Theatergezelschap Matrose maakt en speelt de voorstelling Dom op en in de Utrechtse Domtoren. Dat leidt tot fotograferende toeristen en bellen met de brandweer.
schrijft voor de Volkskrant over theater en populaire cultuur
Op het Domplein in Utrecht draaien de hoofden van 65 man publiek bijna synchroon richting de Domtoren als een diepe mannenstem over het plein schalt. We turen tegen de miezer in naar boven. Vanaf zo’n 40 meter hoogte spreekt acteur Ayrton Kirchner ons als directeur van de vroegmiddeleeuwse ‘Domschool’ toe: ‘Treedt binnen, en was uw handen.’ Dom, de nieuwe voorstelling van de Utrechtse theatergroep Matrose, over ons falende schoolsysteem, speelt zich af op en in de recent gerestaureerde Domtoren.
Binnen, in de knusse welkomsthal van Nederlands hoogste kerktoren, hangt boven de ingang van het trappenhuis een witte banner met daarop ‘Welkom winterkinderen’. De directeur spreekt ons toe: ‘Moet leren niet voor iedereen beschikbaar zijn? Niet alleen voor de rijke zomerkinderen die het hele jaar naar school kunnen, maar ook juist voor die kansarme winterkinderen, die op het land werken?’ Juf Jolanda is helaas uitgevallen met een burn-out en dus krijgt de jonge meester Wouter (Jordy Roeten) naast de zomerkinderen ook de winterkinderen, het publiek, in zijn klas.
Na deze openingsscène beklimmen we de steile, stenen trappen op weg naar de eerste verdieping, waar we in tweetallen plaatsnemen achter een schooltafeltje. De glas-in-loodramen en de grote zwarte kroonluchter aan het hoge plafond versterken de middeleeuwse sfeer. We krijgen pen en papier en moeten een toets maken over wat we zojuist tijdens de openingsscène hebben gehoord. ‘O nee hè’, zegt een vrouw aan een aangrenzend tafeltje.
Deze onderdompelende theatervorm is kenmerkend voor het werk van Theatergroep Matrose, dat naast Roeten bestaat uit Marieke Braaksma en Manon Poort, en met Dom haar tiende voorstelling maakt. Het drietal leerde elkaar kennen op de mbo theaterschool in Zwolle. Hierna studeerden ze gezamenlijk door aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht, waarna ze Matrose oprichtten.
De voorstellingen van Matrose gaan vaak over historische gebeurtenissen of personen, en spelen geregeld op spraakmakende locaties. Zo gebruikten ze al eens elk hoekje en gaatje van Slot Zuylen als decor van hun voorstelling over de jonge, opstandige schrijver Belle van Zuylen.
De Domtoren voelt dan ook als een passend decor voor hun jubileumvoorstelling, vertelt het drietal twee uur voor aanvang. Ze werden benaderd door Utrecht Marketing, de organisatie die de evenementen in de Domtoren beheert, om speciaal voor de Domtoren een nieuwe voorstelling te ontwikkelen.
Roeten: ‘We hadden al het plan om iets te maken over je dom voelen, en over hoe onze samenleving neerkijkt op vmbo’ers en mbo’ers. Toen we zelf in Zwolle studeerden werd ons bijvoorbeeld de toegang van een café geweigerd omdat we mbo’ers waren. Toen deze locatie op ons pad kwam, leerden we dat er vroeger een school in de Dom zat. Zo konden we het thema aan de locatie koppelen.’
In de voorstelling spelen drie stagiairs van het mbo Creative College in Utrecht mee. Hardwin van Dijk, Tessel Overbeeke en Redah Groen zitten tussen het publiek en spelen de winterkinderen die onvoldoende aandacht krijgen van meester Wouter.
Zomerkind Leah (Marieke Braaksma), gezeten op een klein podium voor in de klas, bezwijkt ondertussen onder de druk van haar goedbedoelende moeder die haar een betere toekomst toewenst dan werken in het familiebedrijf. Maar Leah wil liever iets met haar handen doen: zwaarden maken, of klokken bouwen. Als tijdens de voorstelling de echte klokken van de Domtoren klinken, kijkt ze naar boven, en vraagt ze meester Wouter of ze mag gaan kijken.
Het zijn die momenten, wanneer fictie en werkelijkheid samenvallen, dat locatietheater magisch wordt. Maar een voorstelling maken op een van de drukbezochtste plekken van Utrecht kent toch vooral uitdagingen, vertelt Roeten: ‘In de tien dagen dat we hier konden repeteren, gingen de rondleidingen gewoon door. We zijn veel gefotografeerd door Duitse toeristen die omhooggingen.’
Door de flinke galm in de hoge ruimte moesten ze de helft van hun snelle en ritmisch geschreven script schrappen voor de verstaanbaarheid. Ook moesten ze bellen met de brandweer omdat ze een rookmachine wilden gebruiken.
Die rookmachine gaat aan wanneer Leah haar testuitslag krijgt. Om haar nek krijgt ze een kartonnen bord met daarop ‘3,2’. Uit haar mond sijpelt inkt. De roodbruine bakstenen krijgen een blauwe gloed. Door de toren klinkt donkere, elektronische muziek. Een unheimisch geheel.
Roeten: ‘Mensen zien de Dom toch als een museum. Met veel licht en elektronische muziek proberen we een eigen sfeer te creëren en mensen mee te nemen in het verhaal dat we willen vertellen, ook los van de iconische plek.’
Na afloop, als iedereen weer veilig beneden is, liggen onze eigen toetsen nagekeken in de welkomsthal. Er wordt gejuicht om tienen, en getreurd om onvoldoendes. Dan verlaat iedereen de toren. Matrose speelt de voorstelling door beperkte publiekscapaciteit twee keer per avond, en over drie kwartier staat er alweer een nieuwe klas winterkinderen op de stoep.
Dom door Matrose, t/m 26/10.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant