Komische films Waarom werd ‘Voor de Meisjes’ niet naar de Oscars gestuurd? Filmredacteur Sabeth Snijders had daar – als Belg in Nederland – wel een gedachte over: ze zag een prima film, maar met humor die wel erg nadrukkelijk is. Humor is enorm cultureel bepaald, beaamt de Nederlandse sociaal psycholoog Madelijn Strick.
Alles wat al jaren ligt te etteren tussen twee bevriende stellen komt in 'Voor de Meisjes' aan de oppervlakte door een ongeluk van hun twee dochters.
Na een sterrenregen in bijna alle Nederlandse dagbladen – AD, De Telegraaf en de Volkskrant gaven de maximale score – was Voor de Meisjes eerder deze maand de grote winnaar op het Gouden Kalveren Gala. Kranten loofden de toon „die balanceert tussen ernst en lucht”. De Telegraaf zette na het gala, waar de gitzwarte komedie drie beeldjes naar huis mocht nemen, vraagtekens bij de Nederlandse Oscarinzending. Arthousedrama Rietland won geen enkel kalf, waarom werd Voor de Meisjes niet naar de Academy Awards gestuurd?
Ik moet bekennen dat ik – als in Nederland wonende Belg – dacht: „Bwoah, ik kan wel een reden verzinnen.” Een paar weken eerder was ik met het doel Voor de Meisjes te recenseren naar een persvoorstelling gegaan. Met hoge verwachtingen. En ik zag een prima film, met over the top-personages, heerlijk vet acteerwerk door een topcast en oog voor geestige details; zelfs schoenen zijn vaak ‘in character’.
Maar ik zag ook een drama waar de personages hun motivaties en gedrag graag erg expliciet uitleggen, naar mijn smaak niet nodig bij een absurd plot als dit, én met humor die vaak erg nadrukkelijk voelt. Zoals de openingsscène waarin je twee schattige kleutermeisjes in een zandbak ziet met op de achtergrond Oostenrijkse bergen. Idyllisch. Tot één van de twee de andere keihard in het gezicht mept met een schep. Drie keer raden of het tussen die twee nog goed komt.
Later blijken hun ouders samen een vakantiehuis te hebben gekocht wat ze afwisselend gebruiken en waar ze ook jaarlijks ‘als vrienden’ een gezamenlijke vakantie hebben. Al tijdens het kijken kreeg ik door dat ik mogelijk de enige in de zaal was met mijn mening. Ik hoorde collega’s meerdere malen luidop gniffelen – iets wat echt niet vaak gebeurt in een zaal vol Nederlandse recensenten.
Mogelijk een cultureel verschil, dacht ik en stelde voor dat een collega de recensie zou schrijven. Humor is enorm cultureel bepaald, beaamt de Nederlandse sociaal psycholoog Madelijn Strick als ik haar bel. Strick is werkzaam aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in humor. Ze heeft Voor de Meisjes niet gezien, maar gokt dat de film voor een Nederlands publiek voelt als een spiegel. „Iets wat ze herkennen, niet over praten, maar geestig vinden om in overdreven vorm terug te zien.”
Alles wat al jaren ligt te etteren tussen ‘de vrienden’ komt aan de oppervlakte als door een ongeluk de twee dochters, nu pubers, in het ziekenhuis belanden; de ene blijkt alleen te redden met het donorhart van de ander, die hersendood lijkt. In de daaropvolgende discussies wordt geschmierd, gemanipuleerd en gaat eigenbelang boven alles. Strick: „Humor gaat altijd over ingaan tegen normen en grenzen opzoeken, iets te doen wat niet ‘mag’.”
Ben ik toch meer gevormd dan ik altijd dacht door Belgische preutsheid én wat in mijn geboorteland als ‘grensoverschrijdend’ wordt gezien? Beschaamd moet ik toegeven dat veel van de humor die ik zelf goed vind, naast absurdisme en een fikse scheut Calimero-tragiek, soms ook kinderlijke, scabreuze elementen bevat. Van cultprogramma In de Gloria tot De Helaasheid der Dingen (2009).
Humor ‘reist’ dus niet zo gemakkelijk, al heeft fysieke humor iets minder last van grenzen, stelt Strick. Om tegen verwachtingen in te gaan, moet je onbewust aanvoelen wat de ‘norm’ is binnen een samenleving. Het is ook geen toeval dat de Nederlandse filmindustrie zo veel humor produceert: romantische komedie, jeugdkomedie, coming-of-late-age-komedie, interculturele komedie. Het buitenland voorziet blijkbaar onvoldoende in die behoefte.
Vice versa is het dus de vraag of Hollywood zit te wachten op Voor de Meisjes. Al doen tragikomedies het de afgelopen jaren niet slecht tijdens het Oscargala. En of het ooit nog goed komt tussen mij en Nederlandse komedie? Ik blijf dapper proberen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC