Energietransitie De vraag naar capaciteit op het stroomnet neemt sneller toe dan netbeheerders kunnen bijbouwen, zo bleek nog vorige week uit een Kamerbrief. Er is een wachtrij van 14.000 bedrijven en instellingen. Wat doen ze als verstoring van processen dreigt? „We willen uitbreiden maar dat kan niet.”
Lauwrens de Jong vanVerhuisbedrijf Henneken in Zoetermeer, bij het nieuwe pand, krijgt voorlopig geen aansluiting op het stroomnet. Het bedrijf heeft vier elektrische busjes en een elektrische vrachtwagen.
Bedrijven die elektrische busjes aanschaffen om te vergroenen, maar die niet op het eigen terrein kunnen opladen. Duizenden euro’s extra per maand moeten uitgeven aan een batterij, omdat bedrijfsprocessen anders stilvallen.
Dit is de realiteit van veel bedrijven en instellingen in Nederland, want het stroomnet zit propvol. De vraag naar capaciteit op het elektriciteitsnet neemt harder toe dan dat netbeheerders kunnen bijbouwen. Er zijn niet genoeg transformatoren, elektriciteitshuisjes, kabels et cetera om alle elektriciteit voor iedereen op ieder moment te vervoeren. Die boodschap kwam vorige week opnieuw duidelijk naar voren in de Kamerbrief van demissionair minister van Klimaat en Groene Groei Sophie Hermans.
De ellenlange wachtrij met bedrijven en instellingen die een zwaardere of nieuwe aansluiting willen op het stroomnet blijft hard groeien. Inmiddels wachten ruim 14.000 bedrijven en instellingen op een aansluiting. Dat betekent dat zij ofwel niet kunnen uitbreiden, ofwel niet kunnen elektrificeren om hun bedrijfsprocessen te verduurzamen, ofwel moeten investeren in tussentijdse oplossingen. NRC sprak met vijf bedrijven en instellingen in de wachtstand.
Voor een verhuisbedrijf is het wagenpark de grootse bron van CO2 uitstoot. „Om te verduurzamen, elektrificeren wij onze vrachtwagens en verhuisbusjes”, zegt Lauwrens de Jong, topman van Verhuisbedrijf Henneken. „Inmiddels hebben wij vier elektrische busjes en een elektrische vrachtwagen. Heel mooi, maar omdat wij geen zwaardere stroomaansluiting krijgen, kunnen we de elektrische voertuigen niet opladen op ons terrein. Hier hebben wij nu plek voor slechts één voertuig. De overige voertuigen laden we op ergens in de wijken rondom het bedrijf. Dat betekent dat collega’s elkaar iedere dag moeten wegbrengen naar en van de voertuigen in de wijk. Bovendien betalen we voor dat opladen in de omgeving ook een flink tarief.”
De loods van Verhuisbedrijf Henneken.
In 2022 verhuisde Henneken naar een gasloos pand met zonnepanelen op het dak. „De lampen draaien nu op tijdelijke bouwstroom en de verwarming kan nog niet aan. Maar als het goed is krijgen we voor de lampen en de verwarming dit jaar nog een aansluiting.”
Maar de zwaardere aansluiting, die nodig is voor de laadpalen, het aansluiten van de zonnepanelen waarmee ze zelf een deel van de elektriciteitsbehoefte willen opwekken en voor de bovenloophijskraan die de verhuisdozen in de loods opstapelt, „die krijgen wij naar verwachting pas ergens tussen 2030 en 2035”.
„Daarom hebben we voor de bovenloopkraan een huurbatterij die 6.500 euro per vier weken kost. Weggegooid geld, maar zonder bovenloopkraan zijn wij niet operationeel. Dit jaar gaan we een vaste batterij aanschaffen op het terrein. Die kost drie ton. Die vaste batterij kan, in tegenstelling tot de huurbatterij, wel worden opgeladen met onze zonnepanelen. Dus die batterij verdienen we op lange termijn hopelijk terug. Ideaal is het nog steeds niet, maar netcongestie dwingt ons om dit soort investeringen te doen.”
„Ons oude schoolgebouw is gesloopt en het nieuwe duurzame gebouw, op dezelfde locatie, hebben wij afgelopen september in gebruik genomen”, zegt Annette Berrevoets, manager Huisvesting at Onderwijsgroep Amersfoort. „Waar wij voor het oude gebouw zowel elektriciteit als gas in de energiemix hadden, moet nu alles elektrisch: het verwarmen, het verkoelen, de lampen en de computers et cetera. Daarbij staan er voor het nieuwe gebouw ook nog elektrische laadpalen voor de auto’s.”
De kleine stroomaansluiting voor het oude gebouw was dus niet meer voldoende om het nieuwe vrijwel volledig elektrische pand van energie te voorzien. Een zwaardere aansluiting is dus nodig, maar ook hier geldt dat dit niet op korte termijn kan. „Volgens de netbeheerder krijgen we die pas ergens rond 2033.”
Om de kinderen in het nieuwe pand niet in de kou en in het donker te laten zitten, „hebben wij een groot aggregaat dat draait op honderd procent HVO-diesel”. Dat is een wat klimaatvriendelijkere variant van diesel, gemaakt uit afval. „De aanschaf van het aggregaat was behoorlijk duur, net als het onderzoek dat ernaar gedaan moest worden en de leidingen die moesten worden aangelegd. Dit was niet de duurzame oplossing die wij voor ogen hadden.”
„Enkel een batterij is voor ons helaas geen oplossing. Onze aansluiting is niet groot genoeg om die telkens voldoende gevuld te houden. Dan weten we zeker dat de boel straks uitvalt tijdens de les.”
En de laadpalen voor de elektrische auto’s? „Die staan alleen aan op momenten waarop én de zonnepanelen op onze daken genoeg opwekken én we genoeg elektriciteit uit onze stroomaansluiting over hebben. De laadpalen zijn de eerste die wegvallen zodra we niet genoeg elektriciteit hebben. We laten het aggregaat niet draaien voor de laadpalen.”
Voor het gedeelte van de wasserette waar speciale bedrijfskleding wordt gewassen, zoals witte pakken die mensen dragen in de farmaceutische industrie en op plekken waar ze halfgeleiders ontwikkelen, zit er een strenge limiet aan de hoeveelheid stofdeeltjes in de lucht. Voor zo’n zogeheten cleanroom is veel stroom nodig, zegt Joost van Dishoeck, manager Kwaliteit Arbo en Milieu bij Lavans. „Denk aan bijvoorbeeld de luchtbehandelingskast en de luchtontvochter. Daarnaast mogen we geen gasdroger gebruiken omdat die de ruimte kan bevuilen. Voor de farmaceutische industrie is er een apparaat nodig waarmee we kleding onder hoge druk steriliseren.” Alleen, na de bouw van de cleanroom, kregen ze bij Lavans te horen dat ze de benodigde stroom voor die cleanroom niet van het net mogen aftappen. „We komen pas ergens tussen 2030 en 2035 in aanmerking.”
„Daarom hebben we nu geïnvesteerd in een dure batterij, die we onder meer met stroom voeden vanuit onze zonnepanelen en met stroom vanuit het stroomnet op het moment dat we niet veel nodig hebben voor de wasmachines. In de nacht bijvoorbeeld. Wij hebben het geluk dat wij de middelen hadden om die batterij te kopen, maar dat geldt niet voor alle bedrijven.”
Een van de oplossingen waar minister Hermans en netbeheerders op sturen is het flexibel gebruik van energie. Daarmee worden bedrijven financieel geprikkeld om stroom te gebruiken tijdens piekuren. Dat plan komt echter, zo stond in de brief, „nog onvoldoende van de grond”. Bij Lavans zijn ze daar ook niet echt enthousiast over. „Het zou ons bedrijfsproces behoorlijk beïnvloeden als we alle wasmachines stil moeten zetten tijdens de piekuren. Het (deels) stilzetten van de wasmachines leidt tot inefficiëntie. Bovendien zou dit een grote impact hebben op de werktijden van de medewerkers, door verschoven diensten of werken in de late avond of nacht.
„Wat wel flexibel kan bij ons is het opladen van onze busjes en vrachtwagens waar wij bedrijfskleding mee ophalen en wegbrengen. Die kunnen in de nacht opladen, wanneer al onze machines uitstaan en dus geen stroom nodig hebben.”
In 2023 verhuisde BladNL naar Veenendaal, maar daar was het niet mogelijk om een zwaardere aansluiting te krijgen die nodig is om het tiental machines zoals de drukpers en de snijmachine et cetera van stroom te voorzien. „Er was alleen een huis-tuin-en-keuken aansluiting”, zegt eigenaar Paik van den Hoek Ostende. „Daarom hebben wij twee dure batterijen aangeschaft om onze pieken in stroomverbruik te kunnen opvangen. Die batterijen voeden wij met stroom uit de aansluiting op momenten dat wij die stroom niet nodig hebben voor de machines. Dat is wanneer wij gezamenlijk lunchen en in de nacht. Gedurende de uren dat de machines wel aanstaan, hebben we met zowel de batterijen als onze kleine stroomaansluiting samen wel genoeg capaciteit om onze pieken op te vangen.
„De batterijen zijn een overbrugging, geen oplossing. We willen uitbreiden, maar dat kan op deze manier niet, zelfs niet met de batterij.” Die uitbreiding zal zo nog acht à tien jaar op zich laten wachten. „In 2023 hebben wij de aanvraag bij de netbeheerder ingediend. Inmiddels is de verwachting dat wij de aansluiting pas ergens tussen 2033 en 2035 krijgen. We hebben ook nog nagedacht over een aggregaat op fossiele energie als extra stroombron. Dat gaat om grote installaties, waarvoor wij bijvoorbeeld ook de vergunningen voor moeten uitzoeken. Dat werd allemaal te ingewikkeld.”
Nederland heeft net als omringende landen klimaatdoelen te behalen en dat betekent: weg van fossiele brandstoffen en overstappen op duurzaam opgewekte elektriciteit. Bijvoorbeeld elektriciteit opgewekt met zonnepanelen of windmolens. Maar het huidige net is onvoldoende op die transitie voorbereid en daarom is er nu niet genoeg infrastructuur om alle duurzame elektriciteit te vervoeren van bron naar gebruiker. In technische termen heet die ‘file’ op het stroomnet netcongestie. Het is niet zo dat het net voortdurend vol zit, maar op piekmomenten waarop veel stroombehoefte is, zoals rond 17 uur wanneer mensen thuiskomen en de lampen aanzetten en de auto in de stekker doen, is er niet genoeg capaciteit op het stroomnet.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC