De verschillen zijn groot inzake Israël en Gaza, maar het debat tussen vooral middenpartijen in De Balie toont ook dat ze er misschien wel uitkomen in de nieuwe kabinetsformatie – al is voor GroenLinks-PvdA de erkenning van Palestina een breekpunt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Een 1, of misschien een 0.’ Het cijfer van Daniëlle Hirsch (GroenLinks-PvdA) voor het Midden-Oostenbeleid van het kabinet-Schoof is helder. ‘Dat geldt op het gebied van medemenselijkheid en het respecteren van internationale verdragen.’ Het kabinet heeft ook ‘niets’ gedaan om economisch gezien druk uit te oefenen op de regering-Netanyahu. ‘Het is echt stuitend wat dit kabinet heeft gedaan.’
Het is onmiskenbaar, tijdens het buitenlanddebat dat De Balie en de Atlantische Commissie maandag in Amsterdam organiseerden met buitenlandwoordvoerders van CDA, D66, GroenLinks-PvdA, JA21, VVD en Volt: de Nederlandse opstelling in de Gaza-oorlog heeft diepe kloven geslagen in de Nederlandse politiek.
Jan Paternotte (D66) geeft het kabinet een iets hoger cijfer, een 2, en zegt dat de oppositie ‘eindeloos veel druk heeft moeten zetten voor minimale stappen’. Harmen Krul (CDA) komt ook niet hoger uit dan een 2,5, ‘omdat ze heel veel niet goed hebben gedaan’. ‘De heer Veldkamp heeft nog een poging gedaan op het eind, ook in Europa, en heeft daar een prijs voor moeten betalen. Voor de rest was het gewoon too little too late.’ Op de vraag of sprake is van genocide in Gaza, zegt Krul: ‘Los van het feit of experts dat nou wel of niet vaststellen, of het gerechtshof, moeten politici wel altijd handelen alsof het genocide is.’
Eric van der Burg (VVD) zegt dat het kabinet er goed aan heeft gedaan uiteindelijk toch te besluiten dat enkele zieke Palestijnse kinderen die complexe zorg nodig hebben naar Nederland kunnen komen (‘na twee maanden’, schampert Hirsch op de achtergrond), en hij verdedigt de kabinetslijn om vooral in te zetten op de Europese Unie. ‘Uiteindelijk is Netanyahu pas in actie gekomen nadat Trump bewogen heeft. Als het gaat om het uitoefenen van druk, moet je bedenken dat als Netanyahu niet zwicht voor Macron of voor Starmer, hij ook niet zal zwichten voor Nederland. Maar mogelijk wel voor de EU.’
Kunnen partijen ondanks deze verschillen eventueel samen in een nieuw kabinet stappen? Het kabinet-Schoof hield altijd vast aan de inkoop van Israëlisch defensiematerieel, omdat dit cruciaal zou zijn om de Nederlandse krijgsmacht zo snel mogelijk goed uit te rusten en omdat er voor levering voor 2032 geen goede alternatieven zouden zijn. In het debat blijkt dat als het gaat om de keuze tussen nationale veiligheid of hun principes, het verschil tussen oppositie- en regeringspartijen minder groot is.
Krul memoreert dat het voor het CDA ‘ook een principe’ is dat de krijgsmacht aan zijn taken kan voldoen, ‘en daarvoor hebben we goede spullen nodig’. Als er geen alternatieven gevonden kunnen worden voor Israëlisch materieel, ‘zullen we ons aan die afspraak willen houden’. Hirsch zegt dat ze ‘deels hetzelfde antwoord’ heeft, maar voegt eraan toe dat Nederland bereid moet zijn de druk op Israël op te voeren. ‘En dat kan ook betekenen: we doen dit zolang Israël zich niet aan de afspraken in het vredesakkoord houdt. Dan vind ik dat je dit ook moet overwegen.’
Volgens Paternotte heeft het kabinet de afgelopen twee jaar ‘helemaal niets’ gedaan om de afhankelijkheid van Israëlisch defensiematerieel te verlagen en alternatieven te vinden. Dat moet onder een nieuw kabinet veranderen: vanaf dag één moeten wij ervoor zorgen dat we niet langs de kant staan omdat we strategisch afhankelijk zijn van Israël.’
Maar op een vraag uit het publiek of de partijen kunnen garanderen dat ze in de formatie ‘de erkenning van Palestina niet gaan weggeven aan de genocide-ontkenners van de VVD’, klinkt direct ‘ja’ uit de monden van Hirsch en Laurens Dassen (Volt). Paternotte zegt: ‘Volgens mij moeten we dit gewoon doen met elkaar, maar breekpunten op tafel leggen laat ik echt aan Rob Jetten.’
Krul: ‘Ik vind het nogal wat, dat GroenLinks-PvdA zegt: als je Palestina niet onmiddellijk erkent, dan ook geen regering.’ Hij zegt dat het CDA wel bereid zal zijn te onderhandelen over de voorwaarden waaronder die erkenning er wel kan komen – voor het CDA zijn dat onder andere de erkenning van Israël door buurlanden en een legitiem, democratisch Palestijns bestuur.
Waar het inzake Gaza vooral de VVD is die zich moet verdedigen, geldt dat voor GroenLinks-PvdA en JA21 als het gaat om de defensie-uitgaven en de ondersteuning van Oekraïne. In de doorberekening van het Centraal Planbureau hebben andere middenpartijen de volledige ‘pijn’ van sterk verhoogde defensie-uitgaven genomen tot 2035 (de richtdatum voor de Navo), maar laat GroenLinks-PvdA de teller stoppen bij 2030 – waardoor ze, luidt de kritiek van andere partijen, in hun verkiezingsprogramma veel meer lekkers kunnen uitdelen aan de kiezer.
‘Je kunt dan wel zeven talen spreken’, zegt Krul, verwijzend naar lijsttrekker Frans Timmermans, ‘maar als je je niet aan de afspraken houdt, ben je toch niet betrouwbaar.’ Paternotte trekt de vergelijking met iemand die een hypotheek neemt bij de bank en dan zegt ‘de eerste paar jaar wil ik wel betalen, maar daarna zal ik opnieuw kijken’. Hirsch wijst erop dat ‘de Navo in 2029 een evaluatiemoment heeft afgesproken en dat andere landen ook de plannen nog niet zo lang tevoren vastleggen. Ze is het als enige aanwezige politicus ook niet eens met de stelling dat ‘alle Nederlanders moeten meebetalen aan de nieuwe Navo-norm’.
Tegenover de pleidooien van D66 en Volt voor een mede door de Navo af te dwingen no flyzone in West-Oekraïne, waar VVD, CDA en GroenLinks-PvdA (nog) niet aan toe zijn, vallen vooral de grote reserves van JA21 op. Michiel Hoogeveen noemt een Navolidmaatschap voor Oekraïne een ‘onnodige provocatie’ van Rusland en ziet ook het EU-lidmaatschap voor dit land niet zitten. Dat is een ‘te groot risico, het is te ver naar het oosten, en teveel in de Russische invloedssfeer’.
Er valt dus nog genoeg te kiezen op buitenlandgebied op 29 oktober. En hoe zit het met de sterk uitgeholde internationale positie van Nederland onder het kabinet-Schoof waar diplomaten over klagen, valt die nog te verbeteren? Van den Burg zegt zelf soms ‘met plaatsvervangende schaamte’ te hebben gekeken naar het Europese optreden van sommige ministers, maar waar Hirsch zegt dat ‘een in decennia opgebouwde positie is verloren’, toont het volgens hem vooral hoever Nederland boven zijn soortelijk gewicht bokste onder Rutte. Krul: ‘We hebben als Kamer Schoof ook niet geholpen door hem vaak met gebonden armen en benen naar Brussel te sturen.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant