Het Hart Museum in Amsterdam is volgend jaar een steunpilaar van het kunstinstituut Smithsonian, dat in Washington door Donald Trump onder vuur is genomen. In twee politiek geladen tentoonstellingen laat het vele tientallen werken zien uit de Amerikaanse collectie.
is kunstverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over kunstpolitiek en subsidiebeleid.
De eerste tentoonstelling, te zien vanaf half februari, behelst een oeuvre-overzicht van fotograaf David Levinthal, die sinds de jaren zeventig de Amerikaanse mythologie kritisch onderzoekt, van westerns en oorlogsheroïek tot Barbie. De tweede, te zien vanaf april, zet vanaf april activistische affiches uit de queergemeenschap van Mexicaanse immigranten in de schijnwerpers onder de noemer ChicanX.
De voorbereiding van de tentoonstellingen is een kleine twee jaar geleden begonnen, kort nadat Hart als enig Europees museum een langjarige samenwerkingsovereenkomst met het Smithsonian Institute had gesloten. Het partnerschap kreeg een nieuwe lading toen Trump begin dit jaar de aanval op het Smithsonian opende in zijn ijver om Amerikaanse culturele instituten op nationalistische leest te schoeien. Zijn decreten zetten aan tot het censureren van de geschiedenis van de slavernij en de uitroeiing van de inheemse bevolking, en tot het verwijderen van kunst van en over migranten en trans personen.
‘De onzekerheid over in de VS waar het heen gaat, brengt veel stress met zich mee’, zegt fotograaf David Levinthal, die deze week even in Amsterdam was ter voorbereiding op zijn tentoonstelling American Myth & Memory. ‘Ik ben blij dat ik al oud ben: 76. Ik benijd de studenten van nu niet. Vroeger heb ik me weleens afgevraagd hoe het zou zijn geweest om in de jaren dertig in Duitsland te hebben geleefd. Nu krijg ik alsnog de kans om het te ervaren.’
Hart-directeur Annabelle Birnie ziet de samenwerking als een steun in de rug voor haar collega’s in American Art Museum in Washington, de tak van het 21 musea tellende Smithsonian Institute waarmee ze in Amsterdam tentoonstellingen voorbereidt. ‘Ik heb het niet met ze over de regering-Trump gehad, maar ik merk dat ze in onze overleggen over Levinthal en ChicanX altijd positief zijn’, zegt ze. ‘Het is duidelijk dat ze onder druk staan als nooit tevoren. Dan is het fijn als er ook nog steeds mensen enthousiast met je willen samenwerken.’
Het is niet voor het eerst dat de wereldpolitiek doordringt tot de directiekamer van het Hart Museum. Tot 2023 heette het het museum aan de Amstel Hermitage Amsterdam, omdat het sinds 2009 tentoonstellingen samenstelde uit de collectie van het gelijknamige museum in het Russische Sint-Petersburg. Na de Russische inval in Oekraïne is die band verbroken. De instelling wist een doorstart te maken als Hart, gevoed door samenwerkingen met het Centre Pompidou in Parijs, het British Museum in Londen en het Smithsonian.
‘We zijn voor vrije uitwisseling van kunst’, zegt Birnie. ‘Met Rusland ging dat niet meer vanwege de sancties. Maar in de VS hebben we daar niet mee te maken. Het Smithsonian moet al zijn internationale samenwerkingen voorleggen aan de regering-Trump, maar ik geen reden om te denken dat ze niet positief tegenover ons staan. De contacten met de Amerikaanse ambassade hier zijn goed. Ze hebben twee jaar geleden nog in ons gebouw de viering van the 4th of July georganiseerd, hun Onafhankelijkheidsdag.’
Het contract met het Centre Pompidou brengt vooral hoogtepunten van de moderne 20ste eeuwse kunst naar Amsterdam - eerder Wassily Kandinsky, momenteel de beelden van Constantin Brancusi en volgend jaar Henri Matisse. In de samenwerking met het Smithsonian springt de aansluiting bij maatschappelijke thema’s in het oog. ‘Het perspectief waarmee zij tentoonstellingen maken’, zegt Birnie, ‘is gekoppeld aan de actuele geschiedenis.’
Het Smithsonian stelde American Myth & Memory vier jaar geleden samen uit de meer dan driehonderd foto’s die het van David Levinthal in de collectie heeft. Zijn werk is in Nederland nooit eerder te zien geweest, en als de tentoonstelling in februari Amsterdam opent, is dat meteen zijn eerste oeuvre-overzicht in Europa. ‘In het verhaal van de haas en de schildpad, ben ik de schildpad’, zegt Levinthal. ‘Ik ben nooit een hot topic geweest. Maar uiteindelijk is het wel goed gekomen.’
Bij eerste oogopslag lijkt zijn werk ietwat onscherpe documentaire fotografie te zijn van het Amerikaanse leven. Maar dat is een illusie. Het gaat steeds om met speelgoedpoppetjes nagebootste scènes die herinneren aan historische foto’s of speelfilms. Het gaat Levinthal om de flits van herkenning: van een beeld uit de Vietnam-oorlog, een homerun van een Amerikaanse honkbalspeler, een huifkarrentocht van cowboys door de prairie, een Barbie-vrouw in badpak aan het strand.
Rondom de iconische figuurtjes is veel onscherp en daarmee aan de verbeelding overgelaten. Maar dat valt pas in tweede instantie op. Levinthal hoopt dat die ontdekking kijkers aanspoort om vragen te stellen bij de beelden. Welke ideeën hebben ze over het ware verhaal van Amerika: wat de mythe is, en wat de werkelijkheid.
‘Bij de grote trek naar het westen zijn de inheemse volken die daar woonden verdreven en vermoord’, zegt Levinthal, die is opgegroeid aan de westkust van Californië. ‘Maar zo werd het niet in de beroemde cowboyfilms van mijn jeugd getoond.’
Het is een geschiedenis die steeds meer Amerikanen anders zijn gaan zien voordat Trump aan de macht kwam. ‘Mensen zijn meer dan honderd jaar geleden aangemoedigd om zich in the West te vestigen: stukken land werden uitgedeeld alsof het voor het grijpen lag. De oorspronkelijke bevolking had een heel ander idee van eigendom: zij trokken door het land en vestigden zich waar het jaargetijde hen bracht. Het is moeilijk te verteren dat ze dat nu weer proberen te herschrijven. Gewoon een ontkenning van de werkelijkheid.’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant