Zhang Xhuezheng (‘Wing’) De ontslagen Nexperia-topman Wing overtrad niet alleen de wet in Nederland. Hij werd eerder in China veroordeeld en beboet omdat hij zich niet aan de beursregels hield Europese bestuurders waren niet of niet volledig op de hoogte.
Zhang Xhuezheng in Bussum, mei dit jaar.
Topman Zhang Xhuezheng (‘Wing’) van chipfabrikant Nexperia, die deze maand op non-actief is gezet wegens wanbestuur, overtrad veel vaker de regels. Dat blijkt uit onderzoek van NRC.
In 2024 kreeg Wing een boete van in totaal 8 miljoen renminbi (970.000 euro) van de Chinese beurswaakhond CSRC omdat hij jarenlang handelstransacties verzweeg op de beurs van Shanghai en heimelijk met twee andere aandeelhouders samenwerkte bij de controle over Wingtech Technology. De afgelopen jaren stapelden de waarschuwingen aan en ‘publieke veroordelingen’ van het bedrijf zich op.
Wing werd in 2005 veroordeeld tot zeventien maanden gevangenisstraf, omdat hij bedrijfsgeheimen stal van zijn vorige werkgever, netwerkbedrijf ZTE. Hij moest daarbij ook nog eens 50.000 renmimbi boete betalen, staat in documenten die NRC inzag.
De Europese Nexperia-bestuurders waren jarenlang niet of niet volledig op de hoogte van de geschiedenis van hun Chinese eigenaar. Dat sijpelde pas door toen het bestuursconflict vorige maand escaleerde: Wing was bezig met een Chinese coup in de Nexperia-top, waarna de Nederlandse overheid en de Ondernemingskamer ingrepen bij de chipmaker.
Wing plaatste afgelopen augustus ongekwalificeerde Chinese stromannen op cruciale plekken in het bedrijf. Dat was tegen de afspraken in: het was juist de bedoeling dat Nexperia, hoewel Chinees eigendom, een Europeser bestuur zou krijgen om aan Amerikaanse exportbeperkingen te ontsnappen. Waarschijnlijk zou Wing zelf ook zijn positie als topman moeten prijsgeven.
Tegelijkertijd probeerde Wing Nexperia-geld te gebruiken om een van zijn andere bedrijven, chipfabriek WingSkySemi in Shanghai, overeind te houden met loze opdrachten ter waarde van 120 miljoen dollar. Bestuursleden die daartegen protesteerden, werden op staande voet ontslagen.
In september meldden geschrokken Nexperia-bestuurders zich bij het ministerie van Economische Zaken. Ambtenaren waren achter de schermen al maanden intensief bezig met de ontwikkelingen bij de chipfabrikant. Vincent Karremans, de minister van Economische Zaken (VVD), trok een stokoude wet uit de la om Nexperia te ‘bevriezen’. Nooit eerder greep de Nederlandse overheid zo hard en direct in bij een bedrijf. Kort daarop volgde de gerechtelijke uitspraak van de Ondernemingskamer, die Wing 6 oktober op non-actief zette.
Op sociaal netwerk Xiaohongshu spuwden Chinese beleggers in Wingtech deze week hun gal over de brute ingreep van de Nederlandse overheid. Ze voelen zich slachtoffer van de ‘VOC-piraten’, een sneer naar Nederland.
Het lijkt er meer op dat Nexperia-topman zich als een piraat heeft gedragen. Wing heeft al jarenlang een gespannen relatie met de Chinese beursautoriteiten. Vele malen kregen aan hem verbonden bedrijven waarschuwingen en reprimandes voor het overtreden van de beursregels. Meestal ging het om het niet tijdig publiceren en deponeren van belangrijke informatie voor aandeelhouders.
In oktober 2018 kreeg Wingtech de opdracht van de beurs van Shanghai om een persconferentie te beleggen, omdat er zoveel reuring was rond de toekomst van het bedrijf. De onderneming werd ook wel eens beboet voor het te laat belastingaangifte doen en het overtreden van de milieuregels.
Die vergrijpen verbleken bij wat de toezichthouder in 2019 ontdekte. Die komt er dan achter dat dure leningen binnen het bedrijf voor de buitenwereld verzwegen worden. Een dochter van Wingtech blijkt geld te lenen van een “aan haar verbonden” onderneming waarbij het rentetarief plots is opgehoogd van 4,3 naar ruim 11 procent. De toezichthouder rept van “meerdere schendingen” van de beursregels.
De landelijke Chinese toezichthouder op de financiële markten CSRC, vergelijkbaar met de Nederlandse beurswaakhond AFM, legde Wing vorig jaar een boete op van 8 miljoen renminbi (bijna 1 miljoen euro) voor misleiding en koersmanipulatie. De topman en grootaandeelhouder van Wingtech blijkt met twee partijen te hebben samengespannen bij de aan- en verkoop van aandelen in het beursgenoteerde bedrijf.
Door die banden te verzwijgen, is de buitenwereld jarenlang misleid over wie de grootste aandeelhouder van het bedrijf was. Informatie in de jaarverslagen over 2017, 2018 en 2019 over de top-tien grootste aandeelhouders van Wingtech moet worden gerectificeerd. Bovendien betekent dit dat Wing bij nader inzien in 2017 volgens de beursregels een openbaar bod op het bedrijf had moeten uitbrengen, omdat hij toen meer dan 30 procent van de aandelen controleerde.
Het lijkt erop dat Chinese autoriteiten en beleggers een stuk milder zijn voor ondernemers en bedrijven die de beursregels overtreden dan in het westen. Het gesjoemel waar Wing in Shanghai voor bestraft is, geldt op het Damrak of Wall Street als een doodzonde. Een grootaandeelhouder die op zo’n manier vals speelt zou onherroepelijk het vertrouwen van financiële markten verliezen en hoogstwaarschijnlijk ook nog strafrechtelijk vervolgd worden.
Na de overname van de Nederlandse chipmaker Nexperia in 2019 droomde Wing ervan een wereldspeler in halfgeleiders te creëren. Maar zijn bedrijf, dat het hoofdkantoor houdt in Nijmegen, raakte bekneld in de geopolitieke strijd tussen de VS en China.
Eind 2024 zetten de Amerikanen Wingtech op de zwarte lijst, en daarna ook Nexperia: dat werd per 1 oktober getroffen door dezelfde exportrestricties. Daardoor maken Nexperia’s klanten – voornamelijk automakers – zich zorgen dat hun chipleveringen in gevaar kunnen komen.
NRC sprak eind mei met Zhang Xuezheng, over de geopolitieke druk die er op hem werd uitgeoefend. Dat interview werd niet eerder gepubliceerd; Wing zat destijds nog midden in de verkoop van een dochteronderneming, die hij door aangescherpte exportrestricties van de Amerikaanse overheid moet afstaan. Wingtech Communications, dat iPhone-camera’s maakte en Apple MacBooks assembleert, werd in juli voor zo’n 600 miljoen dollar aan Luxshare verkocht, een andere toeleverancier van Apple.
Wing was daarover woedend. “Het is bullshit dat ik mijn bedrijf moet verkopen. Dit is geen juridisch probleem – Wingtech heeft nog nooit iets verkeerd gedaan of de wet overtreden.” Hij vergeleek de gedwongen verkoop van de assemblage-tak met het afstaan van een kind: “Ik kan het toch niet laten sterven in mijn handen, ik moet het laten grootbrengen door iemand anders.”
Over de toekomst van Nexperia was Wing somber. “De Amerikanen zeggen dat we een Chinees bedrijf zijn. En in China zeggen ze dat we een Nederlands bedrijf zijn. Zo kunnen we toch niet overleven?”
Wing beschouwt zichzelf als een internationale zakenman, en heeft woningen over de hele wereld; in HongKong, in San Francisco, waar zijn gezin woont, en in Vinkeveen, waar hij tot voor kort regelmatig was om Nexperia te bestieren. In Nederland heeft Wing ook nog een persoonlijke holding laten registreren, die valt onder een maatschappij op de Britse Maagdeneilanden. Zo’n constructie via een belastingparadijs is vrij gangbaar onder Chinese zakenlieden. Forbes schatte Wings vermogen in 2022 nog op 2,7 miljard dollar, maar nu zijn imperium wankelt, is het minder dan een miljard dollar.
Wing is geen pakkenman, verre van. Hij gaat in het zwart gekleed, loopt op zwarte sneakers en draagt alleen een stropdas als het moet. Een selfmade man, die in 2002 zijn eerste bedrijf startte – Shenzhen Yongsheng Technology – en het naar eigen zeggen van doorzettingsvermogen moest hebben. “Dat had ik als kind al, veel doorzettingsvermogen.”
Maar in 2005 werd Wing samen met twee anderen veroordeeld tot zeventien maanden gevangenisstraf. Het bleek dat hij in 2002 ontwerpen en software gestolen had van zijn vorige werkgever ZTE, die hij gebruikte voor het maken van telefoons van zijn eigen bedrijf, Yongsheng. Dat deed hij met twee andere voormalige ZTE-medewerkers.
In 2006 richtte hij Wingtech Technology op. Eerst produceerde dat bedrijf moederborden en daarna ging het smartphones maken, onder meer voor het Chinese Xiaomi. In 2019 deed Wing zijn grootste aankoop: hij kocht voor 3,6 miljard dollar Nexperia, de voormalige divisie Standard Products van de Nederlandse chipmaker NXP. Nexperia was sinds 2017 al in het bezit van de Chinese investeringsgroep JAC Holdings.
Die aankoop paste in China’s strategie om meer westerse chiptechnologie te kopen en zo minder afhankelijk te worden van import van chips. De Amerikaanse toezichthouder zag geen kwaad in de deal, Nederland ook niet.
De technologiestrijd tussen de VS en China verhevigde de laatste jaren; het leek altijd te gaan om geavanceerde chips en chipmachines. Maar zelfs de simpele schakelaars en chips van Nexperia, die vaak maar een paar cent per stuk kosten, ontkomen niet meer aan de greep van de geopolitiek.
Ook Wing voorzag geen problemen toen hij Nexperia in 2019 overnam. “Nexperia bestond al honderd jaar [het bedrijf komt voort uit een oude buizenfabriek in Hamburg] en ik dacht dat we nog wel honderd jaar konden voortgroeien.”
Onder NXP waren de simpele chips altijd het ondergeschoven kindje, “een cashcow”, aldus Wing. Hij wilde Nexperia efficiënter en innovatiever maken, net als de Chinese concurrentie, en meer in het bedrijf investeren. Ook in Europa. Maar het Chinese eigenaarschap bleek in de weg te zitten. Nexperia moest in 2022, vanwege nationale veiligheidsredenen, een fabriek verkopen dat het net had overgenomen in het Britse Newport. Daar zat Amerikaanse druk achter. Wing: “Newport leverde financiële schade op, maar daar kom je wel overheen. De beperkingen van BIS zijn veel erger, en het wordt steeds erger.”
BIS is het Bureau of Industry and Security, het onderdeel van het Amerikaans handelsministerie dat gaat over exportbeperkingen. Als Nexperia een kans wilde maken om de beperkingen te mijden, dan zou Wing moeten wijken.
De Verenigde Staten hadden op 12 juni van dit jaar al aan het ministerie van Buitenlandse Zaken laten weten dat het aanblijven van Wing “problematisch” was. “Het is vrijwel zeker dat de ceo moet worden vervangen”, concludeerde het ministerie, wilde Nexperia de handelsbeperkingen voor Chinese ondernemingen ontlopen.
Maar Wing wilde van geen wijken weten. Hij nam de vlucht naar voren.
In het nauw gebracht door de Amerikaanse exportrestricties probeerde hij zijn bedrijven te herstructureren met grote reshuffles in het Wingtech-management. Eerst in februari 2025, en in augustus nog eens, inclusief wijzigingen in de Nexperia-top.
Ondertussen wil hij Wingtech concentreren op chipproductie. Daarbij kwam Nexperia goed van pas; het bedrijf zou meer chips moeten produceren op 12 inch wafers (de silicium schijven waar halfgeleiders op gemaakt worden). Nexperia zou daar “innovatiever en slagvaardiger” van worden, vertelde Wing in mei.
Maar die wafers werden ook de basis van het financiële conflict.
Wing probeerde Nexperia te dwingen om voor 200 miljoen dollars aan waferproductie in te kopen bij zijn eigen onderneming WingSkySemi. Die had het moeilijk. In werkelijkheid had Nexperia maar voor 80 miljoen dollar aan wafers nodig. Het gevolg: de overtollige chips zouden snel verouderen en waardeloos zijn.
Deze gedwongen voorfinanciering van een externe onderneming druiste in tegen het belang van Nexperia, vandaar dat de Ondernemingskamer Wing op non-actief zette.
NRC probeerde Wing te bereiken voor een reactie, maar de Chinese ondernemer liet nog niet van zich horen. Afgelopen weekend verscheen wel, kortstondig, een post op WeChat waarin Wing stelt dat hij het slachtoffer is van “discriminatie tegen Chinese bedrijven” en “geopolitieke vooroordelen van de Nederlandse overheid”.
Wings roep om een diplomatieke reactie lijkt te werken: de Chinese overheid legde Nexperia een exportverbod op, dat de diplomaten in Den Haag proberen terug te schroeven. Ondertussen herhaalt Nexperia zijn mantra tegen klanten en buitenlandse media, die zich opeens op spotgoedkope chips storten: ‘It’s Wing, not China’.
Dit conflict ging niet over geopolitiek, maar over het wanbestuur van een topman die wanhopig werd van de geopolitiek.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC