Oostgrens NAVO Zeven Russische militairen doken dit weekend op in een stukje Rusland in Estland. Een dag later waren ze weg. Het lijkt onschuldig, maar na de Russische schendingen van de NAVO-grens zorgt dit voor onrust.
Estse grenswachten op patrouille bij de grens met Rusland.
Het waren dit keer geen Russische straaljagers, zoals in september, en de Russische militairen bleven op hun eigen grondgebied. Maar voor het gezaghebbende Amerikaanse Institute for the Study of War (ISW) is het incident van afgelopen vrijdag op de grens van Estland en Rusland een bevestiging dat Rusland is begonnen met ‘Phase Zero’, de eerste fase van voorbereiding op een mogelijke oorlog tussen de NAVO en Rusland. „Dit incident is de eerste keer (…) dat ISW waarneemt dat ‘groene mannetjes’ (Kremlin-eufemisme voor Russische militairen zonder insignes) actief zijn vlak bij een NAVO-land.”
Wat is er gebeurd? Op 10 oktober verschenen zeven gemaskerde en bewapende Russische militairen op de weg door de ‘Laars van Saatse’ (internationaal bekend als ‘Saatse Boot’), een uitsteeksel van Rusland in het zuidoosten van Estland. Dit laarsvormige stukje Rusland, 115 hectare groot, wordt doorsneden door een kilometer lange weg naar Estland. Esten mogen de weg gebruiken, maar er niet stoppen. De verhoogde militaire activiteit – normaliter lopen er alleen Russische grenswachten rond in het gebied – was voor de Estse autoriteiten reden om de weg te sluiten, in ieder geval tot 14 oktober. Volgens Rusland was sprake van een „routine-operatie”.
Het hoofd van de grensbewaking in Zuid-Estland Meelis Saarepuu liet alarmerende taal horen: „Voor ons was dit duidelijk een bedreigende situatie”. Net als Don Bacon, lid van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden: „Estland heeft alle reden om waakzaam te zijn en maatregelen te nemen en de NAVO zou Estland daarbij moeten steunen”. Daartegenover staan de geruststellende woorden van de Estse regering. Zowel minister van Binnenlandse Zaken Igor Tora, die ter plaatse ging kijken, als minister van Buitenlandse Zaken Margus Tshaknaliet weten dat de Russische militairen zaterdag weer weg waren en dat de situatie onder controle is. „Berichten over oplopende spanningen aan de grens zijn overdreven”, aldus Tshakna.
Dat een onverwacht groepje Russische militairen bij de Estse grens voor onrust zorgt, heeft deels te maken met het fenomeen ‘groene mannetjes’. ‘Little green men‘ verwijst naar onherkenbare Russische militairen, gemaskerd en zonder insignes op hun uniform. Ze speelden een belangrijke voorbereidende rol bij de Russische annexatie van de Krim in maart 2014.
Meer nog heeft de onrust te maken met recente Russische schendingen van de NAVO-grens. Op 10 september drongen Russische drones het Poolse luchtruim binnen, op 19 september vlogen drie Russische MiG’s twaalf minuten lang door het Estse luchtruim. Vervolgens zorgden mysterieuze – dat Rusland erachter zit is waarschijnlijk maar niet zeker – drones bij vliegvelden in Denemarken, Noorwegen en Duitsland voor veel overlast. De incidenten maakten duidelijk dat een passend Europees antwoord op Russische provocaties vooralsnog ontbreekt.
Het is aannemelijk dat dit een belangrijk motief is voor het Kremlin: onrust en verdeeldheid zaaien binnen de NAVO. Daarnaast zien analisten de provocaties als test: hoe snel en met welke middelen reageert de NAVO? Het tweede motief is een mogelijke verklaring voor de Russische militairen bij de Estse grens. Hoe lang duurt het voordat militairen op deze locatie worden opgemerkt? Diverse scenario’s over een Russische aanval op de NAVO, zoals het recente Als Rusland wint van de Duitse politicoloog Carlo Masala, gaan er vanuit dat die begint met een overname van de stad Narva, in het uiterste noordoosten van Estland.
Bijna alle inwoners van Narva spreken Russisch. Van de 1,3 miljoen inwoners van Estland is circa 21 procent Russisch en circa 30 procent Russischtalig. De erfenis van Stalin – de Sovjetdictator deporteerde Esten naar Siberië en Russen naar Estland – is een uitdaging voor de Estse overheid.
Zeker na de Russische invasie van Oekraïne willen regeringen de Russische invloed terugdringen en worden de rechten van Russischtaligen ingeperkt. Russisch wordt verbannen uit het onderwijs. In buurland Letland , waar een kwart van de bevolking Russisch is, speelt hetzelfde. Ook hier vreest men een vijfde colonne en moeten Russen die daar wonen aan steeds strengere eisen voldoen. Ruim achthonderd Russische inwoners van Letland, veelal ouderen, moeten per 13 oktober het land verlaten omdat ze gezakt zijn voor een verplichte taaltest in het Lets.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC