Tweede Wereldoorlog
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het duurde 83 jaar, maar vorige week donderdag was de tijd er rijp voor: bij monde van de ministers Frank Rijkaart (Binnenlandse Zaken, BBB) en Ruben Brekelmans (Defensie, VVD) maakte het kabinet excuses aan de nabestaanden van de scheepsramp met de Van Imhoff op 19 januari 1942. De Nederlandse marine liet op die dag 415 Duitse mannen, allen burgers, verdrinken nadat het schip was getorpedeerd. Voor „het ontbreken van deugdelijke reddingspogingen en het feit dat niet eerder rekenschap is afgelegd over het handelen van de Nederlandse autoriteiten” betuigde het kabinet zijn spijt aan een zaal mensen die al decennia rondliepen met onverwerkt verdriet over hun grootvaders.
De excuses kwamen na een drie jaar durend onderzoek van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), waarom door het kabinet Rutte-III was gevraagd. De Van Imhoff verliet op 18 januari 1942 de haven van Sibolga op Sumatra. Aan boord waren 483 Duitse burgers die na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog waren geïnterneerd. Ze zaten opgesloten in kooien van prikkeldraad.
De volgende dag werd de Van Imhoff aangevallen door een Japans vliegtuig. Eén van de bommen zorgde voor schade onder de waterlijn, waarna bemanning en bewaking het schip verlieten – met achterlating van de Duitse mannen in hun kooien. Zij wisten zichzelf te bevrijden, maar werden niet opgepikt door de Nederlandse schepen die naar de rampplek waren gevaren. Deze kapiteins waren op pad gestuurd met het bevel van admiraal Conrad Helfrich, commandant der Zeemacht in Nederlands-Indië, om eerst alle Nederlanders op te pikken en daarna eventueel ook nog „betrouwbare” Duitsers.
Met deze order was veel mis. Ook volgens het toen geldende zeerecht was het niet toegestaan om onderscheid te maken tussen verschillende categorieën drenkelingen. Daarnaast was het in de praktijk onmogelijk om te beslissen welke Duitser er „betrouwbaar” was en welke niet. Zoiets zie je niet aan een hoofd dat dobbert boven de golven. Dat uiteindelijk 68 Duitse geïnterneerden zichzelf naar een eiland wisten te peddelen, was dus niet met dank aan de Nederlandse autoriteiten.
Sinds de oorlog hebben journalisten en nabestaanden aandacht gevraagd voor het lot van de opvarenden van de Van Imhoff. Zij stuitten op een muur van desinteresse en afwijzing. Op zich was dat niet vreemd. Met de gruwelen van de bezetting nog zo vers in het geheugen, kon er nog geen ruimte worden gemaakt voor Duits verdriet als gevolg van Nederlands handelen. Voor excuses kwamen andere groepen, met name de Joden, ook zeker eerder in aanmerking.
De Tweede Wereldoorlog wordt steeds meer voltooid verleden tijd. Dat maakt dat er nu ook ruimte is om aan Duitsers excuses aan te bieden, net zoals het al een tijd niet ongewoon is dat er Duitse vertegenwoordigers aanwezig zijn bij Dodenherdenkingen. Het is goed dat het kabinet dat heeft gedaan. Ook in tijden van oorlog moet medemenselijkheid niet uit het oog worden verloren. Dat gold toen, en geldt nu nog.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC