Jimmy Dijk (39) is voor de eerste keer lijsttrekker van de Socialistische Partij (SP) en een van de weinige nieuwe gezichten in deze verkiezingscampagne. Hij volgde na de vorige, voor de SP teleurstellend verlopen Tweede Kamerverkiezingen Lilian Marijnissen op.
De SP is een activistische partij. Heeft dat activisme er bij u altijd ingezeten?
‘Ik werd twintig jaar geleden politiek actief toen ik in Groningen een opleiding jongerenwerk volgde. Op mijn ronden door buurten kwam ik steeds SP’ers in rode jassen tegen, die met mensen in gesprek gingen over volkshuisvesting en de betaalbaarheid van het leven. En ik zag Jan Marijnissen op tv analyses maken van het neoliberalisme en het uitkleden van voorzieningen. Ik vond dat zo’n coole combinatie dat ik stopte met die studie voor jongerenwerk en sociologie ging doen. Toen ben ik ook lid geworden van de SP.’
In de aanloop naar de verkiezingen op 29 oktober interviewt de Volkskrant de lijsttrekkers over hun ideeën voor de toekomst van Nederland. Alle partijen die nu vertegenwoordigd zijn in de Tweede Kamer en die weer meedoen aan de verkiezingen, zijn uitgenodigd. Lees de eerdere interviews hier.
Waren uw ouders politiek actief?
‘Nee, ze waren nooit lid van een politieke partij, wel van de vakbond. Mijn vader komt uit Rotterdam en zegt waar het op staat. Mijn moeder is Française en heeft ook aardig wat temperament. Aan de eettafel ging het er levendig aan toe.’
Frankrijk is het land van arbeidersverzet en gele hesjes. Heeft uw Franse moeder u in die zin beïnvloed?
‘Het is me niet met de paplepel ingegoten, maar als ik terugdenk aan de verhalen die mijn ouders vertelden, dan zit daar veel herkenbaars in. Mijn vader, een meubelmaker en vrachtwagenchauffeur, werkte vaak samen met arbeidsmigranten. Hij zag dat zij werden uitgebuit en vaak heel slecht gehuisvest waren. Dat soort verhalen komen wel overeen met de analyses van de SP.’
De SP heeft vijf Kamerzetels en stijgt niet in de peilingen. Een veelgenoemde verklaring voor die stagnatie is het progressieve migratiestandpunt. De praktisch geschoolden voor wie u opkomt stemmen Geert Wilders (PVV), omdat ze minder immigranten willen.
‘Ik ga geen luchtkastelen verkopen. Als je iets wilt doen aan het aantal mensen dat op de vlucht is, dan moet je iets doen aan de conflicten in de wereld. Als dat niet kan, moet je waar mogelijk zorgen voor opvang in de regio én dat vluchtelingen aan de grenzen van Europa asiel kunnen aanvragen. Zodat mensen niet, nadat ze een woestijn en een zee zijn overgestoken, nog door een heel continent moeten reizen om bij Ter Apel in het gras te gaan slapen. In zulke oplossingen zie ik meer heil dan in Nederlandse grenscontroles.’
De conflicten in de wereld los je niet zomaar op. Wilders’ kiezers hebben het gevoel dat migratie hun overkomt, dat ze er geen controle over hebben.
‘Wat mensen overkomt, is dat de asielopvang altijd op dezelfde plekken moet plaatsvinden. Op het platteland, en in de armere gemeenten. Bij elk protest tegen een asielzoekerscentrum waar ik ben geweest, bijvoorbeeld Bedum en Zutphen, zeggen mensen letterlijk: waarom moet het hier en niet in de rijke gemeenten? Dit is dus wederom een klassenvraagstuk. De gemeente Rozendaal (een welvarende enclave bij Arnhem, red.) schrijft in een woonvisie dat sociale huurwoningen niet in de cultuur van de gemeente passen. Ja sorry, zullen we op die gemeentebesturen eens dwang en drang gaan toepassen? Want in die rijke gemeenten wonen mensen in grote woningen met tuinen waar ze hekken omheen zetten. Daar mag een migrant wel je tuinman zijn, maar niet je buurman. Daar worden geen sociale huurwoningen gebouwd, daar worden geen opvangcentra gebouwd.’
De SP wil honderdduizenden extra sociale huurwoningen bouwen. U financiert dat deels met de afbouw van de hypotheekrenteaftrek. Maar die afbouw is er alleen boven de zes ton. Waarom?
‘De logica daarachter is dat je mensen die nog een woning moeten kopen, daarvoor ook nog de gelegenheid wil bieden. Ik vind niet dat wij villa’s hoeven te subsidiëren. Maar als je de hypotheekrenteaftrek tot een bepaald bedrag wil garanderen, moet je er rekening mee houden dat in sommige steden de prijzen heel hoog zijn geworden. Op termijn willen we de prijsopdrijvende hypotheekrenteaftrek helemaal afbouwen.’
De hypotheekrenteaftrek drijft inderdaad de huizenprijzen op. Starters maken daardoor juist minder kans op een huis. Bovendien is het nogal opportunistisch om de middeninkomens hierbij te ontzien, wat u trouwens ook doet bij de erfbelasting.
‘De belasting die kinderen betalen als ze van hun ouders erven is nu voor iedereen gelijk en begint al bij 25 duizend euro. Voor ons is de vermogensongelijkheid in Nederland een belangrijk punt. De meest vermogenden zijn constant hun vermogen aan het doorgeven aan de volgende generatie. Dan heb ik het niet over erfenissen van een ton, maar over erfenissen boven de vijf ton. Daarom willen wij over elke euro boven de vijf ton veel meer erfbelasting heffen. Zo los je grote vermogensongelijkheid in Nederland op.’
Maar op erfenissen tot honderdduizend euro schaft u de erfbelasting helemaal af. Daarmee vergroot u toch de vermogensongelijkheid tussen kinderen die niets erven en degenen die wel erven?
‘Wat de ongelijkheid vergroot is dat erfbelasting al vanaf 25 duizend euro geheven wordt, maar dat het tarief voor iedereen gelijk is. Dus wij willen een progressieve erfbelasting invoeren met een vrijstelling tot een ton. Over elke euro tussen een ton en vijf ton betaal je 37,5 procent en vermogen boven de vijf ton gaan we heel zwaar belasten, met 75 procent.’
Het bestrijden van ongelijkheid is heel belangrijk voor de SP. Wat is de ideale inkomens- en vermogensverdeling? Wanneer bent u tevreden?
‘Ik ben tevreden als niemand in onzekerheid hoeft te leven. Als iedereen dankzij voldoende basisvoorzieningen een waardig bestaan kan opbouwen en in vrijheid een gelukkig leven kan leiden. Een samenleving zonder armoede dus.’
U wilt ook de winstbelasting voor bedrijven verhogen, naar 35,8 procent. Dat zou een van de hoogste tarieven ter wereld zijn. Bent u niet bang voor verlies van werkgelegenheid? Multinationals kunnen heel makkelijk verkassen.
‘Wij moeten ervoor zorgen dat we meer zeggenschap krijgen over de Nederlandse economie. Dat we een economie krijgen die onze bedrijven en mensen dient, in plaats van aandeelhouders. Want de afgelopen decennia hebben bedrijven maar 5 procent van hun winst gebruikt voor investeringen. Het overgrote deel is als dividend uitgekeerd aan buitenlandse aandeelhouders. Dat is slecht voor onze economie.’
De grote macht van aandeelhouders is een wereldwijd fenomeen. Nederland maakt deel uit van een geglobaliseerde economie. Dus als je de winstbelasting te veel opschroeft zeggen bedrijven, en zeker multinationals, Nederland gewoon vaarwel.
‘Multinationals en grote bedrijven kijken vooral naar andere kenmerken van een land. Of er een stabiel landsbestuur is. Of er een goed opgeleide beroepsbevolking is. Of er een goede infrastructuur is. En ik vind het eigenlijk vanzelfsprekend dat je vermogens en winsten niet lager belast dan inkomen. Dus wij willen vermogen en winsten net zo zwaar belasten als arbeid, waardoor werkende mensen, lagere en middeninkomens er 700 tot 1.000 euro per jaar op vooruitgaan.’
Voelt u zich verwant met Stephan van Baarle van Denk? Hij heeft het deels over dezelfde thema’s, zoals kansenongelijkheid en het belang van goede sociale voorzieningen.
‘Er zijn meer partijen waarmee ik overeenkomsten zie. Met Denk zie ik één groot verschil, namelijk de manier waarop zij tegen integratie aankijken. Zij ontkennen dat er een probleem is met integratie en dat vind ik gek. Zo vind ik het problematisch dat mensen die al lang in Nederland wonen de taal niet spreken. Daaraan moeten we iets doen. Dat is de ene kant. De andere kant van het integratieprobleem is dat er gesegregeerde wijken in Nederland zijn waar migranten – nogmaals – wel je tuinman mogen zijn, maar niet je buurman.’
Waarom heeft u uw verkiezingsprogramma niet laten doorrekenen door het Centraal Planbureau (CPB)? De partijen waarmee u wilt samenwerken deden dat wel.
‘Wij hebben drie onderzoekers gevraagd onze plannen door te akkeren op financiële haalbaarheid en economische gevolgen. Dat hebben we gedaan omdat Nederland een van de weinige landen is met slechts één planbureau. Duitsland heeft er zes, die allemaal eigen modellen hebben met eigen aannamen.’
Die drie onderzoekers werken allemaal voor Somo, een links georiënteerd onderzoeksbureau. Als politieke partijen kunnen shoppen tussen planbureaus heeft zo’n doorrekening toch geen vergelijkende waarde meer? Dat is juist de kracht ervan.
‘Nee, daar ontstaat dan een discussie over: wat voor politiek wil je? Zo’n discussie wil ik ook, want ik kan mij in bepaalde aannamen van het CPB niet vinden. Ik heb kritiek op hun mens- en wereldbeeld. Neem het afschaffen van het eigen risico. Het CPB denkt dat daardoor de zorgkosten gaan stijgen. Dat is gebaseerd op het mensbeeld dat de mens een zelfzuchtig wezen is, dat zo veel mogelijk zorg wil consumeren. Dat vind ik een ridicule aanname. In Nederland bepaalt de huisarts of je wordt doorverwezen naar zorg waarvoor je wel of niet een eigen risico moet betalen.’
We hebben het bij het CPB nagevraagd en wat u zegt klopt niet. Historische data wijzen uit dat het zorggebruik stijgt als het eigen risico omlaag gaat.
‘Weet u welk effect het eigen risico heeft? Dat een op de vijf mensen dan zorg mijdt. Dat mensen na een half jaar alsnog bij de dokter komen, met ernstigere klachten. Dan hebben ze behandelingen nodig die een stuk duurder zijn en meer menselijk leed veroorzaken. Dat blijkt uit onderzoeken van nota bene zorgverzekeraars zelf.’
U wilt graag regeren, zegt u. Dat zou een primeur zijn voor de SP.
‘Voor mij is dat zo logisch als wat. Tegen de kiezers zeg ik: maak van ons die grote sociale sleutelpartij bij de komende coalitieonderhandelingen. Ik bepleit een coalitie van gemeenschapsdenkers, van SP tot CDA.’
Inclusief GroenLinks-PvdA en D66 dus?
‘Ja. Ik hoor Rob Jetten (D66) nu spreken over doorgeslagen individualisme. Ik hoor het bij Henri Bontenbal (CDA). Alleen zie ik één gevaar: dat CDA en GroenLinks-PvdA uiteindelijk toch met de VVD over rechts willen gaan. Dan krijgen hun kiezers iets heel anders dan waarvoor ze hebben gestemd (CDA-leider Bontenbal heeft inmiddels inderdaad gezegd dat hij liever met de VVD regeert dan met links, red.). Hoe dan ook is de meest strategische stem – om de boel een stuk socialer en normaler te maken – een stem op de SP.’
Hoe gaat u het deel van Nederland dat naar rechts is afgeslagen ervan overtuigen weer links te stemmen?
‘Dan komen we terug bij het begin van ons gesprek. Ik wil met Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) en Henri Bontenbal om tafel, kop koffie erbij, en een plan maken voor wonen, economie, zorg, ongelijkheid, inkomen en migratie. Met elkaar maken we een hoopvol alternatief dat vooruitgang biedt, in plaats van het geruzie van het afgelopen jaar.’
Maar de reden dat GroenLinks en SP nog nooit hebben geregeerd, is toch dat in Nederland sinds eind jaren zeventig de meerderheid rechts stemt?
‘Dat willen wij veranderen. In Groningen is het gelukt om iedereen die de tandarts niet kon betalen, toch naar de tandarts te krijgen. Moet u eens kijken wat dat met mensen doet, hoe wezenlijk het is om weer met een glimlach over straat te kunnen. Als het je lukt op zulke punten vooruitgang te boeken, krijgen mensen weer hoop. Dan voelen ze weer optimisme in plaats van het cynisme dat ze nu ervaren bij de politiek. Als je gaat regeren, moet je altijd inleveren. Maar als je dit soort dingen voor elkaar kunt krijgen, is dat wel een paar compromissen waard.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant