Vrijgelaten Palestijnse gevangenen getuigen van wreedheden en uithongering in de Israëlische cel. Zo ook Omar Eid uit Ramallah, die maandag voor het eerst zijn dochtertje zag. ‘Vijf jaar geleden woog ik 105 kilo, nu weeg ik 72.’
schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden. Hij doet verslag vanuit Ramallah.
Het eerste wat Omar Eid maandag deed toen hij in Ramallah uit de bus stapte, samen met andere vrijgelaten Palestijnse gevangenen: de voeten van zijn moeder kussen. Het eerste wat hij deed toen hij even later thuiskwam in Dayr Jarir, een stadje op de bezette Westoever: zijn dochtertje Mariam optillen en in de armen sluiten, voor het eerst van zijn leven.
Een dag later zit hij met de 5-jarige Mariam op schoot in de woonkamer van het grote huis waar hij woont met zijn vrouw, drie kinderen en enkele andere familieleden. Het doddige meisje, in grijs schooluniform, kruipt tegen haar vader aan en kust zijn wang. De 31-jarige Eid en zijn dochter hadden elkaar tot maandag nooit gezien. Vier weken voor haar geboorte, voorjaar 2020, werd hij gearresteerd. Niet lang daarna gaf de rechter hem twintig jaar celstraf.
De ex-gevangene zit er tamelijk ontspannen bij en ziet er niet ongezond uit, in zijn zwarte sporttenue. Wel heeft hij veel gewicht verloren. ‘Vijf jaar geleden woog ik 105 kilo, nu weeg ik 72’, zegt hij.
Het meeste gewicht verloor hij sinds 7 oktober 2023, toen het regime voor de Palestijnen in Israëlische gevangenissen veel strenger werd, ongetwijfeld uit wraak voor de terreuraanval van Hamas. ‘Bijna al mijn medegevangenen zijn 30 tot 60 kilo afgevallen’, zegt Eid. ‘We kregen minder te eten dan daarvoor, en slechter.’
De laatste 2 kilo raakte hij afgelopen weekend kwijt. Vrijdag kregen de gedetineerden in de Nafha-gevangenis in de Negev-woestijn, waar Eid gevangen zat, het gevoel dat er iets stond te gebeuren. Niet dat ze wisten dat een staakt-het-vuren zich aandiende en dat circa tweeduizend Palestijnen zouden worden vrijgelaten, van wie er 1.700 naar Gaza zouden gaan, de rest naar de Westoever of Egypte. Van het nieuws waren ze al twee jaar verstoken, net als van contact met familie en advocaten.
‘We maakten het op uit het gedrag van de bewakers’, zegt hij. Zaterdagochtend werden Eid en andere gedetineerden overgebracht naar een detentiecentrum in Jeruzalem en vervolgens naar de Ofer-gevangenis op de Westoever. ‘Al die tijd werden we extra hard mishandeld. De soldaten lieten niet de kans lopen om ons een laatste keer flink aan te pakken. En door de stress van mishandeling verlies je gewicht.’
Waarvoor hij werd veroordeeld wil Eid niet zeggen. Volgens de website van het Israëlische Center for Monitoring Security Threats ging het om het verzamelen van wapens en/of explosieven. Bij aanslagen was hij kennelijk niet direct betrokken; een groot deel van de 250 mannen die maandag per bus naar de Westoever terugkeerden waren dat vermoedelijk wel. Achter zijn naam staat ‘Hamas’; onduidelijk waarop dat is gebaseerd.
Hoe dan ook kan dit volgens internationale mensenrechtennormen geen reden zijn voor het soort behandeling waarvan Eid gewag maakt, met name onder het regime van na 7 oktober 2023. Naast de totale afzondering was er het afknijpen van voedsel, lichaamsbeweging en hygiëne: nog maar één keer per week of per maand douchen. Maar vooral: de mishandelingen.
‘De bewakers doen wat ze willen. Slaan met stokken op je ribben en je benen. Een duidelijke reden hebben ze niet nodig. Als ze zeggen ‘kijk me aan’ en je draait je hoofd te langzaam om, krijg je al klappen. Dat er bewakingscamera’s hangen maakt ze niet uit. Ze hoeven niets te vrezen.’
Eids relaas strookt met de bevindingen van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’tselem. Die onderzocht misstanden in Israëlische gevangenissen, sprak met 55 Palestijnse ex-gevangenen en hun familieleden en advocaten en bracht daarover een jaar geleden een rapport uit, getiteld Welcome to Hell.
Mensenrechtenschendingen druipen van de pagina’s. De getuigenissen ‘onthullen een systematisch beleid van mishandeling en marteling van alle Palestijnse gevangenen’, aldus B’tselem. ‘Dit omvat frequente gevallen van ernstig, willekeurig geweld; seksueel misbruik; vernedering; uithongering; onhygiënische omstandigheden; slaapgebrek; verbod op religieuze erediensten; inbeslagname van persoonlijke bezittingen; ontzeggen van adequate medische behandeling.’
Volgens het rapport bestaat in Israël en op de Westoever een netwerk van detentiecentra waar het de bedoeling is gevangenen te mishandelen. ‘Zulke ruimtes, waarin elke gevangene wordt veroordeeld tot ernstige, meedogenloze pijn en lijden, functioneren in feite als martelkampen.’
B’tselem stelt vast dat de misstanden sinds 7 oktober 2023 zijn verergerd, mede – maar zeker niet alleen – als gevolg van een verdubbeling van de gevangenispopulatie in hetzelfde aantal cellen: van ruim 5.190 in september 2023 tot ruim 9.600 een jaar later. Inmiddels is hun aantal toegenomen tot circa elfduizend. De meesten van hen zitten in ‘administratieve detentie’, een juridisch schemergebied waarin van een formele aanklacht geen sprake is, laat staan van een rechtszaak.
‘Sommigen werden gevangengezet omdat ze simpelweg hun medeleven betuigden met het lijden van de Palestijnen’, aldus Welcome to Hell. ‘Anderen werden opgepakt in de Gazastrook, alleen omdat ze onder de vage definitie van ‘mannen
in de strijdbare leeftijd’ vielen.’ Sommigen werden, al dan niet gegrond, verdacht van betrokkenheid bij Hamas.
Dit alles kan volgens B’tselem alleen worden verklaard ‘als resultaat van de ontmenselijking van het Palestijnse collectief in de Israëlische publieke perceptie’. In dit klimaat wordt mishandeling van gevangenen ‘getolereerd en zelfs verwelkomd’.
Een kwalijke rol is in het rapport weggelegd voor de extreemrechtse minister van Nationale Veiligheid, Itamar Ben-Gvir, die altijd al ‘openlijk een beleid van vernedering van Palestijnse gevangenen’ voorstond. Daarvoor kreeg hij alle kans na de terreuraanval van Hamas, die de Israëlische samenleving ‘diep heeft getraumatiseerd en bij velen wraakzucht heeft opgeroepen’. Een geschenk voor Ben-Gvir en zijn ‘racistische ideologie’.
In een juridisch schemergebied bevindt Omar Eid zich na zijn vrijlating nog steeds. Volgens Jamil Saadeh, hoofd juridische zaken van de Commissie voor Gedetineerden en Ex-Gedetineerden van de Palestijnse Autoriteit, kunnen alle circa tweeduizend vrijgelaten Palestijnen elk moment weer worden opgepakt, zeker de 150 op de Westoever. ‘Dat zagen we ook bij eerdere gevangenenruilen’, zegt hij. ‘Van strafkwijtschelding is geen sprake. De straf blijft gewoon staan.’
De met zijn gezin herenigde Eid is niet van plan daar aanleiding toe te geven. Hij wil zijn afgebroken studie accountancy afronden. ‘En daarna werk zoeken.’ Dat is, op de door werkloosheid geplaagde Westoever, nog een strijd op zich.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant