Elkaar heel laten, vaker een biertje drinken, geen harde aanvallen. Heel Den Haag pleit voor betere onderlinge verhoudingen. Maar de relatie tussen VVD en D66 laat zien dat politieke calculaties daarbij nooit ver weg zijn.
Wie zich in de nadagen van het demissionaire kabinet-Rutte IV op de burelen van de VVD begaf, moest zijn best doen om geen tirade over D66 over zich heen te krijgen. De toenmalige coalitiepartner kon bij de VVD geen goed meer doen.
Ook de huidige partijleider Rob Jetten moest het daarbij ontgelden. Snerend werd gesproken over ‘een Jettentje doen’: de toenmalige D66-minister zou de gewoonte hebben na coalitie- of kabinetsoverleg snel naar een cameraploeg te lopen om op hoge toon te eisen wat net binnenskamers was afgesproken.
Nep-stoerheid, zoals volgens de VVD in die tijd alles nep was aan D66. Vóór de schermen een en al keurigheid, achter de schermen House of Cards, zo luidde de klacht.
VVD-leider Dilan Yesilgöz zul je er niet meer over horen. Net als de meeste andere partijleiders zegt ze af te willen van de naargeestige sfeer in de Tweede Kamer. ‘Iedereen in Den Haag vindt dat het de verkeerde kant opgaat in hoe we met elkaar omgaan’, aldus de VVD’er in NRC.
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
Als bron van alle kwaad wijst Yesilgöz in deze campagne daarbij steeds naar ‘het 1 april-debat’ uit 2021. Met de ruzie over de functie elders voor Pieter Omtzigt, waarover Rutte onwaarheid had gesproken, is volgens Yesilgöz de verwording van de Haagse omgangsvormen begonnen.
Die in interviews en debatten terugkerende bespiegeling wordt bij andere partijen vooral gezien als een ‘afleidingsmanoeuvre’. Yesilgöz verwijst naar een debat waar ze zelf part noch deel aan had. En welke kiezer weet waar Yesilgöz het over heeft als ze spreekt over ‘het 1 april-debat’? ‘If you can’t convince them, confuse them’, oordeelt een voormalige coalitiepartner.
In werkelijkheid draagt Yesilgöz volgens andere hoofdrolspelers een veel zwaardere verantwoordelijkheid voor de getroebleerde relaties in Den Haag. Zo leeft bij voormalige coalitiepartners D66, CDA en ChristenUnie nog steeds de overtuiging dat de VVD in 2023 doelbewust heeft aangestuurd op een val van het kabinet-Rutte IV over het asieldossier. Yesilgöz speelde daarbij een belangrijke bijrol als VVD-onderhandelaar. Daarna opende ze als nieuwe VVD-leider de deur naar de PVV.
De VVD was op zoek naar een alibi voor de oversteek naar Geert Wilders, zo valt nu nog te horen. Volgens D66’ers is dat ook de verklaring voor alle schimpscheuten in die periode tegen hun partij. Het beeld moest worden geschapen dat de VVD met zulke onbetrouwbare coalitiepartners haar heil wel ergens anders moest zoeken. Dat een VVD-kopstuk als Sophie Hermans een prima band onderhield met Jetten en dat D66-minister Kajsa Ollongren een vertrouweling was van premier Rutte, werd gemakshalve vergeten.
Nu er amper twee jaar later door het echec van het kabinet-Schoof opnieuw verkiezingen op stapel staan, wil Yesilgöz weer met ex-coalitiepartners CDA en D66 een ‘centrumrechts kabinet’ vormen. Ook ChristenUnie-leider Mirjam Bikker wordt inmiddels weer door Yesilgöz de hemel in geprezen als ‘empatisch en verbindend’.
De hervonden aanhankelijkheid past bij de in Den Haag wel vaker gehoorde opvatting dat het al dan niet hebben van goede verhoudingen ook vooral een politieke keuze is. In het verleden heeft het vaker zo gewerkt. Zo voelde CDA-leider Sybrand Buma zich in 2012 nog verraden door de VVD na de val van het eerste kabinet-Rutte. Premier Rutte stuurde destijds aan op snelle nieuwe verkiezingen, terwijl de trouwe coalitiepartner CDA juist tijd nodig had om zich te herpakken. Het chagrijn was plotseling voorbij toen er jaren later toch weer een kabinet moest worden gevormd: Buma ontzegde zichzelf het recht om nog wrok te koesteren en sprak nooit meer over het voorval.
In de permanent door ruzies en achterdocht geteisterde coalitie van PVV, NSC, VVD en BBB kon niemand een vergelijkbare discipline opbrengen. Gaat dat na de komende verkiezingen veranderen? Zeker bij een partij als D66 is er nog weinig aandrang te bespeuren om weer op de avances van de VVD in te gaan. Rob Jetten sneerde zondag in het RTL-debat dat Yesilgöz zich bediende van ‘nareis-op-nareis-leugentjes’, een verwijzing naar het thema van gezinshereniging waar het kabinet-Rutte IV over viel. Yesilgöz mag zich wel wat bescheidener opstellen, voegde Jetten er later aan toe. ‘Uw trackrecord is niet zo goed.’
De VVD-leider moet het zich laten welgevallen. Ze heeft de PVV uitgesloten, maar wil ook niet met GroenLinks-PvdA in zee. D66 is daardoor onontbeerlijk geworden voor het toch al weinig realistische centrumrechtse kabinet waar Yesilgöz al haar hoop op heeft gevestigd.
Wie zich tegenwoordig op de burelen van de VVD begeeft, hoeft zich dan ook niet meer schrap te zetten voor een tirade over D66. De relaties met D66 zijn weer prima, zo valt inmiddels bij de VVD te vernemen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant