Middenpartijen kunnen lering trekken uit de Brexit: in plaats van het harde discours van radicaal-rechts over te nemen, kunnen ze beter proberen migratie te reguleren binnen het kader van de rechtsstaat.
Veel Britten stemden in 2016 voor de Brexit omdat zij minder immigranten wilden. In plaats daarvan kregen zij er meer. Zowel de legale als de illegale migratie is toegenomen sinds het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verliet.
De Brexit blijkt een handicap. Omdat asielzoekers niet meer naar de EU kunnen worden teruggestuurd, is het VK voor hen extra aantrekkelijk geworden. Asielzoekers die door Duitsland of Zweden zijn uitgezet, proberen via een bootje het Kanaal over te steken. In 2018 staken slechts 299 mensen het Kanaal over, in de eerste negen maanden van 2025 waren dat er ruim 34 duizend, een record.
De toename van de migratie laat zien hoe kortzichtig, bekrompen en demagogisch de Leave-campagne was. Zij illustreert ook hoe vals simpele beloften als Take back control zijn. ‘Verlost’ van de EU slaagde het VK er absoluut niet in de illegale immigratie onder controle te krijgen.
Toch past Europa geen leedvermaak, omdat de EU haar eigen problemen op het gebied van migratie evenmin heeft opgelost. Pas in de zomer van 2026, elf jaar na de ‘vluchtelingencrisis’ van 2015, treedt het Europees Migratiepact in werking. Critici zijn sceptisch over de effectiviteit daarvan.
De afgelopen decennia hebben veel Europese middenpartijen een bijzonder ongelukkige koers gevaren. Zij speelden radicaal-rechts in de kaart door een hard discours tegen migranten over te nemen, terwijl ook zij er niet in slaagden om migratie te reguleren. Zij zouden precies het omgekeerde moeten doen: tolerant praten over migranten die vluchten voor geweld en/of onmisbaar zijn voor de economie van een rijk en vergrijzend continent, en tegelijkertijd laten zien dat zij migratie wel weten te controleren.
In Europa wordt slechts een op de vijf afgewezen asielzoekers daadwerkelijk uitgezet. Zolang gevestigde partijen zich geen raad weten met aanzienlijke groepen die in Europa blijven terwijl zij geen recht hebben op verblijf, is het vrij schieten voor radicaal-rechts. In het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Nederland worden de opiniepeilingen geleid door radicaal-rechtse partijen die van migratie een speerpunt hebben gemaakt. In het VK leiden de niet-waargemaakte beloften van de Brexit niet tot bezinning, maar tot radicalisering, getuige de opkomst van Nigel Farage’s Reform UK.
De wens om migratie terug te dringen leidt nu al tot een erosie van de rechtsstaat en medemenselijkheid, van illegale pushbacks op de Middellandse Zee tot de Belgische weigering om alleenstaande mannelijke asielzoekers op te vangen en Nederlandse pogingen om gezinshereniging te belemmeren. Als radicaal-rechts aan de macht komt, kan die ontwikkeling nog veel verder gaan. In de Verenigde Staten worden migranten van straat geplukt en zonder behoorlijk proces gedeporteerd, vaak in een vernederende procedure. Autoritaire radicaal-rechtse leiders zullen migratie gebruiken om de rechtsstaat af te breken.
Daarom is het van groot politiek belang om migratie te controleren binnen het kader van de rechtsstaat. De Britse alleengang na de Brexit laat de beperkingen van de demagogie zien, maar de EU en haar lidstaten moeten nog laten zien dat zij er wel in slagen een effectief migratiebeleid te voeren.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant