Hij verliet ruim twee jaar geleden het CDA – waar hij al jong actief was – voor de nieuwe partij van Pieter Omtzigt. Nu leidt hij NSC, dat op nul zetels staat in de peilingen. Volgens Eddy van Hijum is er zeker behoefte aan de partij. ‘Vijf zetels zijn realistisch.’
In de werkkamer van Eddy van Hijum hangt een groot vroeg twintigste-eeuws schilderij aan de muur, afkomstig uit de vaste kunstcollectie van de Tweede Kamer. Het toont de Hofvijver met het Binnenhof onder een onheilspellende wolkenlucht. Is dat symbolisch voor de toestand in Den Haag?
Van Hijum, opgewekt: ‘Of de verbouwing van het Binnenhof nog langer gaat duren, bedoelen jullie? Ik vind het wel een mooi schilderij. Het hing er al toen dit nog Pieters kamer was.’
In de aanloop naar de verkiezingen op 29 oktober interviewt de Volkskrant de lijsttrekkers over hun ideeën voor de toekomst van Nederland. Alle partijen die nu vertegenwoordigd zijn in de Tweede Kamer en die weer meedoen aan de verkiezingen, zijn uitgenodigd. Lees de eerdere interviews hier.
NSC staat in veel peilingen op nul zetels en zou zomaar de kortstzittende Tweede Kamerfractie in de Nederlandse geschiedenis kunnen worden. Op de laatste vergaderdag voor het verkiezingsreces organiseerde NSC een afscheidsborrel voor Kamerleden en medewerkers, van wie velen na 29 oktober niet meer zullen terugkeren.
Heeft u uw partijgenoten tijdens die borrel een peptalk gegeven?
‘Het is alle hens aan dek, en er is gelukkig veel positieve energie om het met elkaar op te pakken.’
U raakte als tiener al geïnteresseerd in politiek. Hoe kwam dat?
‘Ik heb een sterk rechtvaardigheidsgevoel, al van jongs af aan. Dat is in de kerk begonnen. Het gevoel dat je niet alleen voor jezelf leeft, maar je moet inzetten voor de samenleving. Ik ging bij het CDJA en ben bestuurskunde gaan studeren. Op mijn 25ste werd ik gemeenteraadslid in Zwolle. Steeds stelde ik mijzelf de vraag: snap ik waarom een probleem een probleem is, en kan ik er iets aan doen?’
Wat is er uitgekomen van de verwachtingen die u van de politiek had?
‘Mijn vuur brandt nog steeds. Wel ben ik realistischer geworden. Sommige dingen kun je niet op korte termijn veranderen. Maar het geloof dat de overheid dienstbaar moet zijn aan de samenleving, moet opkomen voor kwetsbaren, vind ik nog steeds mooi. Al heb ik me in Den Haag ook gestoord aan de vluchtigheid, hijgerigheid, de enorme mediadynamiek. Dat is geen verwijt maar een constatering.’
‘Nederland moet een land zijn van gedeelde waarden en gemeenschapszin’, aldus uw verkiezingsprogramma. Wat betekent dit?
‘Nou, dat je een zekere lotsverbondenheid hebt met elkaar. Wij geloven niet in een samenleving van ieder voor zich en de overheid voor ons allen.’
NSC komt op voor de Nederlandse identiteit en cultuur, geschiedenis en traditie, staat er. Wat bedoelt u daarmee?
‘De democratische rechtsstaat, bijvoorbeeld, dat is een fundament dat we moeten blijven overdragen en delen, in het onderwijs, maar ook bij inburgering. We moeten laten zien hoe belangrijk de democratische instituties zijn, de vrije pers, rechters, noem maar op. Want het gaat allemaal op de glijbaan, kijk naar Oost-Europa, kijk naar de VS. Het is kwetsbaar bezit.’
Wij vroegen naar de Nederlandse cultuur en traditie. Dat is iets anders dan democratische waarden. Wat bedoelt u concreet: Sinterklaas, fruitcorso’s, oftewel de witte Nederlandse identiteit?
‘Ik kom uit Overijssel en daar heb je het Sint Jansklooster Corso. Dat is een treffend voorbeeld van gemeenschapszin. Corso’s zijn niet iets ergs of zo. Sterker nog, het is hartstikke mooi dat mensen zich daar samen voor inzetten, dat is heel inclusief. Een ander voorbeeld is de Nederlandse taal. We moeten niet toestaan dat op de werkvloer en op universiteiten Engels of Pools de voertaal wordt. Nederlands als voertaal moet in de grondwet.’
Arbeidsmigranten die hier drie maanden asperges komen steken moeten Nederlands leren?
‘In beginsel wel. Werkgevers moeten verplicht worden meer te investeren in taallessen. En internationale studenten die hier Engelstalige opleidingen komen doen ook.’
Citaat uit uw programma: ‘We staan voor een samenleving met trotse burgers.’ Wij krijgen een visioen van mensen die uit volle borst het Wilhelmus zingen.
‘Wat is daar mis mee? Mag je niet trots zijn op je eigen identiteit?’
Jawel, maar identiteit is toch voor iedereen anders?
‘Ik ben een Overijsselse Fries en daar ben ik trots op. Het is mooi om trots te voelen als het Nederlands elftal wint. Ik geloof ook erg in burgerschap. Ik vind dat we dat woord, burger, vaker moeten gebruiken. Het nodigt mensen uit deel te nemen aan de samenleving. We moeten daarnaast niet wegkijken van de spanningen die er zijn, bijvoorbeeld als religieuze opvattingen botsen met de waarden van onze rechtsstaat. Eerwraak, het uithuwelijken van meisjes, ik noem maar wat. Dat vinden we hier niet normaal.’
Vindt u het wel normaal dat de traditioneel Nederlandse SGP geen vrouwen op de lijst zet?
‘Nee, ik hoop dat dat ook een keer verandert.’
Het belangrijkste NSC-thema is bestaanszekerheid. U wil dat zeven op de tien werkenden een vast contract hebben. Hoe gaat u dat bereiken?
‘We hebben in Nederland een enorme uitzendbranche gecreëerd, de grootste in Europa, met 20 duizend uitzendbedrijven die lukraak mensen hiernaartoe halen uit Oost-Europa. We hebben een leger aan zelfstandigen, voor een groot deel mensen die ongewild in die positie zijn gedrukt. Wij willen flexibiliteit strikter reguleren, draaideurconstructies terugdringen. Het is taaie kost, maar het moet. Het vaste contract moet weer de norm worden, ook in wetgeving.’
Uw programma noemt een richtgetal voor het migratiesaldo: 50 duizend per jaar. Het is nu bijna 140 duizend. Hoe wilt u dat omlaag brengen?
‘Het gaat om het totaal. Ik erger mij eraan dat het in de politiek vrijwel uitsluitend over asiel gaat. Ik erken dat asiel een belangrijke pijler is, daarom hebben wij ook meegewerkt aan strengere asielwetten. Maar rechtse partijen zijn doof en blind voor arbeidsmigratie. Ik ben net in Laak geweest, een Haagse wijk waar een op de drie of vier mensen arbeidsmigrant is. Zulke wijken verloederen, mensen wonen soms met z’n tienen in een huis. Van sociale samenhang is weinig over. Als je het hebt over woningnood, moet je het ook hebben over arbeidsmigratie. Er is op rechts weinig animo om dat debat te voeren, heb ik gemerkt.’
Waarom niet?
‘Het is makkelijker om asielzoekers als zondebok aan te wijzen voor de problemen op de woningmarkt dan om naar de volle breedte te kijken. Economische belangen spelen een rol. Bepaalde sectoren en lobby’s hebben belang bij arbeidsmigratie.’
Zou u met de kennis van nu weer ‘ja’ zeggen tegen Omtzigts verzoek het CDA vaarwel te zeggen en u aan te sluiten bij NSC?
‘O ja, zonder enige twijfel. Ik heb daarvoor gekozen vanuit de overtuiging dat de middenpartijen op de grote vraagstukken van deze tijd geen geloofwaardig antwoord hadden. En dat antwoord hebben ze nog steeds niet.’
NSC profileert zich als partij van ‘goed bestuur’. Heeft het kabinet-Schoof dat geleverd?
‘Er is veel niet gegaan zoals we hadden gewild. Maar we hebben ook dingen bereikt als het gaat om koopkracht, de armoede verder terugdringen. Er zijn een aantal dingen gelukt en te veel dingen niet. Dat had te maken met politiek-inhoudelijke verschillen, maar ook met het continue geruzie in de coalitie.’
Omtzigt pleitte voor een extraparlementair kabinet, waarbij de partijleiders in de Kamer bleven, ook om afstand te houden tot de PVV. Maar van extraparlementair regeren kwam niets terecht.
‘Dat klopt. Het idee was: de regering regeert op basis van het hoofdlijnenakkoord en de Kamer kan daar wat van vinden. Die afstand kwam onvoldoende uit de verf, doordat fractievoorzitters voortdurend op de stoel van de regering zaten.’
De fractievoorzitters zaten de Miljoenennota uit te onderhandelen en het kabinet moest tekenen bij het kruisje.
‘Dat was heel ongemakkelijk. Ik vind dat het kabinet dat te veel liet gebeuren.’
U zat zelf in het kabinet.
‘Maar de politieke leiding zat in de Kamer. Daar werden door fracties soms dingen afgesproken die onuitvoerbaar waren. Ook bij Gaza werd vanuit de coalitiepartijen gewoon geen ruimte geboden om tot aanvullende maatregelen te komen. Toen was voor ons de maat vol.’
De vraag is: had u niet harder terug kunnen duwen? Kunnen zeggen: wij, de ministers, doen voorstellen, en de Tweede Kamer reageert daarop?
‘Laat ik zeggen dat de behoefte tot terugduwen niet bij alle partijen bestond.’
Ook niet bij Schoof?
‘Schoof zat in een ongemakkelijke positie. Ik wil liever niet over hem oordelen, want ik heb er respect voor dat Schoof het aandurfde premier te worden. Maar ook hij heeft het tij natuurlijk niet kunnen keren.’
Heeft NSC een fout gemaakt door in het kabinet te stappen?
‘Ik zou het niet weer doen. Maar dat is met de kennis van nu. We hadden twintig zetels en voelden verantwoordelijkheid, er moest een regering komen. De PVV stond mijlenver van ons af en heeft anti-rechtsstatelijke standpunten. Het heeft veel inspanning gekost, intern, om onszelf zover te krijgen. Niemand stond te popelen, ook ik niet. Wij hebben ons stinkende best gedaan en misschien hebben we er te lang aan vastgehouden.’
U schrijft in het verkiezingsprogramma: ‘Het doel van NSC is het vertrouwen in de overheid herstellen en concrete problemen van mensen oplossen. En dat hebben we, te midden van alle tumult, ook gedaan.’ Maar het vertrouwen in de politiek is nog nooit zo laag geweest en weinig problemen zijn opgelost.
‘Het herstellen van het vertrouwen in de politiek was reden voor het oprichten van NSC, en voor mij de reden me aan te sluiten. Van die vertrouwenscijfers word je niet gelukkig. En tegelijkertijd zeg ik: we hebben op bestaanszekerheid, koopkracht en het terugdringen van armoede stappen gezet. Ik hoop dat mensen zien hoe hard we hebben geprobeerd om dat vertrouwen te verdienen.’
Afgaand op de peilingen zien ze dat nog niet.
‘Nee, eens. Daar gaan campagnes over.’
Er zijn mensen die u goedgezind zijn die u nul zetels toewensen, om u een paar jaar afzien als eenpitter in de achterste Kamerbankjes te besparen.
‘Ik ben ervan overtuigd dat wij meerdere zetels gaan halen, anders zat ik hier niet. Ik had ook andere dingen kunnen doen. We hebben leden, afdelingen, een Europarlementariër en een wetenschappelijk bureau. We gaan bij gemeenteraadsverkiezingen meedoen. We willen vanuit de Kamer de macht controleren. Deze beweging gaat door. Vijf zetels zijn realistisch.’
U zei eerder: de middenpartijen hebben geen oplossingen. Jullie zijn toch zelf een middenpartij?
‘Ja, maar we halen bijvoorbeeld het CDA links én rechts in. Wij kiezen duidelijker voor het beschermen van kwetsbare mensen, willen het minimumloon verhogen en het mes zetten in het woud van toeslagen. Aan de rechterkant denk ik dat wij scherpere keuzes maken over migratie. We zijn ook eurokritischer dan het CDA. Ik vind dat het CDA ook op medisch-ethisch terrein niet scherp kiest. Wij willen duidelijker paal en perk stellen aan wat ik maar even het geknutsel met embryo’s noem.’
De vonk moet bij de kiezer nog overslaan, maar voor de grote tv-debatten worden jullie niet uitgenodigd.
‘Ik hoop dat jullie iets van die vonk tijdens dit interview terugzien. En gelukkig zitten we er bij het NOS-slotdebat gewoon bij. Twee jaar geleden kwam het succes bijna vanzelf, dat was eigenlijk bizar. Nu moeten we knokken voor media-aandacht en dat gaan we doen. Bij tegenwind moet je laten zien wat je waard bent.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant