Doorrekening verkiezingsprogramma’s VVD en NSC steunen verduurzaming vooral met woorden en niet met plannen, volgens het Centraal Planbureau. Bij groenere partijen als D66 en Volt is het risico dat bedrijven wegens strengere regels naar het buitenland vertrekken. Een overzicht van de klimaatplannen van de partijen.
Het terrein van Sif Offshore Foundations op de Tweede Maasvlakte. Het bedrijf Sif maakt onderdelen voor windmolens op zee.
De tijd van grote beloftes over snelle verduurzaming lijkt voorbij als je de klimaatparagrafen in de verkiezingsprogramma’s leest. Maar niet alle partijen hebben afscheid genomen van de ambitie om Nederland te verduurzamen, blijkt uit de doorrekeningen van het Centraal Planbureau (CPB). De scheidslijn loopt dwars door het politieke midden.
GroenLinks-PvdA, ChristenUnie, D66 en Volt spannen zich het meeste in voor klimaatmaatregelen, zegt het CPB op basis van informatie van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Terwijl het CDA-verkiezingsprogramma nog een klein positief effect op de verduurzaming heeft, noteert het CPB geen extra impact bij de maatregelen van VVD, NSC en SGP.
Aan het andere uiterste, bevinden zich partijen als JA21 en BBB, die vooral willen bezuinigen op klimaat. Hun verkiezingsprogramma’s breken met (inter)nationale verduurzamingsdoelen, zoals die nu zijn afgesproken. Andere partijen (PVV, FVD, Denk, PvdD en SP) laten hun programma niet doorrekenen door het CPB.
In september bleek dat de Nederlandse verduurzaming stagneert, mede door inconsequent overheidsbeleid. De politiek moest zich richten op de „grote klappers” in de energietransitie, zoals het vergroenen van de industrie en de bouw van windparken op zee, adviseerde het PBL.
Met name bij (oud-)coalitiepartijen VVD en NSC valt op dat zij verduurzaming vooral in algemene bewoordingen steunen, niet in concrete plannen. „De toekomst van economische groei is duurzaam” staat er bijvoorbeeld in het VVD-partijprogramma, of: „We steunen de ambitie om op termijn klimaatneutraal en energie-onafhankelijk te worden”, in het programma van NSC.
Hoe de klimaatdoelen dichterbij moeten komen, maken deze partijen alleen niet duidelijk. De VVD maakt bijvoorbeeld wat extra geld vrij voor een groene subsidie, maar dat effect wordt tenietgedaan door het schrappen van een CO2-belasting voor de industrie. Verder wil de partij brandstofaccijnzen én energiebelasting op elektriciteit verlagen. Dat leidt tot lagere energiekosten voor huishoudens, maar creëert geen stimulans om bijvoorbeeld over te stappen op elektrisch rijden.
Het verkiezingsprogramma van de VVD duidde al op minder klimaatambitie. De partij wil de Klimaatwet aanpassen, zodat ‘betaalbaarheid’ van energie en ‘energie-onafhankelijkheid’ van niet-bevriende regimes even zwaar wegen als CO2-reductie. De VVD omarmt de door de BBB opnieuw in zwang geraakte term „klimaatrealisme”. Het CPB ziet wél een effect door landbouwmaatregelen die de VVD voorstelt: meer budget voor stoppende boeren en bindende stikstofregels per boerenbedrijf leiden tot minder uitstoot van ammoniak.
Opvallend genoeg blijkt uit de doorrekening dat NSC inmiddels ook het afschaffen van de CO2-heffing steunt. Van de zomer was de partij nog verbolgen toen VVD een draai maakte en een motie van CDA om deze maatregel te schrappen, aan een meerderheid hielp. NSC noemde het afschaffen destijds „onacceptabel”, maar heeft nu eenzelfde draai gemaakt. Verder stelt ook BBB weinig tot geen klimaatmaatregelen voor. Wel bezuinigt de partij 700 miljoen op het Klimaatfonds.
De partijen met ambitieuzer klimaatbeleid leggen verschillende plannen op tafel. Zo willen GroenLinks-PvdA, D66, Volt en ChristenUnie rekeningrijden (een onuitgevoerd plan van Rutte IV) invoeren, en kiest CDA voor een spitsheffing voor automobilisten. Ook herintroduceren GL-PvdA, D66, CDA en SGP de warmtepompverplichting (bij het vervangen van een cv-ketel), waar het kabinet-Schoof een streep doorheen zette.
Een aantal partijen (CU, D66 en GL-PvdA) wil luchthavens een maximum opleggen voor CO2-uitstoot en de vliegbelasting verhogen (CU, SGP, NSC, Volt, GL-PvdA en D66). Verder klinken er voorstellen voor scherpere energiebesparing (CU, SGP) en het verhogen van de dieselaccijns (D66, Volt, CU en NSC). Er is brede overeenstemming om een fiscaal voordeel uit te breiden voor bedrijven die investeren in groene technologie.
Bij het oplossen van de grote pijnpunten in de klimaattransitie, zoals het verduurzamen van de industrie, lijken bijvoorbeeld CDA, CU en GL-PvdA het goed met elkaar te kunnen vinden. De ChristenUnie en GL-PvdA trekken daar meer geld voor uit. Het CDA wil een deadline voor de afspraken tussen overheid en industriebedrijven. Het idee voor deze ‘maatwerkafspraken’ kwam uit de koker van Henri Bontenbal (CDA), maar inmiddels zijn veel afspraken vertraagd en stellen bedrijven hun groene plannen soms uit.
Deze partijen kijken naar dezelfde oplossingen als het gaat om het aanjagen van investeringen in hernieuwbare energie, zoals windparken op zee. CDA, CU, GL-PvdA en D66 investeren in een belangrijke subsidie (de zogeheten SDE++) waarvoor in 2027 geen geld meer beschikbaar is.
De grote breuklijn binnen de partijen is de mate waarin ze voorstellen doen om verduurzaming via regels en belastingen op te leggen. CDA, VVD, JA21 en BBB voelen daar weinig voor. Volt, D66, Gl-PvdA en de ChristenUnie meer. Het gaat dan om maatregelen zoals vliegbelasting, het verplichten van recycled plastic in bepaalde producten of stikstofregels voor industriebedrijven.
Hoewel dit soort maatregelen vaak effectiever zijn volgens planbureaus, bestaat ook het risico dat zij minder draagvlak hebben of dat bedrijven naar het buitenland vertrekken. Voor dat laatste waarschuwt het CPB met name bij de programma’s van Volt en D66. Het is goed mogelijk dat, als gevolg van hun plannen, bedrijven uit de energie-intensieve industrie hun productie verplaatsen, zegt het CPB. Ook bij maatregelen die vliegen duurder maken, ligt op de loer dat vliegreizen gewoonweg vanaf elders gemaakt worden.
Als na de verkiezingen JA21 aan de onderhandelingstafel deelneemt, wacht mogelijke coalitiegenoten flinke klimaatdiscussies. De uiterst-rechtse partij noemt de meeste klimaatmaatregelen „symboolpolitiek”. JA21 wil vooral kerncentrales bouwen en oppert regelmatig het Groningenveld te heropenen voor nieuwe gasboringen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC