schrijft voor de Volkskrant over literatuur, non-fictie en onderwijs.
Hoog tijd voor iets opbeurends. Het onderwijs is niet per se een hoofdpijnsector waar eeuwig wordt geklaagd, gezucht en gesteund, waaruit mensen ontgoocheld weghollen en waar alleen maar neergang te ontwaren valt. Sommige dingen gaan goed, of stukken beter. Inspirerende voorbeelden zijn er volop, voor wie ze wil zien.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Gerenommeerde Oeso-onderzoekers zeggen het, en zij kunnen het weten. Naast het driejaarlijkse Pisa-onderzoek waarin de leerprestaties op het gebied van lezen, wiskunde en natuurwetenschap in 95 landen worden vergeleken, is er elke vijf jaar het onderzoek Talis (Teaching and Learning International Survey), waarbij leraren en schoolleiders worden ondervraagd over hun vak.
De Pisa-uitkomsten zorgen steevast voor grote schrik en wanhoop. De leerprestaties gaan al 25 jaar gestaag naar beneden. Bij lezen zakte Nederland van de kopgroep naar ondergemiddeld, met als dieptepunt, in 2022, de onthutsende bevinding dat 33 procent van 15-jarigen niet goed genoeg leest om mee te doen in de maatschappij. Talis biedt relativering. Uit het nieuwste onderzoek blijkt dat veel problemen in het Nederlandse onderwijs elders ook spelen. En dat Nederlandse leraren in het basis- en voortgezet onderwijs best tevreden zijn: 96 procent is positief over het werk.
Niet langer is onderwijs een onderbetaalde sector. De salarissen, vooral in het basisonderwijs, zijn flink gestegen. Dat wordt gewaardeerd: 84 procent van de leraren is tevreden met het salaris, in 2018 was dat 25 procent. We steken internationaal gunstig af; gemiddeld is in de onderzochte landen slecht 39 procent tevreden met het salaris.
Niet alles gaat goed. Een deel van de leraren heeft veel stress, 10 procent in het basisonderwijs en 14 procent in het voortgezet onderwijs. De belangrijkste oorzaken zijn te veel administratie en ‘het verantwoordelijk worden gehouden voor de prestaties van leerlingen’. Ook intimidatie en verbaal geweld veroorzaken stress. In het voortgezet onderwijs vinden leraren ‘het handhaven van gedragsregels in de klas’ stressvol, en ze zien, vaker dan elders, dat er veel wordt gepest.
Aan de ontmoedigende berg administratie kan een school iets doen door simpelweg minder administratie te eisen en meer vertrouwen in de leraar te hebben. Bij chaos in de klas, pesten en geweld kan een schoolleiding strenger ingrijpen. Maar die leerprestaties? Leraren dragen natuurlijk verantwoordelijkheid voor de leerprestaties van hun leerlingen, dat is hun vak. Maar dat wil niet zeggen dat de dalende prestaties vooral hún schuld zijn. Om te zorgen dat kinderen voortaan meer leren is rigoureus ander beleid nodig, door de overheid en de schoolbesturen, betere lerarenopleidingen, betere samenwerking in teams en effectievere lesmethodes waarin leerkrachten worden begeleid.
Op scholen waar leraren zelfbewust en eigenwijs zijn, waar ze alle vertrouwen krijgen én de lat hoog ligt, gebeuren verbazingwekkend mooie dingen. Dat was onlangs te zien op een Avond van de Onderwijsambassadeur. Die ambassadeur is dit jaar Jasper Rijpma, leraar geschiedenis op het Hyperion Lyceum in Amsterdam. Hij is ongeneeslijk ziek en had mensen uitgenodigd van wie hij hoopt dat zij zijn toekomstdromen kunnen verwezenlijken.
Rijpma durfde het aan om een vak als Grote Denkers te geven, ook aan een ‘kopklas’ die kinderen met achterstanden helpt hun talenten te benutten. Enkele 12-jarigen vertelden die avond enthousiast over die ‘supercoole’ lessen. Leraren lieten zien hoe zij met een team een kennisrijk curriculum hadden ontworpen. Rijpma’s grootste droom is een Huis van het Onderwijs, een ‘clubhuis’ voor leraren, waar zij kennis en inspiratie kunnen opdoen, debatteren en elkaar voorbeeldlessen geven. Nooit meer naar een naargeestig conferentieoord. Dat Huis moet er komen.
Source: Volkskrant