Afgelopen week bevond ik me op een verjaardag waar de gesprekken voor de verandering eens niet gingen over fastsoenlijk Hollandse onderwerpen als hypotheekrenteaftrek of blowende kinderen.
„ADD”, zei het nichtje van de gastvrouw, „Daardoor kan ik door onverwacht nieuws erg van slag zijn.”
„Dat heb ik ook”, reageerde de jongen naast me, „maar bij mij komt het doordat ik hoogfunctionerend autistisch ben.”
„Ik moet bij tegenslag soms heel erg huilen”, vertelde zijn buurvrouw „Mijn coach denkt dat ik angstig gehecht ben.”
Na elke term knikte de groep begripvol. Hun openhartigheid raakte me en toen ik twee dagen later op de bank hing bij mijn zus-de-psycholoog stak ik dan ook de loftrompet over hen af.
„Laat me raden”, humde de zus, „Dat label verklaarde vooral hun mogelijke gevoeligheden of onaangepastheden?”
„Eh ja?” zei ik.
„En verder ging het zeker niet over de gevoelens of angsten die aan dat gedrag ten grondslag lagen.”
„Ze gebruikten die diagnoses hoofdzakelijk om zichzelf mee te verklaren, zoals anderen doen aan de hand van een sterrenbeeld of enneagram.”
„Dat dacht ik al”, mompelde ze, „En waarschijnlijk ben je ook niets te weten gekomen over wat er bij hen écht van binnen leeft.”
Ik knikte beschaamd. Wat ik had aangezien voor openhartigheid bleek schijnintimiteit. Diagnoses werden gedeeld maar het gesprek kwam niet voorbij het opsommen van typische kenmerken. Het ging over de labels, niet over de persoon erachter.
„Ik ben helemaal voor openheid, zeker bij neurodiversiteit”, zuchtte mijn zus, „maar als je niet uitkijkt zet men een diagnose ook in als een schild. Ik zie zelf hoe mijn cliënten het soms gebruiken als een waarschuwing bij een intake, zo van hey, ik kan misschien wat vreemd doen of overkomen maar dat ligt dus aan het hokje waarin ik val, niet aan mezelf. Alsof een mens de hele tijd 100 procent normaal kan zijn, wat dat dan ook is.”
Ze stopte een pluk haar achter haar oor.
„Ik ben voor diagnoses hoor, het kan mensen enorm helpen. Maar het bevordert soms de openheid juist niét. Sterker nog, het kan je op een bepaalde manier zelfs remmen om kritisch te blijven kijken.”
„Naar wat?”
„Naar wat buiten schot blijft door dat etiket. Zoals een samenleving die onherroepelijk tot bepaalde gedragingen of emoties leidt. En dat iemands klachten ook kunnen komen door een cultuur en niet alleen door een persoonlijkheidsstoornis hoeven te worden veroorzaakt. Plus de vraag waarom velen het makkelijker vinden om akkoord te gaan met een label dan zich te verzetten tegen een wereld waarvan ze steeds banger en onrustiger worden.”
Ze nam een slok thee.
„Woorden kunnen je blik verruimen. Maar vaker vormen ze een deksel voor de doofpot.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC