Het verhogen van financiële drempels voor zorggebruikers, zoals meerdere politieke partijen voorstellen, is sociaal onrechtvaardig en medisch riskant. Het benodigde geld voor defensie is op veel betere wijze binnen te halen.
Veel partijen willen de verhoogde inzet op defensie in de komende jaren grotendeels opbouwen door bezuiniging op de gezondheidszorg, zo meldt het CPB. Daarbij wordt vooral gedacht aan ‘het sluiten van het basispakket’ door nieuwe behandelingen ‘niet automatisch’ in te voeren, en het verhogen van financiële drempels voor zorggebruikers.
Deze twee hardhandige ingrepen brengen de kwaliteit van de zorg echter in gevaar, en kunnen zelfs tot grotere zorgbehoefte en uiteindelijk hogere kosten leiden. Gelukkig zijn er betere en veiligere knoppen om aan te draaien, met respect voor de maatschappelijke waarde van de gezondheidszorg.
Over de auteur
André Knottnerus is epidemioloog en emeritus hoogleraar huisartsgeneeskunde.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Bij het al dan niet opnemen van nieuwe behandelingen in het basispakket wordt nu steeds zorgvuldig gekeken naar met name de effectiviteit en doelmatigheid ervan, en het Zorginstituut Nederland geeft daarover onafhankelijk en deskundig advies. Het is dus al zo dat nieuwe behandelingen niet automatisch worden toegevoegd.
Vervanging van deze zorgvuldige werkwijze door het uitgangspunt dat de introductie van – ook wetenschappelijk goed onderbouwde – innovatieve behandelingen structureel afgeremd moet worden, leidt mogelijk tot het onthouden van nieuwe zorgmogelijkheden aan patiënten en vertraagt het vervangen van verouderde behandelingen.
Nederlandse patiënten profiteren dan onvoldoende of te laat van internationale medische vooruitgang, zoals betere medicijnen tegen kanker en minder invasieve operatietechnieken die resulteren in meer kwaliteit van leven. Daar komt bij dat onvoldoende actualisering van het basispakket niet alleen minder gezondheidswinst betekent, maar ook minder maatschappelijke participatie.
Beter dan het afremmen van medische verbeteringen is het zorgen voor een verantwoorde introductie ervan, zo nodig na stevige prijsonderhandelingen.
We moeten bovendien de CPB-waarschuwing ter harte nemen dat ‘het bevriezen van het basispakket’ (dat moet garanderen dat iedereen gelijke toegang heeft tot essentiële effectieve zorg) leidt tot ‘substantiële toename van sociaaleconomische verschillen in de toegang tot zorg’, doordat rijkere mensen niet-vergoede zorg zelf kunnen inkopen.
Ook het verhogen van financiële drempels voor zorggebruikers is sociaal onrechtvaardig en medisch riskant. Want deze leiden niet alleen tot – in de terminologie van zorgeconomen –‘minder zorgconsumptie’, maar ook tot mijding van belangrijke zorg. Vooral onder mensen met meer gezondheidsproblemen en minder geld, zoals onderzoeksinstituut Nivel meldde. Er wordt dan aan voorbijgegaan dat de meeste burgers niet zomaar een dokter raadplegen, en dat het in ons land in de regel gaat om zorg op voorschrift of verwijzing door de huisarts.
Dit alles brengt het risico met zich mee dat gezondheidsproblemen in latere en moeilijker te behandelen stadia ontdekt worden, wat uiteindelijk juist tot hogere zorgkosten kan leiden.
Erg belangrijk is wel dat de meeste partijen meer willen inzetten op preventie, want voorkomen is altijd beter dan genezen of – als je te laat bent – niet meer kúnnen genezen. Men kan er echter niet zomaar van uitgaan dat dit binnen afzienbare tijd tot aanzienlijk minder zorgbehoefte leidt. Zo hebben het creëren van een gezondere leefomgeving en het bevorderen van gezonder leven vaak pas na lange tijd, soms pas na decennia, positieve impact op de volksgezondheid.
Bovendien bevordert effectieve preventie weliswaar dat we gemiddeld langer gezond en actief leven, maar daardoor bereiken ook steeds meer mensen een hoge leeftijd, waardoor de zorgbehoefte weer toeneemt.
Tegelijkertijd kan aan de kostenkant wel doelmatiger gewerkt worden zonder kwaliteitsverlies en soms zelfs met kwaliteitsverbetering. Bijvoorbeeld door het terugdringen van bureaucratie en door meer samenwerking, wat ook helpt bij het opvangen van het personeelstekort.
Daarnaast kunnen de Europese landen gezamenlijk krachtiger onderhandelen over prijzen van medicijnen en apparatuur. Maar ook door bevordering van passende zorg, en door nog kritischer te bekijken welke zorg werkelijk toegevoegde waarde heeft. In het verleden gemaakte schattingen van wat dat aan besparingen zou opleveren liepen op tot meerdere miljarden per jaar, en het zou goed zijn dergelijk onderzoek onafhankelijk te herhalen.
Nog veel meer is er te winnen door het effectief aanpakken van zorgfraude, door het OM op maar liefst 10 miljard euro per jaar geraamd. Daarmee zou je de bedragen waarmee de meeste partijen de zorg willen korten al ruim binnen hebben.
Maar naast dit ‘kostenverhaal’ moeten we ook de maatschappelijke baten van preventie en zorg niet vergeten, want een gezonde bevolking is cruciaal voor een krachtige samenleving en economie. Zo liet een maatschappelijke kosten-batenanalyse door het RIVM zien dat die baten opwegen tegen de kosten. Als we daarin ook maatschappelijke weerbaarheid meenemen, kan meer dan voorheen duidelijk worden wat preventie en goede zorg in dat opzicht betekenen voor een vitale samenleving, ook in tijden van dreiging, verdediging, en het opvangen van calamiteiten.
Die cruciale bijdrage zou dan kunnen meetellen in de 1,5 procent van het bbp die het demissionaire kabinet wil benutten voor ‘brede maatschappelijke weerbaarheid’.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant