Sinds het ingaan van het bestand in Gaza zijn er tientallen doden gevallen bij gevechten tussen Hamas en rivaliserende Palestijnse facties. President Trump keurt het goed dat Hamas ‘orde op zaken stelt.’ Opmerkelijk, want datzelfde Hamas moet gaan ontwapenen.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Wanneer oorlogen eindigen, worden oude rekeningen vereffend. Die oeroude logica gaat ook op in de bezette Gazastrook. Sinds het ingaan van het staakt-het-vuren, vijf dagen geleden, zijn er zeker 32 Palestijnen gedood bij vuurgevechten tussen Hamas en rivaliserende Palestijnse clans. Hamasstrijders die zich maandenlang verborgen hielden, laten zich nu gelden.
Op papier staat dit alles staat haaks op de wensen van zowel Israël als de Amerikaanse president Donald Trump. In Trumps twintigpuntenplan dat de basis vormt voor het huidige bestand, is het de bedoeling dat Hamas gaat ontwapenen en de macht overdraagt aan een ‘technocratisch’ bestuur van Palestijnen en internationale kopstukken. Hoe dit alles vorm moet gaan krijgen, is in nevelen gehuld – Trump zei er maandag niets over tijdens zijn bezoek aan Israël en Egypte.
Des te opvallender was de reactie van Trump, toen een verslaggever hem vroeg naar de manier waarop Hamas zich militair profileert. Trump zei de groepering groen licht te hebben gegeven om ‘de problemen’ in Gaza gewapenderhand te stoppen. ‘Ze zijn daar open over geweest, en we hebben ze voor een bepaalde periode toestemming gegeven.’ Hoelang die periode mag duren, zei hij er niet bij.
Dit alles laat zien dat ‘ontwapening’ weliswaar eenvoudig klinkt, maar in de praktijk bijzonder weerbarstig is. Voor Hamas zijn de eigen wapens niet alleen een troefkaart aan de onderhandelingstafel met Israël en de VS, maar nadrukkelijk ook een instrument om een grootschalige bijltjesdag te voorkomen vanuit de morrende bevolking. Bij chaos in Gaza is niemand gebaat, moeten de Amerikanen hebben gedacht.
Volgens mediaberichten begonnen de gevechten op zaterdag, de dag na het ingaan van het staakt-het-vuren met Israël. Gewapende leden van de Dughmush, een grote en omstreden clan in Gaza, zouden twee Hamas-strijders hebben gedood in de nabijheid van het Jordaanse veldhospitaal in het westen van Gaza-Stad. Tijdens de daaropvolgende vuurgevechten en represailles kwam onder meer de zoon van Hamas-bestuurder Basem Naim om het leven.
Op Telegram circuleert een video die door Hamas naar buiten werd gebracht. Te zien is hoe zeven mannen, vermoedelijk van de Dughmush-clan, ten overstaan van een menigte op de knieën worden gedwongen. Onder het uitroepen van religieuze kreten (‘God is de grootste’) worden ze doodgeschoten. Volgens Hamas zouden de mannen hebben ‘gecollaboreerd’ met Israël. ‘#Geen tijd te verliezen’, luidt de hashtag bij het bericht.
De voorbije dagen heeft Hamas politieagenten de straat opgestuurd om het veiligheidsvacuüm te vullen dat Israëls leger heeft achtergelaten. ‘Ook al zullen ze niet deelnemen aan het toekomstige bestuur van Gaza, Hamas wil iedereen eraan herinneren dat het overschrijden van rode lijnen niet ongestraft zal blijven’, zo zei de Palestijnse politicoloog Khaled al-Hroub (Northwestern University) tegen de Libanese krant L’Orient le Jour.
Twee jaar geleden, aan de vooravond van Israëls genocidale oorlog, kon Hamas blijkens peilingen rekenen op de steun van 29 procent van de inwoners in Gaza. Inmiddels is dat waarschijnlijk gedaald. In maart waren er in meerdere steden protesten. ‘Ik ben mijn huis kwijt, mijn moeder is ziek en ik knok elke dag om medicijnen voor haar te vinden’, zei een demonstrant tegen de Israëlische krant Haaretz. ‘Maar de mensen van Hamas hebben nooit gevraagd of we iets nodig hadden. Dat is zo frustrerend. Hamas heeft ons echt bedrogen.’
Gaza telt diverse clans, sommige loyaal aan Hamas, anderen niet. Vaak monopoliseren ze bepaalde sectoren van de door Israël afgeknelde economie. De Dughmush hadden ooit een monopolie op de import van autobanden. Een deel van de clan raakte in 2007 in opspraak met de kidnapping van een BBC-journalist, en verklaarde zich later loyaal aan Islamitische Staat.
In hoeverre de Dughmush nu gesteund worden door Israël, is onduidelijk. Bekend is wel dat Israël sinds de jaren tachtig een beleid van verdeel-en-heers voert, onder meer door samen te werken met criminele clans. Meest beruchte voorbeeld is de militie van Yasser Abu Shabab, een veroordeelde drugscrimineel. Zijn groep, geschat op tweehonderd man, is actief rond de zuidelijke stad Rafah en geniet de openlijke steun van Israël. ‘Wat is daar mis mee?’, blufte de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. ‘Het redt de levens van onze soldaten.’
Gezien de immense verwoesting in Gaza en de tekorten aan eerste levensbehoeften is de kans op verdere onrust groot. ‘Als Israël alleen maar basale goederen binnenlaat, wordt het een jungle’, zegt een westerse diplomaat op voorwaarde van anonimiteit. ‘Dan krijg je meer criminele activiteit omtrent voedsel, land en tenten.’ Een grimmig scenario, zeker met de winter in aantocht.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant