In de Filipijnen raken jaarlijks 200 duizend tienermeisjes zwanger. Er is nauwelijks seksuele voorlichting thuis of op school. De katholieke kerk houdt dat tegen. ‘Hij wilde seks. Ik had eigenlijk geen idee wat hij bedoelde.’
is correspondent Zuidoost-Azië van de Volkskrant. Hij woont in Indonesië.
Naast de containerhaven van de Filipijnse hoofdstad Manilla ligt de overbevolkte sloppenwijk Happyland. Een doolhof van donkere stegen, waarin mannen met ontbloot bovenlijf handelen in schroot, vrouwen sjouwen met emmers water en vervuilde kinderen spelen tussen vuilnishopen en zwarte plassen. In een zwartgeblakerde steeg – de houtje-touwtje elektriciteitsvoorziening is nogal brandgevaarlijk – woont de familie Sihagan. In een kamer van 2 bij 3 meter, waar regenwater door het dak lekt, zit de 15-jarige Josephine op een stuk karton. Ze is in blijde verwachting.
‘Ik kreeg een bericht op Facebook van een jongen die verderop woont’, zegt de tiener die bijna negen maanden zwanger is. ‘Hij was aardig en zag er normaal uit.’ Samen gingen ze eten in de Jollibee (Filipijnse fastfoodketen, red.) en nieuwe kleren kopen. Josephine was een 14-jarige scholier, Benji een 24-jarige bouwvakker die alles betaalde. ‘Hij wilde seks. Het was zes uur ’s ochtends bij hem thuis. Ik had eigenlijk geen idee wat hij bedoelde, het was vooral pijnlijk.’
Zes maanden lang verborg Josephine haar zwangerschap, totdat haar moeder opeens eiste dat ze in een emmer plaste. De zwangerschapstest was positief. ‘We hebben samen gehuild.’
Dat overkomt veel meisjes in de Filipijnen. Daar is volgens hulporganisaties een tienerzwangerschapscrisis aan de gang. Zo’n 200 duizend Filipijnse meisjes tussen de 10 en 19 jaar raken jaarlijks zwanger. Zij lopen een groter risico om te sterven in het kraambed dan volwassen vrouwen en zien hun kans op een betere toekomst – door onderwijs en een baan – flink afnemen.
Het aantal tienermoeders per duizend vrouwen daalt volgens de Wereldgezondheidsorganisatie gestaag in de wereld. Maar in Azië steken de Filipijnen ongunstig af. Wat deskundigen vooral zorgen baart: het aantal zeer jonge moeders (10-14 jaar) stijgt juist in de Filipijnen. Zo werd het land in 2023 opgeschrikt door een moeder van 9 jaar.
In dat jaar diende een bezorgde senator een wetsvoorstel in ter voorkoming van tienerzwangerschappen. Dat voorstel komt vooral neer op verplichte seksuele voorlichting in de klas en een betere beschikbaarheid van preventiemiddelen en medische hulp. Het Filipijnse schoolcurriculum voorziet sinds 2018 wel in seksuele voorlichting, maar veel leraren schrappen die lessen. In het zeer katholieke Filipijnen is seks taboe, ook thuis wordt er nauwelijks over gesproken.
Het wetsvoorstel leek kansrijk, totdat dit jaar een groep conservatieve organisaties de tegenaanval inzette. ‘Wilt u dat uw peuter masturbatieles krijgt, of uw tiener instructie over anale en orale seks’, vraagt de Alliantie voor Familie en Grondwet in een gelikt filmpje dat viraal ging. Diverse politici, onder wie president Bongbong Marcos, trokken hun steun voor het wetsvoorstel in.
‘Ik had haar nog zo gewaarschuwd’, moppert de moeder van Josephine. De 41-jarige Virgie gaf haar vier dochters naar eigen zeggen allen hetzelfde advies: neem geen vriendje zolang je nog op school zit, en zoek daarna een jongen met een goede baan. ‘Zodat ze misschien kunnen ontsnappen uit Happyland. Maar Josephine was eigenwijs, altijd al geweest.’
Moeder en dochter bezoeken samen een kliniek voor een laatste controle. De verloskundige vertelt na afloop dat zij vaker tienermeisjes op haar spreekuur krijgt. ‘Hun bekkens zijn nog niet klaar voor een geboorte. De kans op een keizersnede is daarom groot, en ook de kans op complicaties bij latere zwangerschappen.’
Uit peilingen blijkt dat driekwart van de Filipijnen voorstander is van seksuele voorlichting op school. Toch durven veel politici dat niet aan, zegt Sabrina Laya Gacad, universitair docent vrouwenstudies aan de Universiteit van de Filipijnen. ‘Tijdens verkiezingstijd hangen hier reusachtige posters aan kerken waarop staat welke politici volgens de bisschop acceptabel zijn. Wie voor seksuele voorlichting, de pil of abortus is, kan het vergeten.’
Geen tienermeisje wil zwanger worden, stelt Gacad, maar het ontbreekt hun aan kennis om dat te voorkomen. ‘Ze vertellen elkaar dat je hard op en neer moet springen, of jezelf extra goed moet wassen na seks.’ Wat volgens haar ook niet helpt: ‘Veel jongens accepteren geen nee, anders verliezen ze hun gevoel van eigenwaarde.’
Weigeren is moeilijk voor veel meisjes, blijkt uit onderzoek. ‘Eerst zegt je vriend dat hij klaar is om een gezin met je te stichten’, zegt Gacad. ‘Hij belooft goed voor jou en de baby te zorgen. Als je geen toestemming geeft, werkt hij op je schuldgevoel: hou je niet van mij? Vertrouw je me niet? En als dat niet werkt volgen dreigementen en soms geweld.’
Het steekt de onderzoeker dat de Filipijnse samenleving hard oordeelt over tienermoeders. ‘Het zou hun eigen schuld zijn.’ Maar het brein van een 14-jarige is volgens Gacad onvoldoende ontwikkeld om rationele afwegingen te maken. ‘Mijn advies: geef jongeren de juiste informatie en praat er thuis over.’
De 14-jarige Marjorie Tinambacan moest al beslissen toen ze 12 jaar was. ‘Hij vroeg wel om toestemming, maar ik had geen idee dat ik zwanger kon worden, ik liet hem maar zijn gang gaan.’ Nu geeft de scholier haar negen maanden oude dochter Jamaica de fles.
Ze deelt een soort plank met haar moeder, in een vochtige kast van sloophout langs een afwateringskanaal in Manilla. Ze behoren tot de naar schatting 600 duizend iskwaters (krakers, red.) die overleven in de megastad op een paar tientjes per maand. Van de vijfhonderd tienerbaby’s die dagelijks in de Filipijnen worden geboren, beginnen de meesten hun leven in een van de sloppenwijken.
‘Het is best leuk om hier op te groeien hoor’, zegt een opgewekte Tinambacan. ‘Ik speelde met veel vrienden.’ Haar vriend Augusto is drie jaar ouder en helpt zijn vader met het verzamelen van kapotte elektrische apparaten. ‘Hij nam me mee naar het winkelcentrum en kocht chocolade en Cheetos voor mij.’
Toen de menstruatie drie keer uitbleef, stelde haar moeder een illegale abortus voor, een riskante oplossing die nogal eens misgaat, maar haar vader hield dat tegen. Marjorie: ‘Ik moest van school, ik schaamde mij, ik was bang dat ik geen toekomst meer had.’
Inmiddels gaat de tiener weer naar de tweede klas en dan let haar moeder op Jamaica. ‘Het is minder leuk, ik heb nu nieuwe klasgenoten en die vinden het raar dat ik een baby heb.’
Verderop in Manilla trekt een bonte stoet vrijwilligers door een iets betere buurt. ‘Hoi, hallo, doe jij aan family planning?’, vraagt John Lawrence Legaspi aan jonge vrouwen op straat. Hij werkt voor de Filipijnse hulporganisatie Likhaan, die zich inzet voor de rechten en gezondheid van vrouwen in achterstandswijken. Links en rechts deelt hij safe sex kits uit, die eruitzien als een vrolijk cadeautje: vier condooms, een strip anticonceptiepillen en informatiefolders in een rood glitterzakje.
‘Kom vanmiddag naar onze voorlichtingsbijeenkomst’, zegt Legaspi tegen jonge vrouwen die giechelend het pakketje in ontvangst nemen, ‘voor een eerlijke uitleg over jouw veiligheid en gezondheid.’
Onder een partytent op straat leggen Likhaan-vrijwilligers in paarse T-shirts – veelal studenten die zich ook inzetten voor lhbti-rechten – lesmiddelen klaar op een uitklaptafel: condooms, een dildo, een spiraaltje en kleurrijke brochures. ‘Laten we beginnen met de dingen bij hun naam noemen’, zegt de eerste spreker tegen een dozijn jonge vrouwen. ‘Een penis is geen Angry Bird, en een vagina is geen bloem.’
Dan volgt een heldere uitleg over primaire en secundaire geslachtskenmerken, preventiemiddelen, geslachtsziekten, verkrachting volgens het strafrecht en over de elf buurtklinieken waar vrouwen discreet en gratis hulp kunnen krijgen. Gesponsord door de Europese Unie, staat op een blauwe vlag met gele sterren.
‘Zo’n hormonaal implantaat lijkt me wel wat’, piekert na afloop de 23-jarige Rosemarie Bardojo. Zij werd naar eigen zeggen zwanger op haar 18de van een man die van alles beloofde, totdat hij hoorde dat ze ook echt zwanger was.
‘Deze informatie was allemaal nieuw voor mij’, zegt de montere Mariella Montuya. De 13-jarige heeft zich voorgenomen nog vijf jaar te wachten met seks. ‘Mijn moeder werkt op het benzinestation, mijn vader zit in de gevangenis, thuis zorg ik voor twee broertjes en mijn 75-jarige grootmoeder. Ik heb helemaal geen tijd voor een vriendje, ik heb niet eens tijd voor school.’
De Filipijnse wet beschermt sinds 2022 meisjes tegen ongewenste seks. Wie seks heeft met een kind van 12 of jonger kan vervolgd worden voor verkrachting. Hetzelfde geldt voor 13-, 14- en 15-jarigen, als het leeftijdsverschil met de partner meer dan drie jaar bedraagt. Vanaf 16 jaar ben je meerderjarig in de Filipijnen.
‘Een meisje van 14 met een jongen van 24?’, zegt advocaat Jochebed Dela Cruz van de conservatieve Alliantie van Familie en Grondwet in een videogesprek. ‘Direct vervolgen!’ Hij onderstreept dat zijn leden, veelal kerkelijke organisaties, niet tegen seksuele voorlichting zijn. ‘Wij maken bezwaar tegen de nadruk die nu wordt gelegd op genot en seksuele vaardigheden. Wat ons betreft moet voorlichting op school gaan over zelfbescherming, consent en gezondheid.’
Dela Cruz was verrast toen hun tegencampagne viraal ging. ‘Ik wil benadrukken dat de Alliantie niet tegen het gebruik van condooms of the morning-afterpil is. Wel tegen abortus.’
Een meisje als Josephine had overigens geen condooms kunnen kopen als 14-jarige. Die zijn weliswaar goedkoop en overal verkrijgbaar in de Filipijnen, maar wie jonger is dan 18 moet een ouder meenemen naar de winkel. De hoogzwangere Josephine meldde zich vorige week op de dag dat ze was uitgerekend in het ziekenhuis. Om half drie ’s nachts is ze aan de beurt voor een gratis keizersnede. Vier dagen later stapt ze weer in een driewieler-taxi met in haar armen Amara Beatrice: een gezonde baby van 3.029 gram. De jongste bewoner van Happyland.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant