Het gaat JA21-lijsttrekker Joost Eerdmans voor de wind in deze verkiezingscampagne. Hij wil samenwerken met PVV, VVD, BBB en SGP in een ‘realistisch rechts’ kabinet. En weer gas winnen in Groningen.
JA21-leider Joost Eerdmans (54) is bezig met een opmerkelijke opmars, nadat hij eerder was betrokken bij zes andere politieke partijen. Na het CDA volgden de Lijst Pim Fortuyn (diens naam ligt bij Eerdmans nog altijd voor in de mond), EénNL, de lokale partijen Leefbaar Capelle en Leefbaar Rotterdam, en aansluitend Forum voor Democratie (FvD).
Daar stapte hij op, samen met Annabel Nanninga (nu zijn nummer 2), vanwege racistische uitingen in appgroepen. Sindsdien is er JA21, dat in 2023 terugviel van 3 zetels naar 1, maar inmiddels bij Ipsos I&O 13 zetels noteert.
In de aanloop naar de verkiezingen op 29 oktober interviewt de Volkskrant de lijsttrekkers over hun ideeën voor de toekomst van Nederland. Alle partijen die nu vertegenwoordigd zijn in de Tweede Kamer en die weer meedoen aan de verkiezingen, zijn uitgenodigd. Lees de eerdere interviews hier.
Is JA21 een PVV-light of FvD-light?
‘Beide niet. JA21 bestaat nu bijna vijf jaar en is steeds meer een eigen merk.’
U heeft toch standpunten die met beide partijen overeenkomen, zoals de wens voor een asielstop en streng toezicht op islamitische scholen?
‘Bij de Stemwijzer kwam de PVV er bij mij heel laag uit. Omdat die partij economisch links afslaat. Dat vergeten mensen nogal eens. Sociaal-cultureel zitten we inderdaad op dezelfde lijn, maar dan komt het aan op de realisatie.’
Waarom zou u wél kunnen ‘leveren’ op asiel, zoals u vaak zegt?
‘Omdat wij realistischer denken. Je moet geen dingen beloven die feitelijk niet kunnen. Een asielstop kun je niet morgen afkondigen, die heeft tijd nodig. Wij willen grensbewaking, maar daarmee hou je niet iedereen tegen, omdat je niet alle grenzen kunt bewaken.’
Kunt u wel samenwerken met de PVV indien het door u gewenste rechtse kabinet er komt?
‘Ja. Ik vind het ongeloofwaardig en ondemocratisch om de PVV, als zij opnieuw de grootste partij wordt, niet mee te tellen. Dan moet Geert Wilders ook gewoon premier worden, wat hij nu al had moeten zijn. Wel zal de onderlinge samenwerking minder moeizaam moeten verlopen, want hij heeft in deze coalitie echt partijen van zich afgestoten. En op economisch gebied zullen we in discussie moeten gaan.’
Wat zijn uw migratieplannen?
‘Wij pleiten voor twee dingen. Allereerst return-hubs buiten Europa, voor asielzoekers die niet in Nederland mogen blijven, maar hier toch blijven rondslenteren. Daarover wordt nu serieus met Oeganda gepraat en dat is precies de lijn die wij al jaren voor ons zien. Ten tweede zijn wij voor de outsourcing van de hele procedure. Iedereen die door zeven veilige landen hiernaartoe komt, zetten we op het vliegtuig terug naar een partnerland waarmee we afspreken dat ze daar hun asielverzoek afwachten. Wij kunnen die opvang niet langer waarmaken.’
Waarom zou een partnerland dat willen? De Britten krijgen het niet met Rwanda voor elkaar en ook die gesprekken met Oeganda zijn niet erg concreet.
‘Het is het begin van een begin, zo moet u dat zien. Vergeet niet dat er een andere wind waait door Europa, steeds meer landen zijn hiermee bezig. En er moet natuurlijk een gedegen financiële vergoeding tegenover staan, zodat het opvang naar onze maatstaven kan zijn.’
Waarom zou een strenger asielbeleid straks wel lukken? Het rechtse kabinet-Schoof heeft op dit gebied niks voor elkaar gekregen.
‘Nou, niks, hoelang hebben ze gezeten? Elf maanden? Er liggen twee nieuwe asielwetten, laten we hopen dat die nog door de Eerste Kamer komen. JA21 is er voorstander van. Het is jammer dat Marjolein Faber (voormalig PVV-minister van Asiel en Migratie, red.) niet de benodigde diplomatie had, ook niet naar ons toe, om dingen beter te regelen. Achter de schermen was dat kommer en kwel, en natuurlijk was ook NSC een enorme emmer achter de boot.’
Ingrid Coenradie, uw nummer 3, noemde de islam in Nieuwsuur ‘prima’. Annabel Nanninga waarschuwt al jaren voor de gevaren van de islam. Wat is het standpunt van JA21 hier nou?
‘Ze bedoelen allebei hetzelfde. Dat mensen in de islam geloven, is prima. Wij hebben niets tegen moslims. In Nederland hebben we vrijheid van godsdienst. Maar daar hoort wel een komma bij. Wij maken ons grote zorgen over de beknotting van de vrijheden van vrouwen, van lhbtiq+personen. Over de claim op de publieke ruimte door gebedsoproepen. Over vrouwenbesnijdenis. Dus dat ‘prima’ is uit zijn verband gerukt. Ingrid komt van Leefbaar Rotterdam, ze kent de problemen rond intolerantie voor andersdenkenden, het was zeker niet haar intentie om te zeggen: niks aan de hand.’
Volgens uw programma is scherper toezicht nodig op islamitisch onderwijs. Hoe verhoudt zich dat tot de grondwettelijke vrijheid van onderwijs?
‘Wij laten artikel 23 van de Grondwet intact (vrijheid van onderwijs, red.), maar denken dat we met wettelijke maatregelen beter zicht kunnen houden op wat er in die scholen gebeurt. De inspectie kan dat controleren. We denken dat dit nodig is, omdat we geen instellingen willen die zich in hun onderwijs afkeren van de samenleving. Die leerlingen met hun rug naar Nederland zetten.’
U hebt voor de FvD-motie gestemd om Antifa als terroristische organisatie aan te merken. Daarmee drukt u het stempel van terrorist op heel veel mensen die nergens voor veroordeeld zijn. Dat kan toch niet in een rechtsstaat?
‘Op de site van inlichtingendienst AIVD staat letterlijk dat de actiemiddelen van anarcho-extremisten een bedreiging vormen voor de democratische rechtsorde. Antifa is op strooptocht geweest door Nederland. Kijk naar wat er op universiteiten is gebeurd aan geweld en vernielingen.’ (Denkt na en vult later aan:) ‘De jongen die Baudet op zijn hoofd sloeg met een bierfles zou betrokken zijn bij Antifa. Bij demonstraties zijn verslaggevers door Antifa belaagd.’
Hoe weet u dat dat allemaal Antifa was? Het merendeel bestaat toch gewoon uit demonstranten tegen fascisme?
‘Of het een organisatie is, of dat het losse cellen zijn, dat weten we inderdaad niet. Maar enig diffuus verband is er wel. Het zal juridisch een hele kluif zijn, maar het lijkt ons goed als het Openbaar Ministerie uitzoekt of we dit als terrorisme kunnen zien in plaats van louter openlijke geweldpleging.’
De motie vraagt het kabinet om Antifa nu al als terroristische organisatie aan te merken. Dat is toch iets heel anders?
‘De Kamer mag geen verzoeken doen aan het OM, dat moet altijd via het kabinet. Mijn afweging om voor te stemmen, was dat het goed is als wordt onderzocht of we hiertegen meer kunnen doen dan we nu doen.’
Volgens de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid waren de rellen in Den Haag van 20 september een poging om ideologische tegenstanders tot zwijgen te brengen. Politici zouden met hun uitlatingen geen olie op het vuur moeten gooien. Zou u zich dat niet moeten aantrekken?
‘De politiek moet zich dat in zijn algemeenheid aantrekken, daar ben ik het helemaal mee eens. Maar ik voel mij als persoon of als partij niet aangesproken, want ik heb mij zeer gematigd uitgelaten. Een politicus moet zich niet inlaten met extremisme.
‘Wel kan ik begrip hebben voor de woede die soms in de samenleving naar boven komt, zoals na de moord op het 17-jarige meisje Lisa uit Abcoude. Dan snap ik dat mensen denken: hoe kan die man hier rondlopen? Die man zit in een azc en heeft al eerder een vrouw aangerand. Hoe is dat mogelijk? Ik heb zelf ook een dochter van 18, zoiets zet je wel aan het denken.’
Over uw welvaartsplannen: JA21 wil lagere belastingen voor de werkende klasse en gezinnen. Waar gaat u bezuinigen?
‘Het klimaatbeleid. Daar staat 7 miljard voor in de boeken, maar daar willen wij tot 4 miljard vanaf peuteren. Dat betekent: minder subsidies. Prima als je zonnepanelen wilt of een elektrische auto, maar dat moet je zelf betalen. We bezuinigen ook 2 miljard op ontwikkelingshulp. Verder hopen we te besparen door de asielinstroom te verminderen. En wat JA21 betreft kan er ook minder geld naar de publieke omroep en wordt de halvering van het eigen risico voor de zorg teruggedraaid.
‘Extra inkomsten krijgen we door bijvoorbeeld het Groninger gas weer heel beperkt op te pompen. Al doen we dat laatste natuurlijk pas nadat de versterkingsoperatie van de huizen klaar is.’
Dat wordt moeilijk campagne voeren in Groningen.
‘Valt wel mee hoor. Er zijn heel wat Groningers die niet per se tegen het oppompen van gas zijn. Ze willen alleen wel goed worden gecompenseerd voor de scheuren in hun huis en veilig kunnen wonen. Met aardbevingsbestendige huizen kan dat echt wel, kijk naar Japan.’
Twee jaar geleden zei u vlak voor de verkiezingen tegen de Volkskrant: ‘Wij maken een rechts kabinet mogelijk.’ Dat was voorbarig, maar nu bent u wellicht echt nodig. U wordt ineens heel serieus genomen: zo werd u aangevallen bij de politieke beschouwingen en mag u meedoen aan het EenVandaag-debat. Hoe voelt dat?
‘Mensen ruiken dat er bij ons zetels te halen vallen, heb ik in het debat grappend gezegd. Onze relevantie is aangetoond. Dat voelt goed, maar ik zeg erbij: dat is niet vanzelf gegaan. Het was hard werken en ploeteren om de boel stabiel te maken.’
Sommige kiezers zullen JA21 als een politieke gok zien. De ervaring leert dat kleine partijen die plots heel groot worden, zorgen voor chaos.
‘Pieter Omtzigt kwam in een heel korte tijd Fortuyn-achtig omhoog, waarna NSC inderdaad implodeerde. Hetzelfde zag je – in mindere mate – bij FvD. Een van de redenen was dat zo’n partij veelal om één man draaide. Ik wil mezelf niet te bescheiden opstellen, maar JA21 is wel meer dan Joost Eerdmans. Ik sta alleen al met twee sterke vrouwen in de top drie. Ik denk dat we gewoon een langere aanloop hebben gehad en het dus ook langer kunnen volhouden.’
Is het voor u eigenlijk niet een geschenk dat de PVV wordt uitgesloten door diverse partijen? Dat duwt kiezers mogelijk naar JA21.
‘Dat is de vraag. Want ik heb gemerkt dat het uitsluiten ook leidt tot boosheid bij kiezers: wat doen ze nou? Die mensen gaan misschien juist op de PVV stemmen, uit protest.’
Als u met de PVV in een kabinet stapt, wie kunnen er dan nog meer bij?
‘SGP en BBB.’
U vergeet de VVD?
‘Die ook. Ze sluiten de PVV nu uit, maar ik vind dat onkies en ik denk ook dat ze dat niet volhouden. Mits ze niet te klein worden, want dan kiezen ze misschien voor de oppositie. Het is overigens wel een partij die je bij de les moet houden. Voor je het weet zetten ze weer kruisjes bij klimaatmaatregelen waar ze eerst geen voorstander van waren.’
En FvD?
‘Dat wordt moeilijk. Wij sluiten geen enkele partij uit, maar zij schaken op een heel ander bord. Volgens Thierry Baudet zijn wij hier bezig in een systeem waarin hij niet gelooft. Tja, dan houdt het op.’
Wilt u zelf het kabinet in of blijft u in de Kamer?
‘Ik blijf in de Tweede Kamer als politiek leider. Sowieso. De kans dat wij uitbreiden, is groot. Dan moet je zo’n team toch gaan smeden. Dat zie ik als mijn taak.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant