Met de onder curatele stelling van chipfabrikant Nexperia is de chipoorlog tussen Nederland en geopolitieke tegenstanders in een nieuwe fase beland. Er wordt een tijdelijke, niet-Chinese directeur aangesteld. Ook wordt het stemrecht van alle aandelen Nexperia overgedragen aan een onafhankelijke partij.
De Nijmeegse chipmaker Nexperia, in Chinese handen, is onder curatele gesteld van de Nederlandse Staat. Nadat het ministerie van Economische Zaken op 30 september alle bedrijfsactiviteiten bevroor (Nexperia mag zonder toestemming geen bedrijfsonderdelen verplaatsen of nieuwe bestuurders aannemen), zette de Amsterdamse Ondernemingskamer een dag later op verzoek van Nederlandse en Duitse bestuurders de Chinese bestuursvoorzitter Zhang Xuezheng op non-actief. Ook als grootaandeelhouder heeft hij niets meer te zeggen over Nexperia.
Volgens het ministerie, dat voor het eerst sinds 1952 gebruikmaakte van de Wet beschikbaarheid goederen, was het besluit nodig voor ‘het behoud van deze cruciale waardeketen voor Europa’.
Daarmee komt de chipoorlog tussen Nederland en geopolitieke tegenstanders in een nieuwe fase terecht. De afgelopen jaren is steeds duidelijker geworden dat controle over de waardeketens van halfgeleiders, van grondstoffen tot eindgebruikers zoals de auto-industrie, een belangrijke voorwaarde is voor economische autonomie.
Het ministerie van Economische Zaken stelde zondagavond te hebben gehandeld uit zorgen over ‘de Nederlandse en Europese economische veiligheid’. Het ministerie wil voorkomen dat de chips die Nexperia maakt niet beschikbaar zouden zijn in een noodsituatie.
Vervolgens daagden enkele Nexperia-directieleden hun bestuursvoorzitter voor de Ondernemingskamer, onderdeel van het Gerechtshof Amsterdam. Daar oordeelde de rechter in een spoedzitting dat Zhang zich schuldig zou hebben gemaakt aan mismanagement. Die uitspraak is op 7 oktober bevestigd. Er wordt een tijdelijke, niet-Chinese directeur aangesteld. Ook wordt het stemrecht van alle aandelen Nexperia overgedragen aan een onafhankelijke partij. De naam daarvan is nog niet bekendgemaakt.
‘Een daad van buitensporige inmenging, ingegeven door geopolitieke vooringenomenheid’, noemt Wingtech, het Chinese bedrijf dat een meerderheid van de aandelen in Nexperia bezit, het ingrijpen in een verklaring op Chinese sociale media. Zhang is grootaandeelhouder van Wingtech. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zegt dat andere landen zich ‘moeten houden aan de principes van de vrije markt en economische zaken niet politiek moeten maken’.
Het ministeriële besluit en de rechterlijke uitspraak vormen de voorlopige climax van de internationale spanningen rond de Nederlandse chipindustrie, die al twee jaar oplopen. De Chinese expansiedrift is één aanjager daarvan, het voortdurende gebruik van Nederlandse chips in Russische drones en raketten een tweede.
Nexperia, een afsplitsing van chipmaker NXP die weer een afsplitsing was van Philips, belandde in 2019 in handen van het aan de beurs van Shanghai genoteerde Wingtech Technologies. Grootaandeelhouder is Zhang, bijgenaamd Mr. Wing, die in 2020 werd benoemd tot CEO. Hij woont, als hij in Nederland is, in Vinkeveen.
Naar de Chinese overname kraaide destijds geen haan. Maar toen Nexperia twee jaar geleden wilde uitbreiden in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, werd daar door de autoriteiten een stokje voor gestoken. De overname van een Nederlandse start-up leidde tot politieke zorgen, maar mocht wel doorgaan.
Wingtech belandde eind vorig jaar op de ‘verboden lijst’ van het Amerikaanse ministerie van Handel, wat betekent dat het net als andere Chinese bedrijven een vergunning nodig heeft om Amerikaanse technologie aan te schaffen. Die lijst is per 1 oktober uitgebreid: ook buitenlandse dochterondernemingen die voor 50 procent of meer in Chinese handen zijn, vallen nu onder de Amerikaanse exportrestricties. Daardoor heeft ook Nexperia vergunningen nodig om Amerikaanse componenten, software of cloud services te kunnen kopen.
Een andere smet op het blazoen van Nexperia is het gebruik van zijn chips (die niet ingewikkeld, maar wel noodzakelijk zijn) in Russische drones en raketten. Onlangs kapittelde de Oekraïense president Volodymyr Zelensky westerse landen, waaronder Nederland, nog voor de componenten uit die landen die in Russische wapens worden aangetroffen. Miljoenen Nederlandse chips, onder meer afkomstig van Nexperia, worden via China naar Rusland gesmokkeld, zo bleek uit onderzoek van Nieuwsuur vorig jaar. De Nederlandse premier Dick Schoof beloofde Zelensky vorige week tijdens een bezoek aan Kyiv ‘al het mogelijke’ te zullen doen om daar een eind aan te maken.
VVD-Europarlementariër Bart Groothuis, die al een paar jaar aandringt op maatregelen om de Europese halfgeleiderindustrie minder kwetsbaar te maken voor Chinese inmenging, noemt de onder curatele stelling van Nexperia mede daarom goed nieuws. ‘Nederland grijpt niet zomaar in’, zegt hij. Hij noemt de maatregel ‘on-Nederlands goed’.
Toch is er ook een ‘gewoon’ zakelijk geschil. De Ondernemingskamer heeft Zhang formeel van zijn functie ontheven vanwege mismanagement. Een woordvoerder van Nexperia zegt dat het onder meer om belangenverstrengeling gaat. Volgens bronnen zou Zhang Nexperia hebben gedwongen de benodigde chipmachines in te kopen bij een ander bedrijf waarvan hij eigenaar is, Wingsky.
Het is niet geheel duidelijk of dat de stok is die is gevonden om de hond mee te slaan. De exacte motivering van de Ondernemingskamer is niet publiek gemaakt. Een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken ontkent dat het ministerie en het management van Nexperia hun acties hebben gecoördineerd, maar zegt dat de besluiten kunnen zijn ingegeven door ‘dezelfde informatie’.
Op een beleggersbijeenkomst stelde Wingtech zondagavond dat volgens hun Nederlandse advocaat ‘het Nederlandse ministerie van Economische Zaken duidelijk als een mak lammetje de Amerikaanse regering volgt’. Volgens de woordvoerder van het ministerie is daar absoluut geen sprake van. ‘Dit is een eigenstandig besluit.’ Hij benadrukt dat de ingreep van het ministerie is gericht op een specifiek bedrijf, en niet op een land of sector.
Luister hieronder naar onze podcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant