Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
De foto laat niets te raden over. Een mooi meisje aan zee, blond, strak truitje, smalle taille, hoge jeans, en vooral: ongeruste, onzekere ogen. Vlak achter haar drie donkere jongens. Ze schreeuwen en achtervolgen haar.
Het T-shirt valt precies als strakke topjes van meiden van 16; horizontale plooien tussen de borsten, stervormige plooien van onder de oksels. Mocht je aarzelen, dan zegt dit T-shirt: hier klopt een hart. Alleen niet van het naamloze meisje, maar van Sora.
Op 1 oktober werd Sora beschikbaar voor Europese gebruikers, het nieuwste model van OpenAI dat van tekstopdracht levensechte foto’s of video’s maakt. De afgelopen weken waren PVV’ers er als de kippen bij om beeld te maken bij de boodschap van hun leider: het blonde Hollandse gezin bedreigd door asielzoekers. Facebook en Instagram verspreiden sindsdien razendsnel racistische plaatjes die angst baren en haat zaaien.
Ons brein verwerkt visuele informatie zestigduizend keer sneller dan tekst. In minder dan een oogwenk begrijpen we de essentiële informatie: meisje, buitenlanders, gevaar. Binnen een seconde roept een sterk beeld emotie op. Gesproken en geschreven taal hebben daarvoor meerdere zinnen nodig.
Dit lijkt nieuw, maar het gebeurde eerder. Ook in de jaren dertig wisten fascistische leiders als eersten dat nieuwe media geen doorgeefluik maar wapen waren. Mussolini begreep de kracht van beeld en spektakel voor een gevoel van macht, gemeenschap en onvermijdelijkheid. Het Istituto Luce was een propagandamachine die films en journaals voor bioscopen maakte. Joseph Goebbels noemde radio ‘het meest invloedrijke instrument dat de mens ooit in handen heeft gehad’, een magisch medium waarmee de Führer de Duitsers persoonlijk toesprak; intiem, emotioneel, dichtbij en eindeloos te herhalen. Leni Riefenstahl perfectioneerde het visuele fascisme dat orde, schoonheid, technologie en kracht samensmolt tot de verbeelding van een goddelijke verhevenheid. Die nieuwe media waren emotioneel superieur, technologisch baanbrekend en ongereguleerd. Net als AI nu.
Op de dag dat Sora uitkwam, verbood Meta politieke advertenties op het Nederlandse deel van Facebook en Instagram - uit voorzorg, vanwege Europese wetgeving. Sora reduceerde dat verbod tot symboliek – met als belangrijkste gevolg dat democratische partijen nóg minder zichtbaar worden; vooral zij kopen politieke advertenties op sociale media. De rechts-extremisten kunnen zonder. Want algoritmen van Amerikaanse onlineforums bedienen juist de populisten wier haatpropaganda als venijnige virussen door de socials vloeien.
Wat hebben we gelachen om China. Dat meende dertig jaar geleden internet te kunnen controleren. Dat zou zijn eigen web weven. Echt kinderlijk, zo niet achterlijk; je kunt ook wolken niet stoppen. China ging online achter de Grote Firewall. Zijn motivatie lag diametraal tegenover de reden waarom het Westen nu de online ruimte moet reguleren: de Chinese Communistische Partij bestendigde haar repressie, het Westen strijdt voor zijn vrijheid. China slaagde waar het Westen faalt.
Het RTL-verkiezingsdebat was door Wilders’ afwezigheid weldadig beschaafd en inhoudelijk, maar over AI geen woord. Sora’s synthetische beelden mogen zomaar onze democratie vergiftigen. Er is één kleine pre: ze geven hun code prijs. Samen met de Data School van de Universiteit Utrecht las De Groene Amsterdammer de opdrachten die PVV-Kamerlid Maikel Boon Sora gaf: ‘Een knappe onschuldige blonde vrouw op het strand. Achter haar een groepje getinte jongeren. Ze roepen haar, ze reageert niet...’ Altijd blonde vrouwen, altijd onschuldig. Nederlandse vlaggen. Donkere jonge mannen met ‘woeste baard’.
Propaganda die reine onschuld tegenover een duistere vijand zet. Propaganda naar het sjabloon van de blonde ariër en de kwaadaardige Jood. Geschiedenis die zich niet exact herhaalt, wel verdomd strak rijmt. AI-propaganda is alleen veel gevaarlijker dan radio. Niet omdat mensen leugens geloven. Maar omdat we straks helemaal niets meer kunnen vertrouwen.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant