Column Terwijl Silicon Valley hardop fantaseert over de afschaffing van de natiestaat, heeft de denkende klasse het nog over de invloed van dat drommelse internet, schrijft Maxim Februari.
Ergens in de Duitse regionen van het internet zie ik een foto van een huis met een huizenhoog spandoek ervoor. „Willkommen in Cunnersdorf – Deutsches Dorf seit 1299”. De makers van het doek hebben geprobeerd de welkomstboodschap zo afschrikwekkend mogelijk te maken. Met de kleuren van nazi-Duitsland: zwart-wit-rood. En bijbehorend lettertype: Gotisch schrift.
De foto zwerft rond, omdat iemand de fouten is gaan tellen. In 1299 was van Duitsland nog helemaal geen sprake, Cunnersdorf lag in het Romeinse Rijk, in de invloedssfeer van het markgraafschap Meissen. Pas in 1871 ontstond het Duitse Keizerrijk, dus toen was dat zogenaamde Duitse dorp alweer bijna 600 jaren oud. Cunnersdorf functioneerde, kortom, eeuwenlang zonder Duitsland.
Het is nuttig commentaar. En nadat we allemaal zijn uitgelachen – „hahaha, sinds 1299 een Duits dorp, nee, die is goed” – kunnen we nog een algemenere conclusie trekken uit de geschiedenisles die de commentator onder de foto heeft geplaatst. De conclusie namelijk dat alles altijd onophoudelijk verandert.
Als het commentaar beschrijft hoe in de 16de eeuw godsdiensten zich afwisselden en identiteiten werd bepaald door religies, hoe oorlogen in de 17de eeuw het gebied verwoestten en Zweedse, keizerlijke, Saksische en Boheemse troepen het dorp bezetten, dan mag je aannemen dat zulke ingrijpende veranderingen nog wel een keer te verwachten zijn in de geschiedenis die komen gaat.
Jawel, Francis Fukuyama heeft in 1992 het einde van de geschiedenis afgekondigd en de triomf van de liberale democratie, maar achteraf geeft hij toe dat de geschiedenis sinds 1992 gewoon door is gegaan. En dit weekend lees ik dat Fukuyama nu alsnog, in 2025, „na bijna tien jaar prakkeseren”, heeft ontdekt dat de liberale democratie wordt bedreigd door de opkomst van dat drommelse internet. Joh!
De molens van het intellectuele debat malen langzaam, terwijl de geschiedenis voortraast. De denkende voorhoede is inmiddels aanbeland bij de invloed van sociale media op de kiezer (“nepnieuws!”, ”influencers!”), terwijl achter hun rug bedrijven, autocraten en investeerders plannen maken voor een afscheid van het staatsbegrip.
In kringen van de Amerikaanse macht wordt bijvoorbeeld gesproken over het vestigen van freedom cities: private enclaves waar grote bedrijven macht uitoefenen buiten het bereik van democratie en staat om. De plannen komen neer op complete privatisering van de macht. Niet een bedreiging voor de liberale democratie, maar een afschaffing ervan.
Daarnaast zijn er stemmen in Silicon Valley die de natiestaat willen vervangen door decentrale gemeenschappen. In 2022 schreef techinvesteerder Balaji Srinivasan er een boek over: The Network State – How To Start a New Country. Anders dan een traditionele staat wordt een netwerkstaat niet gedefinieerd door geografische grenzen, maar door gedeelde belangen en doelen. Zo’n belangengemeenschap begint virtueel via online platforms en schaft zich dan via crowdfunding ergens land aan.
Je kunt je schouders ophalen over dit soort plannen voor private landen en steden, omdat je eerst nog tien jaar moet prakkeseren, maar in de praktijk zie je de private macht al wel met gehesen zeilen de havens van de liberale democratie binnenkoersen. Daar juichend opgewacht door mensen die denken dat ze straks door de staat af te schaffen hun identiteit zullen behouden.
In Nederland worden de verkiezingen gedomineerd door nationalisten die de grenzen zullen opengooien en door conservatieven die de identiteit van Nederland ingrijpend zullen veranderen. Alleen al door de publieke omroep af te schaffen en daarmee de deur wijd open te zetten voor de mondiale macht van private platforms.
Zo gaat dat nu eenmaal. Alles verandert constant. In de casus-Cunnersdorf wil de historisch onderlegde commentator de sneer op het spandoek graag vervangen door de bewering dat het dorp al vanaf 1299 „open, divers, levendig” is. En dat klinkt inderdaad lief, maar het is onzin. Het dorp is niet al ruim zeven eeuwen open, net zomin als het al die tijd Duits is geweest. Het commentaar van de commentator zelf laat zien dat er geen continuïteit in identiteit heeft bestaan en we mogen ervan uitgaan dat die er ook niet zal zijn.
Je mag hooguit hopen dat op den duur een paar volwassenen zullen opstaan, mensen die hun hoofd erbij houden. Geen politieke partijen die, onder de belofte van nostalgie, het land in de uitverkoop gooien. Geen sociaal bevlogen denkers die geloven dat het ethisch altruïsme, een promotiepraatje van oppermachtige investeerders, een ethische theorie is. Je wilt geen oude politiek 2.0 en geen blijmoedige visioenen van stilstand, maar een gedegen omgang met het nieuwe.
Maxim Februari is jurist en schrijver en heeft om de week een column in NRC.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC