Relatie Afghanistan en Pakistan Diplomatieke spanningen over grondgebied en beschuldigingen van grensoverschrijdend terrorisme zetten de relatie tussen Afghanistan en Pakistan al langere tijd onder druk. Drie vragen.
Behandeling van een gewonde na militaire clashes tussen Afghaanse veiligheidsdiensten en Pakistaanse militairen aan de grens bij Chaman op 15 oktober.
Donderdag moet het rustig blijven tussen Afghanistan en Pakistan, volgens een wapenstand die de twee landen overeenkwamen na meerdere dagen van geweldsuitbarstingen. Daarbij vielen tussen dinsdagavond en woensdagmiddag zeker zeventien doden in de zuidoostelijke Afghaanse regio Spin Boldak, volgens de in Afghanistan gestationeerde VN-missie UNAMA.
Woensdag kwamen bij explosies in Kabul ook nog vijf mensen om, volgens de Italiaanse ngo Emergency, die in de Afghaanse hoofdstad een ziekenhuis runt. Pakistaanse media meldden dat de explosies het gevolg waren van luchtaanvallen door het Pakistaanse leger.
Het geweld tussen de buurlanden volgde op schermutselingen tussen troepen aan de Pakistaans-Afghaanse grens afgelopen weekend. Beide partijen zeggen niets over de eigen militairen die daarbij zouden zijn gesneuveld. Zaterdagavond trokken Afghaanse troepen de grens over. Volgens de Afghaanse autoriteiten betrof dat „vergelding” voor Pakistaanse militaire acties op Afghaans grondgebied. Pakistan zegt juist dat Afghanistan met de vijandigheden is begonnen.
„Pakistans leger staat altijd paraat om de soevereiniteit van Pakistan te verdedigen”, zo luidde een verklaring – tevens waarschuwing – uit Islamabad. De twee landen delen een grens van 2.500 kilometer die door Afghanistan niet wordt erkend. „We hebben het recht om ons luchtruim en onze grenzen te verdedigen”, stelde de hooggeplaatste Taliban-functionaris Amir Khan Muttaqi, die optreedt als buitenlandminister.
De relatie tussen Islamabad en Kabul is al een tijd gespannen. Afghanistan beschuldigt Pakistan ervan achter explosies in de hoofdstad Kabul te zitten – als onderdeel van een anti-terreurcampagne die het Pakistaanse leger in eigen land voert. De interne veiligheid en stabiliteit in Pakistan staat er steeds slechter voor. Daarin speelt de organisatie Tehrik-e-Taliban Pakistan (TTP), ook wel de Pakistaanse Taliban, een belangrijke rol. Extremisten van die organisatie zijn voornamelijk actief in Khyber-Pakhtunkhwa, de noordwestelijke provincie van Pakistan aan de grens met Afghanistan.
Ambulance op weg naar gewonden in het grensgebied tussen Afghanistan en Pakistan.
Islamabad beschuldigt de huidige Afghaanse machthebbers ervan de TTP te ondersteunen. De Afghaanse Taliban ontkennen dat. De twee organisaties zijn onafhankelijk van elkaar opgericht – de Afghaanse in de jaren 80 in de strijd tegen het Sovjetleger, de Pakistaanse variant in 2007 als reactie op de Amerikaanse war on terror en Pakistans ondersteuning daarvan. Maar duidelijk is dat ze ideologisch wel op elkaar lijken. De TTP wil de regering van Pakistan omverwerpen om daar een emiraat te stichten; de organisatie voert aanslagen uit op politici, het Pakistaanse leger en burgerdoelwitten.
In officiële verklaringen ontkennen de Taliban dat zij de TTP steun bieden. Maar volgens een rapport van VN-onderzoekers uit juli 2024 kreeg een TTP-leider financiële steun en onderdak in Kabul. Bovendien lijkt wel degelijk een samenhang te zijn: sinds de Taliban in 2021 de macht kregen in Kabul, heeft de TTP steeds gewelddadiger opgetreden. Dat stelt onder meer het Pakistaanse onderzoekscentrum Pak Institute for Peace Studies. Ook de onafhankelijke organisatie Armed Conflict Location & Event Data (ACLED), die conflicten ‘monitort’, kwam begin deze maand tot de conclusie dat TTP zeer ondermijnend is voor de Pakistaanse staat: „De TTP heeft alleen al in het afgelopen jaar minstens 600 aanvallen op of botsingen met veiligheidstroepen gepleegd. De activiteit in 2025 overtreft tot nu toe al die in heel 2024.”
Dat is zeer verontrustend voor Pakistan. Vrijwel direct na de machtsovername in Kabul wendde Islamabad zich tot de Afghaanse Taliban, in de hoop dat zij TTP in toom zouden houden. Dat heeft niet geholpen.
Het is moeilijk te zeggen hoezeer dit kan escaleren. „Geen van beide heeft er belang bij om voluit oorlog te voeren”, zegt PhD-onderzoeker Christopher Sands die zich in de Taliban verdiept, desgevraagd tegen NRC. De twee landen staan er economisch zeer slecht voor.
Taliban met granaatwerper in de zuidelijke regio rond Kandahar bij de grens met Pakistan.
Pakistan was eerder dit jaar ook al in conflict met aartsrivaal India. In april beschuldigde juist New Delhi Pakistan ervan terroristen te herbergen die India’s aanspraken op Kashmir bestrijden. Een zeer bloedige aanslag was het startpunt van een escalatie tussen die twee buurlanden. Sommige analisten stellen dat zich nu een soort parallel scenario lijkt te ontvouwen. Zo bezien is het ook saillant dat de eerste gewelddadigheden zich voordeden op het moment dat de Afghaanse buitenlandminister Muttaqi in India op bezoek was.
De ontwikkelingen worden ook door andere landen nauwlettend gevolgd. Rusland en China hebben opgeroepen tot kalmte. Moskou en Beijing hebben belangen in beide landen. Rusland erkent de Taliban als formele regering van Afghanistan. China werkt met de Taliban aan ontginning van aardmetalen en de ontwikkeling van infrastructuur, maar onderhoudt tegelijkertijd nauwe militaire banden met Pakistan.
Mogelijk biedt de wapenstilstand voor beide partijen voldoende lucht om in besprekingen nader tot elkaar te komen, al dan niet via een bemiddelaar. Volgens onderzoeker Sands zijn de Afghaanse Taliban „zeker geoefend in diplomatie”. Volgens Islamabad is het staakt-het-vuren 48 uur van kracht. Taliban-woordvoerder Zabihullah Mujahid noemde woensdag geen termijn.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC