Krijgsmacht Zijn Defensiemeetlat begon als hobby, maar wordt tegenwoordig serieus genomen door zowel „het defensiewereldje” als Den Haag. Hans Damen, generaal buiten dienst, bekijkt elk verkiezingsjaar politieke partijen door de militaire bril. Met als resultaat verrassingen, trots en irritaties.
Gepantserde voertuigen tijdens de NAVO-oefening genaamd 'Steadfast Defender'.
Wie op 29 oktober uitsluitend stemt op basis van wat de partijen voor defensie zeggen te doen, moet voor CDA of NSC kiezen. Dat wil zeggen: indien de ‘Defensiemeetlat’ van generaal buiten dienst Hans Damen als leidraad wordt genomen. Al jaren bestudeert deze voormalig beroepsmilitair de verkiezingsprogramma’s en becijfert vervolgens politieke partijen op de criteria die hij zelf zou prioriteren als minister van Defensie – een functie die hij naar eigen zeggen geenszins ambieert.
Sommige thema’s drongen zich op dit jaar, zoals het belang van de verdediging van NAVO-grondgebied. Andere onderwerpen werden ingegeven door Damens persoonlijke voorkeuren, die stelt: „Het is natuurlijk zo subjectief als de neten.”
In de ‘Defensiemeetlat’ van oud-generaal Hans Damen worden scores toebedeeld aan de hand van twintig criteria. Een volmondig ja (groen vinkje) levert twee punten op, een ‘nee’ (rood kruisje) betekent nul punten. Als de partij een halfslachtig standpunt inneemt scoren ze één punt (blauw cirkeltje).
Evengoed levert de meetlat een eenduidig en soms een verrassend beeld op. Dat CDA en VVD goed scoren (respectievelijk 32 en 31 punten) mag niet verrassen, maar de topklassering van D66 (31 punten) is opvallend, wat ook geldt voor de lage notering van de PVV (6 punten). Damen is daar tevreden over: „De meetlat is bedoeld om je verder te laten kijken dan ‘die is voor het leger’ of ‘die is tegen de wapenwedloop.”
Nadat Damen de eerste versie op LinkedIn had gepubliceerd, meldden de Democraten zich met commentaar. „Het probleem was dat D66 zowel een verkiezings- als uitvoeringsprogramma heeft”, legt Damen uit. Een nadere toelichting van de partij over haar defensiestandpunten leverden extra punten op, waardoor D66 op een gedeelde tweede plaats eindigde.
Generaal buiten dienst Hans Damen.
D66 was niet de enige partij met klachten, maar de oud-generaal nam niet alle kritiek over: „Volt heeft een interessante kijk op defensie [een Europees leger en een Europese nucleaire afschrikkingsmacht, red.], maar in mijn telling scoort die niet.” De PVV liet weten wel dégelijk de NAVO-norm van 3,5 procent van het bbp voor te staan, maar kreeg geen punten van Damen. „Als je voor de NAVO-norm bent, schrijf dat dan ook op in je partijprogramma.”
De reacties laten zien dat Damens hobbyproject serieus wordt genomen, zowel „in het defensiewereldje”, zoals hij het zelf omschrijft, als in Den Haag. CDA-defensiewoordvoerder Derk Boswijk was tevreden met de uitkomst. „Stem dus Stefan Mastenbroek of Ivora Noort” (twee defensiemedewerkers onderaan de CDA-kieslijst), schreef Boswijk in een reactie op LinkedIn.
Voor het eerst sinds de val van de Berlijnse Muur is defensie weer een belangrijk verkiezingsthema. „Helaas wel”, zegt Damen. De oorlog in Oekraïne en de toegenomen Russische dreiging hebben een grote rol gespeeld in het opstellen van de meetlatcriteria. Dat geldt ook voor de ervaringen die de generaal buiten dienst nog steeds opdoet als gespreksleider bij evaluaties van oefeningen in Roemenië, Polen en de Baltische Staten.
De mate waarin partijen prioriteit geven aan ‘de eerste hoofdtaak’ van de krijgsmacht (de verdediging van Nederland en het NAVO-grondgebied) is dus een voor de hand liggend beoordelingscriteria, waar bijna alle partijen overigens min of meer goed op scoren, behalve de Partij voor de Dieren en Denk. De militaire steun voor Oekraïne is dat ook: alleen FVD, Denk en SP krijgen daarvoor een ‘nee’.
Sommige criteria ogen minder evident. Zo is Damen voorstander van de dienstplicht naar ‘Zweeds model’, waarbij het in principe verplicht is daadwerkelijk te dienen, maar de krijgsmacht zo veel mogelijk wordt gevuld met vrijwilligers. En hoewel Damen „Versterking EU defensieindustrie” als criterium voert, is hij geen voorstander van een Europees leger: wat hem betreft dient de NAVO de ‘basis’ van de collectieve verdediging te blijven. Dat standpunt wordt niet zo duidelijk onderschreven door D66 en Volt.
Toen de generaal overigens de programma’s aan het doorvlooien was, stuitte hij op het plan om een Europese nucleaire afschrikkingsmacht op te zetten (VVD, Volt), onafhankelijk van de VS. „Daar had ik nog niet aan gedacht, maar het leek mij een heel goed idee.” Aldus belandde „Europese nucleaire paraplu” in de meetlat.
Vorige week vrijdag presenteerde het Centraal Planbureau (CPB) de zogenaamde ‘doorrekening’ van de verkiezingsprogramma’s. Daaruit bleek dat GroenLinks-PvdA alleen tot 2025 extra investeert in defensie en nog geen geld heeft gereserveerd voor daarna – waardoor de partij de NAVO-norm van 3,5 procent in 2035 niet haalt. Tijdens het eerste grote verkiezingsdebat zei fractieleider Frans Timmermans dat de partij zich daarop wil vastleggen als andere landen volgen. Het leverde hem verwijten op van VVD en CDA. „Er staat een openstaande rekening van 11 miljard”, zei CDA-leider Henri Bontenbal.
Hans Damen heeft GroenLinks-PvdA niet de volle twee punten, maar slechts één punt gegeven voor „NAVO-norm”. Die score is gebaseerd op de in zijn ogen onduidelijke omschrijving in het verkiezingsprogramma, niet op de CPB-doorrekening, vertelt hij: „Ik heb een financiële opleiding afgerond, maar het doorgronden van de modellen van het CPB gaat mij boven de pet.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg politiek Den Haag op de voet en word zelf een Haagse ingewijde
Source: NRC