Door hem ontwikkelde camera’s registreerden Hollywoodfilms, Formule 1-races en een WK voetbal. De Nederlander Peter Centen ontvangt voor zijn werk donderdag een oeuvreprijs. ‘De hele wereld verklaarde ons voor gek.’
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Met twee Emmy Awards, de bekendste Amerikaanse televisieprijzen, vergelijkbaar met de Oscars voor films, is Peter Centen (73) een van de succesvolste Nederlanders in de internationale televisiewereld. Maar waar de namen Peter R. de Vries, René Mioch en John de Mol, eveneens ontvangers van zo’n Emmy, in vrijwel elke huiskamer bekend zijn, geniet Centen zijn faam vooral in de wereld van de cameratechnologie.
Vandaag voegt hij de volgende internationale erkenning toe aan een groeiende stapel eremetaal. Op afstand neemt hij een prestigieuze medaille in ontvangst van de Society of Motion Picture and Television Engineers (SMPTE) in Los Angeles, de internationale vakvereniging voor film- en videotechnologie. Centen ontvangt die eer als architect van meerdere technische doorbraken in de ontwikkeling van videocamera’s die gebruikt zijn bij alles, van grote sportevenementen tot Hollywoodfilms.
In dat specialistische vak kwam hij als elektrisch ingenieur min of meer bij toeval terecht. ‘Ik was lid van de Nero, de Nederlandse federatie voor Raket Onderzoek’, zegt Centen, een vereniging voor raketamateurs waarbij vooral studenten waren aangesloten. ‘We wilden met een raket een camera omhoogschieten. Aan de camera die we daarvoor wilden gebruiken, werkten ze bij Philips in Breda.’ Uiteindelijk is hij met de raketten gestopt ( ‘Als je van fulltime student naar fulltime werken gaat, krijg je vanzelf minder tijd voor hobby’s’). Het werken aan de camera’s bleef.
Eerst sleutelde hij aan manieren om de ruis te minimaliseren bij het uitlezen van de pixels van de CCD, de destijds populairste digitale tegenhanger van het netvlies in het oog. Later zette hij de stap naar het werk dat hem in 2003 zijn eerste Emmy Award bezorgde. Of althans: ‘zijn’ Emmy Awards werden officieel uitgereikt aan de bedrijven waarvoor Centen werkte. ‘Er is bij de technische categorieën altijd de discussie: reik je het uit aan de persoon of aan het bedrijf. Het waren wel mijn patenten die wonnen.’
De Emmy in 2003 ging naar ‘sub-pixel beeldverwerking voor televisiecamera’s’, zoals de Emmy’s het destijds omschreven – Centen zelf noemt het ‘Dynamic Pixel Management’ (DPM). In 2014 volgde een Emmy voor videocamera LDK6000, die de DPM-technologie gebruikte in HD-kwaliteit.
‘Het begon met de opmars van HDTV ’, zegt Centen. Mensen keken destijds nog naar min of meer vierkante schermen (beeldverhouding 4:3), tegenover het breedbeeld dat nu de standaard is (16:9). ‘Op een gegeven moment had je een wereld waar de beeldverhoudingen 4:3 en 16:9 door elkaar werden gebruikt. Toen heb ik een camera bedacht die je van de ene verhouding kunt overzetten naar de andere – want anders moest je twee verschillende camera’s kopen.’
Dat overzetten van de beeldverhouding deden zijn camera’s op zo’n manier dat de beeldkwaliteit in beide formaten even goed was. En je kon schakelen tussen de verschillende destijds gebruikte uitzendstandaarden.
Lange tijd kon Centen beelden die waren gemaakt met zijn camera’s uit duizenden herkennen. ‘Je zag het aan de kleine vervormingen die in het beeld opdoken, die waren kenmerkend’, zegt hij. ‘Tegenwoordig is het wat lastiger om het verschil te zien, omdat iedereen is overgeschakeld naar soortgelijke standaarden.’
Als hij alles had willen zien dat zijn camera’s hebben vastgelegd, had Centen geen tijd meer overgehad om te werken. ‘Als je alleen al naar de Nederlandse televisie kijkt, dan is zo’n beetje de helft opgenomen met een van onze camera’s.’
Later ontwikkelden Centen en collega’s camera’s die op hoge snelheid konden opnemen, en daardoor bijvoorbeeld heel geschikt waren voor slowmotionbeelden tijdens sportwedstrijden. ‘Bij het WK voetbal in 1998 in Frankrijk hingen in elk stadion onze camera’s, op één stadion na. Bij de Formule 1 worden ze nog steeds gebruikt.’
Ook bij het vastleggen van onder meer de Olympische Spelen, de Super Bowl en de jaarlijkse Oscar-uitreiking zijn de camera’s van Centen gebruikt.
Samen met collega’s ontwikkelde hij een camera, onder de merknaam ‘Viper’, die geschikt was voor Hollywoodstudio’s. Die camera werd onder meer gebruikt bij de opnames van de film Collateral (2004) met Tom Cruise en Jamie Foxx in de hoofdrollen.
‘Filmregisseurs zijn altijd op zoek naar iets bijzonders dat niemand anders kan’, zegt Centen. Over Collateral: ‘Op een gegeven moment is er een achtervolging tussen de moordenaar en de taxichaffeur, in een gebouw. Onze camera kon onder die donkere omstandigheden toch heel mooie beelden maken.’
Misschien haalt Centen uiteindelijk nog wel de meeste voldoening uit de strijd tussen CCD, de beeldtechnologie waarmee hij zijn carrière begon, en het concurrerende CMOS. ‘Wij zagen dat we met CCD nooit de 4K-, 8K-resoluties en verder konden bereiken waar de industrie naartoe bewoog. Al onze concurrenten waren echter heilig overtuigd van CCD. Samen met een paar collega’s heb ik ons bedrijf toen overgehaald om voor CMOS te kiezen. De hele wereld verklaarde ons voor gek, maar de geschiedenis heeft ons gelijk gegeven.’
Centen is wat in schooljargon een ‘stapelaar’ heet. Hij begon op de lts, de voorloper van het huidige vmbo, en stroomde helemaal door naar de TU Eindhoven, waar hij cum laude afstudeerde en promoveerde.
Centen heeft niet alleen een bonte verzameling schooldiploma’s en een koninklijke onderscheiding, hij kan ook terugkijken op een flinke collectie werkgevers. Overigens zonder ooit zelf van baan gewisseld te zijn. De cameradivisie was bij zijn pensioen in 2019 al zevenmaal van naam (en eigenaar) gewisseld, en is tegenwoordig onderdeel van bedrijf Grass Valley.
Tijdens zijn jaren als vicepresident van de afdeling R&D bij Grass Valley sprak Centen altijd over ‘Results & Drive’ in plaats van Research & Development, omdat hij bang was dat de afdeling met hoogopgeleide mensen zou verzanden in intellectuele discussies zonder tastbare resultaten.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Source: Volkskrant