Stikstof Door nieuw wetenschappelijk inzicht valt het versoepelen van de stikstofregels lager uit dan gehoopt. Het is een tegenvaller voor demissionair minister Femke Wiersma (Landbouw, BBB), die Nederland van het stikstofslot wil halen en PAS-melders uit de illegaliteit wil helpen.
Natuurgebied De Borkeld, nabij Markelo.
Als de door demissionair minister Femke Wiersma (Landbouw, BBB) zo vurig gewenste versoepeling van de stikstofregels er komt, gaat die minder ver dan zij had gehoopt. Door voortschrijdend inzicht van Arthur Petersen, hoogleraar en auteur van de wetenschappelijke onderbouwing onder deze beleidswijziging, worden de regels toch strenger dan gedacht.
Petersen schrijft dinsdag in een aanvulling op zijn zogeheten ‘expertoordeel’ dat de stikstofberekeningen afgerond moeten worden op hele getallen, om „schijnzekerheid te verminderen”. Daarmee komt de ‘rekenkundige ondergrens’, die bepaalt wanneer een stikstofvergunning nodig is, niet op de door Wiersma gewenste 1 ‘mol’ (14 gram) stikstof per hectare te liggen – tweehonderd keer hoger dan de huidige ondergrens van 0,005 – maar op 0,5 mol. Alles boven een halve mol rondt immers af tot een hele mol.
Dat lijken details, maar de impact is groot. De afgelopen jaren slaagde de overheid er niet in om de stikstofuitstoot te laten dalen, en Nederland op die manier van het „stikstofslot” te halen. Met het ophogen van de rekenkundige ondergrens kan dat wel, zonder dat er direct ingrijpende maatregelen nodig zijn om de staat van de natuur te verbeteren.
Voor elke activiteit waarbij stikstof wordt uitgestoten, zoals het bouwen van woningen of het houden van vee, moet met een rekenmodel worden uitgerekend hoeveel stikstof er op kwetsbare natuur landt. De rekenkundige ondergrens bepaalt vanaf welke waarde een vergunning nodig is. Er worden nu nauwelijks vergunningen afgegeven, en door de rekenkundige ondergrens op te hogen wordt direct meer mogelijk. Als de ondergrens op 1 mol ligt, kan 90 procent van de huidige vergunningaanvragen alsnog doorgaan, bleek uit eerder onderzoek van de Nederlandse provincies.
Petersens expertoordeel speelt een belangrijke rol: het levert de wetenschappelijke onderbouwing die ervoor moet zorgen dat de verhoging ook standhoudt bij de rechter. Milieuorganisaties hebben al aangekondigd dat zij de verhoging van de rekenkundige ondergrens zullen aanvechten bij de rechtbank.
Petersen claimde eerder dit jaar dat het rekenmodel Aerius niet accuraat genoeg is om kleine hoeveelheden stikstofneerslag in de natuur toe te rekenen aan een specifiek bedrijf. Dat kan pas vanaf 1 mol, concludeerde hij. Daaruit volgt, stelt Petersen nu, dat het model óók schijnzekerheid levert door de stikstofneerslag tot twee cijfers achter de komma uit te rekenen.
Ook met een ondergrens van een halve mol blijft er overigens veel mogelijk. Ongeveer 80 procent van de vergunningsaanvragen kan dan doorgaan. Toch brengt het Wiersma in de problemen op een voor haar belangrijk dossier: de zogenoemde ‘PAS-melders’. Dat zijn boeren wier bedrijven door het sneuvelen van het vorige stikstofbeleid al sinds 2019 zonder vergunning zitten.
Zulke veehouders aan een vergunning helpen, blijkt uiterst lastig: van de ruim tweeduizend bedrijven hebben er slechts acht een vergunning gekregen, bleek in augustus uit een Kamerbrief. Milieuorganisaties vroegen de afgelopen maanden provincies regelmatig om op te treden tegen PAS-melders die formeel in overtreding zijn. Er lopen ook al rechtszaken om de provincies te dwingen dat te doen.
Met een ondergrens van 1 mol zouden deze PAS-melders allemaal in één klap zijn gelegaliseerd. Als de grens wordt verlaagd, is dat niet langer het geval: een deel van de boeren blijft dan in onzekerheid. Het is de vraag of de hogere rekenkundige ondergrens er überhaupt komt. De Raad van State noemde de versoepeling van de rekengrens naar 1 mol eerder dit jaar „kwetsbaar”, waarschuwde voor „niet geringe” juridische risico’s en achtte het „allerminst zeker” dat de hogere grens standhoudt bij de rechtbank.
Desondanks beloofde Mona Keijzer, vicepremier namens BBB, begin deze maand op een campagnebijeenkomst dat Wiersma de hogere rekenkundige ondergrens „binnen een maand” zou invoeren. De VVD, de enige andere overgebleven partij in het dubbel demissionaire kabinet, wil eerst een proefproces afwachten. De spanning tussen de twee overgebleven coalitiepartijen loopt daardoor op: BBB liet afgelopen week op sociale media weten „geen tegenwerking” meer te dulden.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC