NAVO een geloofwaardigheidsprobleem heeft, een probleem met de geloofwaardigheid van Artikel 5. Ook buiten Trump was er met de VS al een langetermijnprobleem met hoe de vraag hoe loyaal zij zijn. Dat is een enorm heet hangijzer: het verdedigen van Europa, met alles waar Washington mee wordt geconfronteerd in Azië, en gezien de isolationistische trend in de Amerikaanse publieke opinie op dit moment.
Mensen kijken naar een verwoeste Russische drone bij een expositie van het Oekraïense leger in Kyiv.
„Poetin ziet dat en probeert in elk geval een deel van de Europeanen zover te krijgen dat zij hun mening herzien en zeggen: de NAVO is onbetrouwbaar. Dit is wat hij zijn gesprekspartners als Hongarije en Slowakije vertelt: aanvaard een door Rusland gedomineerd Oekraïne in ruil voor een betere relatie met Rusland. Het is duidelijk dat Poetin Oekraïne ziet als een onderdeel van de zogenaamde Russische invloedssfeer.
„Ik vind het vreselijk om te zeggen, want ik veracht dit gewelddadige, afschuwelijke regime, maar achter al deze waanzin zit een plan. Ik denk dat hij psychologisch de juiste benadering heeft gekozen als het gaat om het breken van de eenheid in Europa en het ondermijnen van de standvastigheid.”
„Ik denk dat het Poetins inschatting is dat de Amerikanen geen directe oorlog met Rusland willen riskeren om het lot van bijvoorbeeld de Baltische staten. Dat betekent niet dat Poetin direct de Baltische staten binnenvalt, want hij is er waarschijnlijk zeker van dat hij een conventionele oorlog met die landen of met Polen niet kan winnen, zeker nu de Russen in Oekraïne in het moeras zitten. Het lijkt me hoogst onwaarschijnlijk dat hij zich wil storten in nog meer oorlogen met, God verhoede het, de Noordse landen of de Balten. Volkeren waartegen het heel moeilijk oorlogvoeren is. Dus in plaats daarvan neemt hij zijn toevlucht tot psychologische oorlogvoering waarmee je onzekerheid in Europa creëert, waardoor je mogelijk de publieke opinie kunt veranderen.”
Zweedse militairen tijdens een grootschalige NAVO-oefening in Groenland.
„Het lijkt mij volkomen onrealistisch en absurd. Om te beginnen is het extreem duur om drones neer te schieten met Patriot-raketten of vergelijkbare dure luchtverdediging. Dat is al een overwinning voor Poetin: hij zet goedkope drones in, test de Europese luchtverdediging en dwingt Europa dure raketten af te vuren.
„Daarnaast schept de zogenaamde dronemuur bij Europese burgers de onrealistische verwachting dat ze veilig zullen zijn. De realiteit is dat ze niet veilig kunnen zijn. We zitten in een nieuw tijdperk met deze technologieën. Misschien zijn drones niet heel destructief, maar je kunt er wel veel schade mee aanrichten, omdat je ze kunt smokkelen. Je neemt ze mee op een tanker, zoals we waarschijnlijk zagen rond de luchthaven van Kopenhagen. De Oekraïners vernietigden tijdens Operatie Spinnenweb strategische bommenwerpers met een paar drones diep in Rusland, een zeer gesloten, autoritair land waar alles wordt gecontroleerd. Stel je voor hoeveel eenvoudiger het is voor de Russen om dat bij ons te doen. We hebben niet de technologie om hiermee om te gaan, en we hebben niet de politieke wil om het aan te pakken. En Poetin begrijpt dat.”
Radtsjenko komt net terug van een week in Kyiv. De Oekraïense hoofdstad kampte deze maand met stroomuitval door vernietigende Russische aanvallen op de energie-infrastructuur. Met de winter op komst is het voor president Volodymyr Zelensky de vraag hoe hij de aanhoudende aanvallen kan stoppen. Vrijdag bezoekt Zelensky opnieuw het Witte Huis voor een ontmoeting met Donald Trump. Op de agenda staan onderwerpen als luchtafweer, langeafstandswapens en energie. De Amerikanen denken er al langer over na Tomahawk-kruisvluchtwapens – met een bereik tot ongeveer 2.500 kilometer – te leveren aan Kyiv.
Ook bij de levering van Tomahawks draait het om afschrikking, vindt Radtsjenko. Dit kan volgens hem zelfs leiden tot een akkoord tussen Kyiv en Moskou. „Met die kruisraketten kan je aansturen op een beperkte overeenkomst om wederzijdse aanvallen op elkaars energie-voorzieningen te stoppen. Die zijn immers schadelijk voor beide partijen. Het Westen kan tegen Moskou zeggen: ‘Waarom sluiten we geen overeenkomst op dit specifieke gebied? Zij zullen jullie voorzieningen niet aanvallen, en jullie niet die van Oekraïne.’ Ik denk dat je daar een basis voor de toekomst, voor een vredesakkoord, kunt leggen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC