Expositie Op de tentoonstelling ‘Discovering Ancient Egypt’ toont het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden smaakmakende collectiestukken die na ruim tien jaar rondreizen langs musea in Japan, Zuid-Korea en Australië nu weer ’thuis’ te zien zijn. In de tussentijd zijn er veel nieuwe verhalen en inzichten over de herkomst van de objecten te vertellen.
Mummiehuls van Panesy
Discovering Ancient Egypt mummiekisten, beelden en gouden sieraden uit het oude Egypte, te zien vanaf 16 oktober t/m 15 maart 2026. Rijkmuseum van Oudheden, Leiden. Info: rmo.nl
Wat doe je als museum als de eigen collectie Egyptische oudheden honderden bijzondere objecten omvat die je niet in je vaste opstelling kunt laten zien? Dan maak je van de mooiste en smaakmakendste daarvan een reizende tentoonstelling, zo bedacht men bij het Rijksmuseum voor Oudheden (RMO) in Leiden ruim tien jaar geleden. Deze tentoonstelling, die in Azië en Australië meer dan 1,5 miljoen bezoekers trok, keerde onlangs voorgoed terug naar Nederland. Een mooi moment dus om de stukken, waarvan het overgrote deel waarschijnlijk weer voor jaren in de depots zou verdwijnen, ook een keer aan het Nederlandse publiek te tonen.
„Maar we wilden meer doen dan alleen deze topstukken weer eens tonen”, zegt Toon Sykora, conservator egyptologie en samensteller van de nieuwe tentoonstelling. „We wilden ook een nieuw verhaal vertellen: het verhaal over de ontdekking van Egypte, vanaf de oudheid tot aan onze tijd. Én laten zien dat we dankzij nieuwe wetenschappelijke technieken over vaak bekende objecten nu nieuwe verhalen kunnen vertellen.”
Een mooi voorbeeld vormt de goudschat van Djehouty, generaal onder de Egyptische koning Thoetmosis III in de 18de dynastie (ca. 1479–1425 v.C.). Djehouty’s graf werd twee eeuwen geleden gevonden. De schatgravers die erop stuitten, verkochten de kostbare grafgiften zonder goed administreren, aan verschillende musea en particulieren. Tweehonderd jaar later bevonden zich dus op allerlei plekken in de wereld gouden objecten waarvan men aannam dat ze uit Djehouty’s graf kwamen. Maar zeker wist men dat niet. Nieuw onderzoek naar de samenstelling van het goud, in het bijzonder naar het goudgehalte van de verschillende objecten, leidde recent wél tot duidelijkheid. Wat blijkt: de sieraden uit de Leidse collectie en uit het Louvre behoren tot dezelfde groep gouden voorwerpen, afkomstig uit het graf van Djehouty. Ze zijn nu voor het eerst in twee eeuwen samen te zien. Over dit spannende onderzoek vertelt onderzoeker Dennis Braekman in een video die in de tentoonstelling te zien is.
In de tentoonstelling zijn in totaal twaalf van dergelijke video’s te zien, waarin steeds resultaten van nieuw onderzoek worden getoond. Heel verrassend is de video over het onderzoek aan dierenmummies. Daarop is te zien dat veel van de valkenmummies (het RMO bezit er daarvan tientallen) slechts onderdelen van die vogel bevatten. Maar een enorme krokodillenmummie bevatte naast twee kleine krokodillen nog tientallen babyexemplaren.
Wat de tentoonstelling Discovering Ancient Egypt extra interessant maakt is dat de samenstellers laten zien dat het onderzoek naar de eeuwenoude Egyptische cultuur niet iets westers is wat pas in de negentiende eeuw – met de tocht van Napoleon naar Egypte en de ontcijfering van het hiërogliefenschrift door Champolion – is begonnen.
In het oude Egypte zelf deed men ook al onderzoek. Zo liet farao Thoetmosis IV (ca 1400 v.C.) de sfinx bij Gizeh, die op dat moment al meer dan duizend jaar oud was en onder het zand bedolven was geraakt, opgraven en restaureren. In de stèle die hij ter gelegenheid daarvan liet oprichten, laat Thoetmosis duidelijk weten dat hij wist dat farao Chefren (die heerste van 2572 tot 2546 v.C.) de sfinx had opgericht. Bij de entree van de tentoonstelling wordt een virtuele weergave van de stèle getoond. Ook die is het resultaat van recent onderzoek: de Universiteit van Leuven heeft, op basis van een negentiende-eeuws afgietsel, een replica gemaakt. Die was nodig omdat het origineel, dat sinds 1400 v.C. tussen de poten van de sfinx stond opgesteld, intussen zo verweerd is dat de tekst niet meer leesbaar is. Fascinerend zijn ook de soms rijk versierde Arabische handschriften; middeleeuwse verslagen van onderzoeken naar de Egyptische oudheden. Enkele daarvan zijn nog nooit eerder tentoongesteld.
Lotusbeker.
Sieraad halskraag, aan de achterkant.
Scheepsmodel.
Beeld voor Amon.
Kettingen.
Slippers.
De tentoonstelling Discovering Ancient Egypt is een schitterende expositie waarin aan de hand van ruim 500 bijzondere, oude objecten daadwerkelijk nieuwe verhalen worden verteld.
Discovering Ancient Egypt vertelt met bekende objecten uit de collectie van het Rijksmuseum van Oudheden nieuwe verhalen en deelt nieuwe wetenschappelijke inzichten. Maar voor de toekomst van de egyptologie als vakgebied is dat niet de juiste weg, vindt Monica Hanna, een Egyptische egyptologe. Ook in deze tentoonstelling gaat het immers vooral over „wonderful things” ; sieraden, grafkisten, magische geschriften. Terwijl de egyptologie juist meer aandacht moet schenken aan de ‘lelijke’ kant van de samenleving, stelt Hanna (onder andere in haar boek The Future of Egyptology), voor de armoede, de uitbuiting en uitsluiting.
„Westerse instellingen profiteren nog steeds meer van het Egyptische erfgoed dan Egypte. Het belang van westerse toeristen wordt meer gediend dan lokale gemeenschappen”, vindt Hanna. Alleen door Egyptische stemmen meer zeggenschap te geven en passieve toeschouwers in staat te stellen actieve beheerders te worden, kan de egyptologie veranderen van een overblijfsel van imperialisme in een vakgebied dat waarde heeft voor het heden en de toekomst van Egypte.
Op 30 oktober houdt Monica Hanna een lezing in het Rijksmuseum voor Oudheden. Inl: rmo.nl
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC