Migratiepact De ‘gedwongen solidariteit’ in het Europees migratiepact loopt nu spaak: landen betalen liever 20.000 euro per asielzoeker, dan hen op te vangen.
Eurocommissaris Magnus Brunner in Luxemburg, voor overleg met Europese ministers
Migratie? Daar is al lang een Europese oplossing voor, zei Diederik Samsom maandagavond geruststellend bij Pauw en De Wit. Als volgend jaar het Europees Migratiepact in werking treedt, zei Samsom, is „elke regel, elke procedure, elke opvang” geregeld. En elk nationaal wetsvoorstel overbodig, voegde hij daaraan toe.
PvdA’er Samsom is niet onervaren op migratiegebied. In het kabinet-Rutte II speelde hij een hoofdrol in de totstandkoming van de Europese migratiedeal met Turkije. Daarna was hij de rechterhand van Eurocommissaris Frans Timmermans in de vorige Europese Commissie, die het Migratiepact over de eindstreep trok. Op 12 juni 2026 treedt het pact in werking, spelde Samsom aan tafel uit. „Eindelijk is het zover, maar Nederland zit in een schijngevecht gevangen.”
Daar denkt niet iedereen zo over. „Europa heeft drastisch behoefte aan een andere strategie”, schreef de Oostenrijkse migratie-expert Gerald Knaus een dag later op X, „voordat het mislukken van het Migratiepact voor iedereen zichtbaar wordt”. Ook Knaus is geen groentje: hij was nota bene de architect van de Turkijedeal die Samsom politiek verkocht.
De directe aanleiding voor Knaus’ verzuchting: nieuw diplomatiek wapengekletter rond de invoering van het pact. Deze week kwamen de ministers uit 27 EU-landen bijeen om de losse eindjes te bespreken. Maar de onderlinge solidariteit die nodig is om het pact goed te laten functioneren, is ver te zoeken. Vooralsnog is er vooral wantrouwen.
Als alles werkt zoals bedoeld, reizen de meeste asielzoekers straks niet meer kriskras door Europa om een asielaanvraag in te dienen. Voortaan krijgen ze al aan de buitengrenzen een eerste beoordeling. Zo worden migranten zonder recht op asiel sneller opgemerkt en uitgezet. Doorreizen vanuit het land van aankomst door de EU moet eveneens moeilijker worden.
Dat vergt veel van de landen aan de buitengrenzen. In ruil krijgen zij hulp als de asieldruk er sterk toeneemt. De asielzoekers op hun grondgebied worden dan eerlijk over de EU verdeeld. Voor landen die daar absoluut niet op zitten te wachten, is er een alternatief. Zij kunnen hun deel afkopen, voor 20.000 euro per asielzoeker. ‘Gedwongen solidariteit’, in Brussels jargon.
Hier loopt het nu spaak. Argwaan overheerst tussen de landen waar migranten als eerste voet aan wal zetten en de bestemmingslanden van migranten, veelal in Noord-Europa. Allemaal zijn ze bang dat zíj straks een onevenredig aantal migranten moeten opvangen, terwijl andere landen hun verantwoordelijkheid ontlopen. Het Migratiepact had die zorgen moeten wegnemen, maar verdwenen zijn ze allerminst.
Landen als Duitsland, Zweden en Nederland vragen zich af of migranten die in Zuid-Europa aankomen en naar het noorden doorreizen in het nieuwe systeem écht worden tegengehouden. De Dublinverordening verplicht de lidstaten al jaren om een asielaanvraag in het land van aankomst af te handelen, maar in het verleden gebeurde dat vaak niet.
Zuidelijke EU-landen zijn intussen bang dat veel lidstaten liever geld betalen dan asielzoekers overnemen als het erop aankomt, waardoor zij met aantallen mensen blijven zitten die ze naar eigen zeggen niet aan kunnen. Het Nederlandse demissionaire kabinet heeft bijvoorbeeld al gezegd dat het alle solidariteitsplekken liever afkoopt. Zweden, Finland en België kiezen dezelfde route.
Volgens de Poolse premier Donald Tusk zal zijn land zelfs noch extra mensen opvangen noch betalen. Met de opvang van miljoenen Oekraïners en de komst van migranten uit Belarus doet Polen al genoeg, aldus Tusk. „Ik zei dat er geen herverdeling van migranten naar Polen zou plaatsvinden, en die komt er ook niet. Gelukt”, zette hij afgelopen weekend triomfantelijk op X.
De Commissie wil niet bevestigen of Polen inderdaad niet hoeft bij te dragen. Vast staat wel dat ook andere landen, waaronder Nederland, er bij de Commissie op wijzen dat hun asielsysteem onder druk staat.
Blijven er zo nog voldoende plekken over? Deze week zou Magnus Brunner, de Eurocommissaris voor Migratie, laten weten welke landen vanwege een hoge asieldruk op coulance kunnen rekenen en wie juist extra opvang moeten verzorgen – politiek gevoelige materie. Dat beloofde rapport is er nog niet, het is uitgesteld.
„Een kwestie van dagen”, zei Brunner dinsdag. Ingewijden gaan ervan uit dat het weleens langer kan gaan duren. „De komende twee weken hoeven we geen rapport te verwachten”, zegt een diplomaat. Want: volgende week is er een Europese top, het rapport van Brunner zou de agenda overhoop gooien. De week erna zijn de Nederlandse verkiezingen.
De Eurocommissaris werkt daarnaast aan „het missende puzzelstukje” uit het Migratiepact: een strenger terugkeerbeleid. Dat werd eerder uit het Migratiepact gelaten, er was geen overeenstemming voor. Maar voor het slagen van het pact is het cruciaal dat migranten die worden afgewezen ook daadwerkelijk vertrekken, zegt de Commissie zelf. Nu vertrekt slechts 20 procent van de uitgeprocedeerde migranten.
Het pact is aangenomen, het terugkeer-puzzelstukje nog niet. De landen zullen er voor het eind van het jaar wel uitkomen, zo is de verwachting. Dan wacht nog het Europees Parlement, waar hoofdonderhandelaar Malik Azmani (VVD) de opdracht heeft gekregen om een meerderheid te vormen.
Ook dat kan spannend worden. Deel van de voorgenomen wetgeving is om lidstaten de ruimte te geven om detentiecentra buiten de EU te creëren, zogenoemde ’terugkeerhubs’. De linkse partijen in het parlement willen dit onderdeel mogelijk niet steunen, waardoor een meerderheid met behulp van uiterst-rechts lonkt.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC