Verpleeghuizen Een Brabantse zorginstelling heeft twintig lege kamers en ook de brancheorganisatie constateert leegstand. Hoe kan dat in een sector die al jaren kampt met wachtlijsten? Deze en vier andere vragen.
Een bewoonster van een verpleeghuis wordt teruggebracht naar haar appartement.
Anderhalf jaar geleden vroeg zorgbestuurder Mireille de Wee zich nog af of de kamers van overleden verpleeghuisbewoners niet sneller op te leveren waren voor nieuwe mensen. Zeven dagen in plaats van dertien: dat is wel haalbaar, toch? Dat zei ze, turend naar grafieken die het toekomstig aantal hulpbehoevende ouderen voorstelden als een „tsunami”.
En nu? Nu is ineens sprake van leegstand in twee van de 26 verpleeghuizen die ze onder haar hoede heeft – De Wee is bestuurder van Mijzo, een Brabantse ouderenzorginstelling. Zeker twintig kamers staan leeg.
„We krijgen meer berichten over leegstand”, laat branchevereniging van ouderenzorgorganisaties Actiz weten, zonder een totaal te kunnen noemen. Het ministerie van Volksgezondheid heeft het RIVM gevraagd de leegstand te becijferen, onderzoek dat loopt tot in volgend jaar. Wat speelt hier?
Gek genoeg is die niet opgelost. Er staan nog steeds een kleine 18.000 mensen op de lijst (stand op 1 augustus). Maar dit is geen wachtrij zoals bij de bakker, met popelende, steeds chagrijniger klanten: slechts zo’n driehonderd van de 18.000 mensen zijn er zo slecht aan toe dat ze binnen twee weken terecht moeten in een verpleeghuis.
Alle anderen hebben weliswaar recht op een plek, maar ze hoeven niet zo nodig. De meesten hebben zich zelfs puur uit voorzorg op de lijst laten zetten of wachten rustig op een plek in dat ene favoriete verpleeghuis, niet ver van hun eigen huis. Wél veelzeggend: de wachtlijst krimpt. Vorig jaar augustus bevatte deze nog meer dan twintigduizend mensen, in augustus 2023 bijna 22.000. Dus het verpleeghuis is minder in trek.
Belangrijkste verklaring is dat steeds meer mensen thuis verpleegzorg willen. Een zorgverlener komt vaak meermaals per dag langs en helpt met wassen, aankleden, eten klaarmaken, medicatie toedienen, wonden verzorgen, enzovoort. Van ouderen met recht op een plek in een verpleeghuis koos in 2017 zo’n 5 procent voor zorg thuis, inmiddels is dat meer dan 20 procent – ruim veertigduizend mensen. „Dit is een nieuwe generatie ouderen”, zegt Actiz-voorzitter Anneke Westerlaken. „Ze worden het liefst thuis oud en zorginstellingen spelen daar ook steeds beter op in.”
Dat betekent dat verpleeghuisorganisaties vaker zorg aan huis leveren. Zo ook het Brabantse Mijzo van De Wee, dat levert nu zo’n 20 procent van de zorg thuis. „Er zit een enorme groei in. We zijn ons opnieuw aan het uitvinden.”
Corona speelt mogelijk een rol: verpleeghuizen hebben een negatiever imago gekregen door de lockdowns en het sluiten van de deuren voor bezoek, zegt Bianca Buurman, voorzitter van beroepsvereniging van verzorgenden en verpleegkundigen V&VN en hoogleraar acute ouderenzorg. „Terecht of niet, mensen zijn gaan nadenken: wil ik daar wel naartoe?”
Thuis blijven wonen terwijl je oud en kwetsbaar bent, is niet weggelegd voor iedereen: het vergt „risicotolerantie”, zegt Westerlaken van Actiz. Zo draaien zorgverleners aan huis in principe geen nachtdiensten, zodat ouderen, anders dan in het verpleeghuis, ’s nachts kunnen vallen zonder inpandige hulptroepen.
„Er zitten grenzen aan thuiswonen”, zegt Buurman: van de nieuwe bewoners van verpleeghuizen wordt inmiddels „zo’n 50 procent” opgenomen na een crisissituatie, vertelt ze. De zorg in verpleeghuizen wordt daardoor zwaarder en de gemiddelde ‘ligduur’ daalt doordat bewoners sneller overlijden.
Politici kan dat inderdaad verleidelijk in de oren klinken – voeg afdelingen samen, stoot vastgoed af! –, want ze moeten vele miljarden vrijspelen voor bijvoorbeeld defensie. En verpleeghuiszorg is duur: onderhoud van het gebouw, verwarming, beveiliging, parate zorgverleners dag en nacht.
Maar, zegt hoogleraar gezondheidseconomie aan de Vrije Universiteit Amsterdam Marcel Canoy: „We kunnen er niet van uitgaan dat leegstand een gegeven blijft.” Het aantal tachtigplussers gaat van 900.000 nu naar 1,8 miljoen in 2045, het aantal mensen met dementie stijgt van circa 300.000 nu naar een half miljoen in 2050. Vastgoedbeslissingen worden voor tientallen jaren genomen „en de leegstand doet zich pas net voor”, zegt Westerlaken van Actiz. „Ik zou het risico niet durven nemen als politieke partij.”
Niettemin, zegt Marcel Canoy, kan je „prima tijdelijke oplossingen” bedenken voor de vrijgekomen kamers: denk aan dagbesteding of dagbehandeling voor ouderen uit de wijk op een vrijgespeelde afdeling. „Als het goed is gooien verpleeghuizen het roer sowieso al om. Zodat ze opener instellingen worden, geïntegreerd in de buurt, inclusief zorg aan huis.”
Er zijn wel veel partijen die erop willen besparen. Uit de doorrekening van het Centraal Planbureau blijkt dat VVD, D66, ChristenUnie, SGP, Volt en JA21 honderden miljoenen tot enkele miljarden hopen op te halen door verpleeghuizen te dwingen efficiënter te werken. Daartoe moeten ze naar elkaars bedrijfsvoering kijken. Dat leidt tot veel kritiek in de verpleeghuissector: het zou een boekhoudkundige exercitie zijn die niets zegt over de kwaliteit van leven in een verpleeghuis. Hoogleraar Canoy noemde deze geopperde besparing in Medisch Contact deze week zelfs „in strijd met alle evidentie”.
Hoe dan ook laat de doorrekening zien dat meerdere partijen graag geld halen uit de ouderenzorg. En dat is „geen onbegaanbaar pad”, zegt De Wee van Mijzo: het landelijk budget voor verpleegzorg wordt dit jaar zelfs niet helemaal opgemaakt, berekende de Nederlandse Zorgautoriteit in juli. Maar, zegt De Wee: dan moet Den Haag wél slim meebewegen met de trends onder ouderen. „Investeer in leefstijlprogramma’s. Meer bewegen. Valpreventie. Steek geld in buurthuizen om de eenzaamheid tegen te gaan. Kortom: stel ouderen dan ook écht in staat thuis oud te worden.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC