Vanwege ondraaglijk en uitzichtloos psychisch lijden kiest de 17-jarige Milou voor euthanasie. Wanneer een groep psychiaters en artsen het OM vervolgens om strafrechtelijk vooronderzoek vraagt, voelt dat als een klap in het gezicht van moeder Mireille Verhoof, vertelt ze.
is onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Hoe bereid je je voor op het overlijden van je kind? Het is de vraag voor moeder Mireille Verhoof aan het begin van de documentaire Milous strijd gaat door. Haar dochter overleed twee jaar geleden op 17-jarige leeftijd door euthanasie, vanwege ondraaglijk en uitzichtloos psychisch lijden.
In de indringende film, donderdag uitgezonden bij de NTR, beschrijft ze hoe ze vlak voor haar dood verbijsterd staart naar de pakken melk in de koelkast die langer houdbaar zullen zijn dan haar eigen kind. Hoe ze erover denkt om de deur niet open te doen voor de psychiater. En hoe ze uiteindelijk achter haar kind aan de trap op loopt.
‘We hebben het afgelopen jaar geregeld gehoord dat euthanasie zou worden verheerlijkt’, zegt Verhoof tegen de Volkskrant. ‘Dat zoiets ‘mooi’ zou zijn. Maar niets is erger dan je kind te zien overlijden. Daar valt niets aan te verheerlijken.’ Toch besluiten ouders van een kind met een doodswens soms om die te accepteren, zegt ze. ‘Als je elke nacht wakker ligt om te luisteren of je kind zichzelf iets aandoet in de badkamer, als je 24 uur per dag de angst hebt haar ergens dood aan te treffen, dan ga je op een gegeven moment hopen dat je kind niet eenzaam en traumatisch zal sterven. Dat je daarbij mag zijn. Hoe erg dat ook is.’
‘Het laatste moment dat we met haar boven waren’, zegt ze in de documentaire, ‘hebben we gezegd: Milou, het is oké.’ In haar ogen staan tranen.
In Milous strijd gaat door schetst regisseur Bart Hölscher het ongelooflijke: hoe een vrolijk, gevoelig, levenslustig meisje uiteindelijk kan veranderen in een meisje dat haar doodswens niet meer los kan laten. Ouders, vriendinnen en behandelaren spreken openhartig over de geschiedenis van Milou, die anderen probeerde te beschermen tegen haar ellende, maar ook met haar hoofd tegen de muur bonkte en zichzelf sneed om andere pijn niet te voelen. Soms zag de badkamer eruit ‘alsof er iemand vermoord was’, zegt haar moeder. Postuum leest de stem van Milou, gegenereerd met AI, heftige fragmenten uit haar dagboek voor.
In Nederland komt het nauwelijks voor dat minderjarigen euthanasie krijgen vanwege psychisch lijden. In 2024 waren het er nul, in 2023 twee. Een van hen was de 17-jarige Milou.
Haar dood werd vorig jaar gebruikt in een brief van veertien bezorgde psychiaters en artsen aan het Openbaar Ministerie. De psychiaters hadden bedenkingen bij de stijging van het aantal euthanasiegevallen van mensen onder de 30 met psychisch lijden: van 22 naar 30 per jaar. Ze zeiden bang te zijn dat ‘steeds jongere patiënten het gevaar lopen onnodig te overlijden door euthanasie’. Ter vergelijking: in totaal krijgen jaarlijks bijna tienduizend mensen euthanasie.
Hoewel Milous euthanasie aan alle wettelijke eisen voldeed en als zorgvuldig werd beoordeeld door een officiële toetsingscommissie, vroegen de psychiaters justitie om te kijken of een strafrechtelijk onderzoek mogelijk was naar haar ouders en de betrokken psychiaters. De briefschrijvers suggereerden dat zij Milou hadden beïnvloed in haar keuze en dat ze verminderd wilsbekwaam was.
Voor haar ouders was het een klap in het gezicht. ‘Het leek alsof er een groot, zwart luik onder ons openging’, zegt Verhoof in de film.
Opvallend: veel ondertekenaars maakten zichzelf nooit bekend in het openbaar. Zes deden dat wel, onder wie hoogleraren Damiaan Denys (Amsterdam UMC) en Jim van Os (UMC Utrecht). ‘Deze psychiaters hadden Milou nooit behandeld, nooit gezien’, zegt haar moeder. ‘Ze kenden haar dossier niet. Maar ze hebben ons tegenover justitie neergezet als ouders die hun kind de dood hebben ingejaagd. Daar hebben wij nog altijd last van. Dag en nacht.’
Het OM liet na de brief weten dat van vervolging geen sprake kon zijn. De zaak leidde tot Kamervragen en een, vergeefse, poging van NSC een moratorium (opschorting) in te stellen voor euthanasie onder de 30.
In de documentaire zegt hoogleraar Jim van Os: ‘Je kunt altijd beschikken over je eigen leven. Die optie is er altijd. Daar heb je geen euthanasietraject voor nodig. (...) Suïcide is heel erg taboe, maar het is een menselijke oplossing.’ Wat vind je daarvan?
‘De documentaire is inmiddels een paar keer vertoond in een zaal. Daar zaten ook mensen die hun kind of partner waren verloren aan suïcide. Zij waren echt in shock dat hij dat als psychiater zei. Er is niets menselijks aan suïcide. In een maatschappij waar we met zijn allen bezig zijn om suïcidepreventie hoog op de agenda te krijgen, kun je toch niet zomaar zeggen: als je het niet meer ziet zitten, dan stap je er maar uit? Over wat voor ‘menselijke’ oplossingen heeft hij het precies? De trein? Van een flat springen? Of over zoiets inhumaans als stoppen met eten en drinken?
‘Kennelijk kan deze psychiater zich niet inleven in het verdriet en de wanhoop van jongeren met een doodswens, en weet hij niet hoezeer ze worstelen met wat ze hun familie en vrienden zullen aandoen. Milou kreeg dit soort dingen ook geregeld te horen van hulpverleners. Sommigen zeiden: als je écht suïcidaal was geweest, dan had je het allang gedaan.’
In de film vertel je ook dat je een van de psychiaters uit de brief tweeënhalf jaar vóór Milous dood om hulp vroeg.
‘Ik heb een van de artsen, ik laat in het midden wie, inderdaad via Messenger een lang bericht gestuurd dat onze dochter dood wilde. Ik vroeg of hij haar kon helpen, of hij alsjeblieft manieren wist om eruit te komen. Hij heeft nooit geantwoord. Toen ik hem er na de dood van Milou naar vroeg, zei hij: dan zul je het wel niet naar het goede adres hebben gestuurd.’ De Volkskrant kreeg later ter bevestiging inzage in haar brief.
Sommige psychiaters vinden dat zorg moet verbeteren, in plaats van zich te richten op de dood.
‘Dan moeten ze bedenken welke behandelingen dat dan zouden zijn, zorgen dat ze daar budget voor krijgen, en dat ze geen jarenlange wachtlijsten voor traumabehandeling meer hebben. Bij suïcidaliteit moeten ze niet alleen het kind zien, maar ook het gezin eromheen, want dat raakt totaal uit balans. En dan nog steeds denk ik dat er dan mensen zullen zijn voor wie het leven niet meer leefbaar is.
‘Mijn kind heeft zesenhalf jaar alles gegeven voor haar herstel. Drie weken voor de euthanasie stond er ineens een psychiater van de crisisdienst op de stoep. Die liep zo de kamer binnen en zei: stop met alle medicijnen en dan krijg je van mij de Mercedes onder de medicatie, plus achttien maanden gedragstherapie, dan zul je zien dat je beter wordt. Milou werd zó kwaad. Ze zei: ‘Lul, waar was jij drie jaar geleden, toen ik jouw patiënt was?’ Hij deed alsof hij niets hoorde en ging verder met het voorstellen van een traumabehandeling die ze allang had doorlopen.
‘De volgende dag kregen we te horen dat Milou gedwongen uit huis geplaatst zou worden als ze nog één keer een zelfmoordpoging zou doen en op de Spoedeisende Hulp zou belanden.’
Wat is voor jou het heftigste moment van de film?
‘Dat Milou uit haar dagboek voorleest dat ze is verkracht.’
In de documentaire vertelt Milou postuum wat haar is aangedaan door een jongen uit haar omgeving. ‘Ik was helemaal verstijfd van angst’, zegt ze. ‘En hoopte dat het snel voorbij zou zijn. (...) Ik walg van mezelf. Ik haat mezelf.’
Hoewel het daarvoor ook al slecht met haar ging, was dit een bepalende gebeurtenis, zegt haar moeder. ‘Ze was 13. Mijn man en ik weten wie het gedaan heeft, maar haar twee broers niet. Onze zoon vindt dat hij mag weten wie de oorzaak is van het feit dat zijn zusje dood wilde. Soms staat hij ’s nachts aan ons bed met de vraag: geef me die naam. We hebben met hem afgesproken dat we het vertellen wanneer wij vinden dat hij die boodschap emotioneel aankan en we zeker weten dat hij niet voor eigen rechter zal spelen. Onze zoon wil niet dat de dader ermee wegkomt. Hij heeft het gevoel dat wij dat misbruik laten voor wat het is en dat we Milou daarmee tekortdoen.’
Hebben jullie overwogen dit niet te noemen?
‘Nee. We hebben vanaf het begin tegen de regisseur gezegd dat hij volledige vrijheid had. Hij wilde een eerlijk verhaal en wij ook. Hij mocht alles inzien. Je kunt alleen een goede discussie voeren als je alle informatie hebt. Haar verhaal ligt nu op tafel. Als je de verkrachting weglaat, kunnen mensen zich afvragen: was het allemaal wel zo erg?’
Heeft ze aangifte gedaan?
‘Nee. De psychiater vond haar te suïcidaal om dat aan te kunnen.’ Even is ze stil. ‘Ik denk dat die jongen ook hulp nodig heeft.’
Heb je ooit contact met hem gehad?
‘Na het overlijden van Milou zag ik de berichten in haar telefoon en heb ik hem een appje gestuurd, dat ik graag in gesprek wilde. Na een paar weken kreeg ik bericht terug: hoezo? Hij vroeg wat er met Milou aan de hand was. Terwijl we weten dat zijn ouders op de hoogte waren van haar dood. Als ouders kun je er niets aan doen als je zoon zoiets doet. Dat moet vreselijk zijn. Maar ik hoop dat zijn familie de documentaire ziet en dat hij zich uiteindelijk ergens meldt.’
‘Wij zijn de afgelopen jaren benaderd door meerdere ouders van kinderen in een euthanasietraject. Zij vertelden dat de psychiater zich had teruggetrokken. We zien veel dingen bij hen terug: hulpverleners die niet willen praten over gedachten aan de dood of een euthanasiewens, en vervolgens weigeren het dossier te versturen naar het Expertisecentrum Euthanasie, waar zo’n gesprek wèl mag plaatsvinden. Terwijl patiënten daardoor soms juist weer ruimte in hun hoofd krijgen en afzien van hun euthanasieverzoek.
‘Ik hoop dat mensen, óók behandelaren in de ggz, door deze documentaire besluiten om hier niet van weg te kijken. Maar dat ze naast patiënten met een doodswens gaan staan, ongeacht wat daaruit komt.’
Milous strijd gaat door, 16 oktober om 22.30 op NPO 2, daarna op NPO Start.
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op www.113.nl
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant