Raila Odinga (1945-2025) | politicus Als eeuwige politieke uitdager was hij voor miljoenen Kenianen jarenlang het gezicht van de oppositie en verzet. Raila Odinga’s strijd tegen de macht was onvermoeibaar, maar nooit hard genoeg om haar echt te breken.
Raila Odinga stelt zich kandidaat voor het voorzitterschap van de Afrikaanse Unie, augustus 2024.
Het was een van zijn eerste vormen van verzet: het zachte tikken tegen zijn celmuur als teken van leven voor zijn medegevangenen. In de jaren tachtig zat Raila Odinga, beschuldigd van landverraad, zonder proces vast in de beruchte Kamiti-gevangenis in de Keniaanse hoofdstad Nairobi.
Maar, zoals hij later in zijn memoires schreef, hij weigerde „te verdwijnen in stilte”. Odinga had zich eerder openlijk gekeerd tegen het autoritaire bewind van president Daniel arap Moi. Tijdens zijn acht jaar durende opsluiting groeide een overtuiging die zijn politieke loopbaan zou tekenen: wantrouwen tegenover de macht, maar vastbesloten de staat die hem had opgesloten ooit te hervormen.
Raila Odinga, die dinsdag op tachtigjarige leeftijd aan een hartaanval overleed, was de man die nooit president van Kenia werd, maar die het land leerde wat oppositie betekent. Met zijn overlijden verdwijnt een politicus uit de generatie die de overgang van autoritair bewind naar democratie in Kenia meemaakte. Maar ook een man die in de herfst van zijn politieke loopbaan de macht niet meer bestreed maar eerder omarmde.
Odinga’s politieke loopbaan was een opeenvolging van opstanden en verzoeningen. Vanaf de jaren negentig, toen hij tijdens de eerste meerpartijenverkiezingen in decennia in het parlement werd gekozen, streed hij voor democratische hervorming en later voor verbetering van het systeem dat eruit voortkwam.
In 2007 bereikte Odinga het hoogtepunt van zijn populariteit. Zijn partij de Orange Democratic Movement leek de verkiezingen te winnen, tot de uitslag in het voordeel van president Mwai Kibaki kantelde en geweld uitbrak waarbij meer dan duizend mensen omkwamen. Onder bemiddeling van Kofi Annan volgde een coalitieregering: Kibaki bleef aan, Odinga werd premier. Uit dat compromis ontstond de grondwet van 2010, die de macht van de president inperkte in wat kan worden beschouwd als Odinga’s grootste politieke erfenis. Daarna zou hij nog vier keer vergeefs naar het presidentschap dingen, telkens met dezelfde belofte van hervorming.
Odinga beheerste de taal van het volk. Het Keniaanse dagblad Daily Nation omschreef hem ooit als “een meester in het bespelen van de publieke stemming, die moeiteloos beweegt tussen klacht en glimlach”. Hoewel hij voor miljoenen Kenianen een symbool van oppositie werd, wist hij het spel van de macht als geen ander te spelen.
Die behendigheid bleek in 2018, toen hij vriend en vijand verraste met wat later een beruchte handshake is gebleken met toenmalig president Uhuru Kenyatta. Enkele maanden eerder had hij diens verkiezingsoverwinning nog fel bestreden, en zichzelf laten uitroepen tot “president van het volk”. Maar nu liep hij de trappen van het presidentiële ambtshuis Harambee House op, en stak voor het oog van de natie zijn hand uit naar de man die hij van stembusfraude had beschuldigd. Voor sommigen was het een gebaar van wijsheid en verzoening, voor anderen het einde van zijn verzet.
In zijn autobiografie The Flame of Freedom uit 2013 beschrijft Odinga hoe de jaren in gevangenschap hem leerden dat politiek niet alleen een kwestie is van overtuiging, maar ook van geduld en leren verdragen, zelfs je tegenstanders. Hij schrijft dat hij daar “leerde luisteren naar stilte” en besefte dat “verzet niet altijd luid hoeft te zijn”. Voor Odinga was elke toenadering tot macht eerder een kwestie van verantwoordelijkheid, niet van toegeven. “We moeten Kenia en de Kenianen op de eerste plaats zetten”, zei hij na de handdruk met Kenyatta.
Een aanhanger van Raila Odinga treurt om de dood van de overleden Keniaanse oppositieleider bij diens residentie in Nairobi.
Het waren de eerste barsten in zijn reputatie als eeuwige uitdager van de macht. Ook na de grootschalige Gen Z-protesten afgelopen jaar reikte Odinga diezelfde hand uit naar huidige president William Ruto door toe te treden tot een regering van nationale eenheid. Dat verbond met een leider die Kenia met steeds hardere hand regeert, werd door velen gezien als een teken dat de opposant Odinga definitief onderdeel van het systeem was geworden.
Afgelopen jaar stelde hij zich kandidaat voor het voorzitterschap van de Afrikaanse Unie. Met de zegen van zijn oude rivaal Ruto op zak reisde Odinga dat jaar door het continent, op zoek naar steun. Hij kreeg die steun van autocratische leiders als Yoweri Museveni en Paul Kagame, maar verloor de verkiezing in januari nipt aan Djibouti’s Mahamoud Ali Youssouf.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC