Wat opviel in de doorrekeningen van het CPB: de meeste partijen ontzien de zorg niet langer, ze bezuinigen er miljarden op. De vraag is of die bezuinigingen realistisch zijn. (Spoiler: nee, dat zijn ze niet.)
is zorgverslaggever van de Volkskrant.
VVD: -9,7 miljard euro. JA21: -9,4 miljard. D66: - 7,4 miljard. Blader de doorrekeningen van het Centraal Planbureau (CPB) door, en de zorgbezuinigingsmiljarden komen vele bladzijden lang tot je.
De nieuwe Navo-norm dwingt partijen tot het omverblazen van heilige huisjes, en dus moet ook het mes in de zorg. Daarbij moet worden aangetekend dat het in feite om een beperking van de verwachte stijging van 16,1 miljard euro gaat. Ondanks de miljardenbezuinigingen nemen dus ook bij de VVD de zorgkosten de komende vier jaar met 6,4 miljard toe; bij GroenLinks-PvdA (de enige partij die de zorg de komende jaren extra armslag geeft) gaat het om een stijging van 17,9 miljard.
Hoe halen de partijen die miljarden binnen? Allereerst door het voornemen van het kabinet-Schoof om het eigen risico in de zorg te halveren weer terug te draaien, en het op 385 euro te laten (NSC, D66, ChristenUnie, SGP), of zelfs te verhogen naar 440 euro (VVD, JA21, CDA, Volt). Die miljarden die mensen zelf betalen, hoeft de overheid niet op te hoesten en bovendien leidt het eigen risico tot een rem op de zorgvraag: dat levert ook weer geld op.
Maar partijen stellen ook controversiëlere maatregelen voor. Zo kiezen VVD, D66, SGP, ChristenUnie, Volt en JA21 ervoor het basispakket structureel te bevriezen. Oftewel: geen enkel nieuwe behandeling of medicijn komt nog voor vergoeding door de zorgverzekeraars in aanmerking. Dat zou in 2030 een half miljard euro besparen, op (lange) termijn oplopend tot maar liefst 7,7 miljard per jaar.
‘Een totaal onrealistische maatregel’, zegt Bram Wouterse, universitair hoofddocent aan het Radboudumc in Nijmegen op het gebied van de betaalbaarheid van zorg. Het basispakket is nu een zogeheten ‘open pakket’: op dure medicijnen na stromen alle ontwikkelingen waarvan artsen denken dat patiënten er baat bij hebben automatisch het pakket in. ‘Dat is mij ook een doorn in het hoog, dus ik snap dat je het wat meer gesloten wil hebben.’
Maar dat is niet wat de partijen voorstellen. Wouterse: ‘Er staat letterlijk dat deze partijen tussen nu en 2060 geen enkele kostenverhogende innovatie tot het pakket willen toelaten. Dus als er de komende jaren een nieuw reuma-medicijn op de markt komt, of een middel tegen alzheimer, dan wordt dat niet vergoed? Dat is een maatregel die je niet hard kunt maken, maar je mag het wel opschrijven van het CPB. Zo wordt een deel van het te bezuinigen bedrag gratis bier.’
Dat blijkt ook uit het RTL-debat van afgelopen zondag. Toen Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) Dilan Yesilgöz (VVD) erop wees dat haar partij geen nieuwe kankermedicijnen wil toestaan, ontkende ze dat meteen. ‘Natuurlijk moet dat in het basispakket kunnen.’ Volgens Yesilgöz moeten medici kunnen adviseren over nieuwe behandelingen, waarna politici besluiten of een medicijn alsnog in het basispakket komt. Dat is echter niet de bezuinigingsvariant waarvoor de VVD in de doorrekeningen heeft gekozen, bevestigt het CPB. Het CDA deed dat als enige wel.
En dan is er nog een andere opmerkelijke bezuinigingspost: door verpleeghuizen te ‘benchmarken’ zouden partijen tot 5 miljard euro kunnen ophalen. Dat zit zo: in de ouderenzorg zijn er grote verschillen tussen de bedragen die verpleeghuizen krijgen van de zorgkantoren, de instantie die verantwoordelijk is voor het beheer van het budget van de wet langdurige zorg (wlz).
Als je nu objectieve kwaliteitsindicatoren kunt opstellen, en je neemt het goedkoopste verpleeghuis dat aan die indicatoren voldoet als uitgangspunt, dan kun je de andere verpleeghuizen dwingen om voor hetzelfde geld dezelfde kwaliteit te leveren. Dat zou een hoop geld schelen.
Het probleem is, zegt Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie en dementie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam: ‘Dit kan helemaal niet.’ Het is eerder geprobeerd, de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft getracht modellen te bouwen, maar toen bleek dat de ouderenzorg helemaal niet in kwaliteitslijstjes is te vangen. Canoy: ‘Hoe ga je indicatoren afvinken die moeten vangen hoe een verpleeghuis omgaat met de kwaliteit van leven? Met de rol die familie speelt? Hoeveel je aan zingeving doet?’
De ouderenzorg is juist van de vink-cultuur afgestapt: elke organisatie dient jaarlijks plannen in die draaien om het leren en verbeteren van de instelling. Canoy: ‘En dan komen partijen opeens bij het CPB met maatregelen die in geen enkel officieel verkiezingsprogramma staan en dan vijf miljard euro zouden opleveren. Het slaat helemaal nergens op. Ik begrijp wel dat zes partijen (D66, Volt, JA21, ChristenUnie, SGP, VVD, red.) denken: kom maar door, kunnen we lekker de Navo-norm mee financieren.’
De rekenmodellen van het CPB zijn daarmee ‘een parallelle werkelijkheid’ geworden, zegt Canoy, die zelf tien jaar bij de organisatie werkte. ‘Partijen kunnen nu voor 5 miljard plannen bedenken en beweren dat deze objectief zijn getoetst, maar in feite berusten ze op drijfzand. Na 29 oktober verdwijnen deze plannen onmiddellijk weer van tafel. Dat draagt niet bij aan een ordentelijk verkiezingsproces.’
Het CPB laat weten met de partijen uitgebreid te hebben gesproken over de gekozen maatregelen en de gevolgen ervan, maar dat de ideeën van de partijen zelf komen, en het ook aan hen is ze werkelijkheid te laten worden.
De doorrekeningen van het CPB laten zien welke partijen bereid zijn te bezuinigen op de zorg. Maar de besparingen die veel partijen voorstellen, lijken vooral bedoeld om op papier gunstige begrotingscijfers te kunnen voorschotelen. In de praktijk is het onwaarschijnlijk dat ze worden uitgevoerd.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant