Radicaal-rechts De Nederlandse vlag lijkt steeds meer een symbool te worden van radicaal-rechts: in voetbalstadions, tijdens demonstraties en op straat. De gemeente Uithoorn, waar dinsdagavond geprotesteerd wordt tegen een azc, verwijdert sinds dit weekend alle Nederlandse vlaggen die op plekken hangen waar dat niet mag.
Demonstratie op het Museumplein in Amsterdam afgelopen zondag, 'tegen massa-immigratie, voor een veilig Nederland en tegen het woningtekort'.
Op een Facebookpagina gericht tegen een nieuw azc in het Noord-Hollandse dorp Uithoorn is een flyer gepost. ‘Operatie Rood Wit Blauw: vul de nacht met vlaggen & stickers. De straat is van ons’, valt in kapitalen op de flyer te lezen. „Fascistische acties moeten het land mooier maken??”, reageert iemand onder de post. Waarop een ander zegt: „De nationale driekleur voeren is fascistisch? Die mag je even verduidelijken…”
De actie waartoe de flyer oproept moet plaatsvinden in de nacht van 28 op 29 oktober – de nacht voor de verkiezingen. Maar een aantal Uithoornaars kon niet wachten: afgelopen weekend hingen de straten al vol met vlaggen. In de grotere straten hing aan elke lantaarnpaal wel een vlag, zegt gemeenteraadslid Els Gasseling (PvdA). De gemeente heeft de vlaggen verwijderd, omdat de lantaarnpalen eigendom zijn van de gemeente en niet zonder toestemming gebruikt mogen worden. Ook kan het gewapper van de vlaggen de verkeersveiligheid belemmeren.
De gemeente bracht de actie in verband met een protest tegen een azc in Uithoorn, dat deze dinsdagavond plaatsvindt en meldt dat het verschillende meldingen had ontvangen van bewoners die de vlaggenactie intimiderend vonden. Dat laatste leidde tot verontwaardiging, tekende De Telegraaf op, onder andere bewoners: de vlag hoort toch gewoon bij Nederland? De woordvoerder van de organisatie achter het protest (Collectief AZC Uithoorn Weg Ermee) laat weten dat de vlaggenactie niet van dat collectief komt, net zomin als de flyer voor de actie voorafgaand aan de verkiezingen. „Het is een openbare Facebookgroep, iemand heeft dat daar geplaatst, maar wij hebben er niets mee te maken.”
Toch krijgt de flyer naast kritiek („Dit is nazi propaganda”, „Die poster heeft wel een enorme jaren ‘30/jaren ‘40 vibe”, „Nederland is terug in 40-45”) ook veel bijval in de Facebookgroep („Nederland is van ons”, „Europa overspoeld met asielzoekers”). De Nederlandse vlag wordt vaker gezwaaid bij demonstraties tegen migratie – zoals ook volop bij het antimigratieprotest in Amsterdam afgelopen zondag. Wat is de rol van de Nederlandse vlag in radicaal-rechts protest? En wat doet dat met de associaties die de vlag opwekt?
Historische symbolen worden wel vaker toegeëigend door groepen met een bepaalde boodschap, zegt historicus Robin te Slaa, en dat kan de betekenis van zo’n symbool blijvend veranderen. Het hakenkruis was volgens hem bijvoorbeeld een veelgebruikt symbool in Euraziatische culturen, de olympische groet was ooit een uitgestrekte arm, de Prinsenvlag gold oorspronkelijk als steunbetuiging voor Willem van Oranje. Maar al die symbolen hebben door „het gebruik in de geschiedenis wel een heel specifieke betekenis gekregen”, zegt Te Slaa.
Dat de Nederlandse vlag nu ook veel gebruikt wordt in uiterst rechtse context, wil niet zeggen dat de vlag hetzelfde lot te wachten staat als die andere symbolen, denkt hij. Het verschil is dat die andere symbolen een „dominante” uiting werden, terwijl de driekleur nog altijd óók in andere contexten gehesen wordt. „We hangen ‘m uit op Bevrijdingsdag, bij kampioenschappen. De vlag is en blijft van iedereen.” Dat maakt dat rood-wit-blauw niet snel een „besmet symbool” zal worden, zoals de Prinsenvlag werd nadat de NSB die in gebruik nam.
Tegelijkertijd, zegt Te Slaa: „De manier waarop de vlag nu gebruikt wordt binnen bepaalde groepen, moet duidelijk een soort intimiderend effect hebben. Het wordt gebruikt als symbool voor uitsluiting, in plaats van voor vereniging. De boodschap die ervan uitgaat is ‘dit zijn wij, en jij hoort daar niet bij’. Dat is heel bedenkelijk.”
„Akelig”, vindt gemeenteraadslid Gasseling het. „Ik kan me heel goed voorstellen dat het voor niet-witte bewoners intimiderend is zo veel vlaggen te zien hangen als je weet dat die zijn opgehangen in het kader van een rechtse demonstratie. Als bij zo’n demonstratie ‘Wij zijn Nederland’ gescandeerd wordt, is het duidelijk wie daar wel en niet mee bedoeld worden.”
Vorige maand werd een commissievergadering van de gemeente verstoord door demonstranten die op de ramen beukten. Daarbij moest de politie ingrijpen. De demonstratie van dinsdagavond staat weer gepland tijdens een commissievergadering over asielopvang. „Zoiets wil je niet nog eens meemaken, dus ik hoop dat het vanavond rustig blijft”, zegt Gasseling. De gemeente heeft extra veiligheidsmaatregelen genomen, zo mogen publiek en media niet aanwezig zijn bij de vergadering.
Het is niet zo dat „linkse mensen iets tegen de Nederlandse vlag hebben”, maar wél tegen het gebruik van die vlag om mensen uit te sluiten, zegt Gasseling. Ze vindt het „heel naar” dat er daardoor een negatief sentiment rondom de Nederlandse vlag kan ontstaan. „De Nederlandse vlag zou geen angst moeten inboezemen. De vlag is van onze sporters die een wedstrijd winnen, onze scholieren die hun diploma halen en onze burgers die Koningsdag vieren. En dat moet het blijven: een feestelijk symbool.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC