M/V/X in het nieuws De Nobelprijs voor Economie gaat dit jaar naar drie onderzoekers die laten zien wat de rol van technologische vooruitgang is bij het bereiken van economische groei.
De drie winnaars van de Nobelprijs voor de Economie (vlnr): Joel Mokyr, Philippe Aghion en Peter Howitt, tijdens de bekendmaking in Zweden.
In my mind and in my car/we can’t rewind/ we’ve gone to far. Met Video Killed the Radio Star, over wat technologische vooruitgang allemaal kan vernietigen, scoorde de Britse popgroep The Buggles in 1979 een wereldwijde hit. Ook economische studies over dit thema blijken op internationale erkenning te kunnen rekenen: maandag werd aan de economen Joel Mokyr, Philippe Aghion en Peter Howitt de Nobelprijs voor Economie toegekend.
De Nobelprijs voor Economie is geen ‘echte’ Nobelprijs; de onderscheiding voor economen werd in 1968 in het leven geroepen door de Zweedse Centrale Bank, ter ere van het driehonderdjarig bestaan en ter nagedachtenis aan Alfred Nobel.
Het jurycomité dat de Nobelprijzen uitreikt, prees de drie economen voor hun onderzoek naar “door innovatie gedreven economische groei”. Centraal in dat onderzoek staat het begrip ‘creative destruction’, dat groot werd gemaakt door de invloedrijke Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter. Hij beschreef in het begin van de twintigste eeuw hoe voortdurende innovatie ervoor zorgt dat een nieuwe technologie de oude vervangt en vernietigt; zoals de telefoonlijn de telegrafisten overbodig maakte. Schumpeters werk wordt nog altijd gezien als een belangrijke manier om de dynamische werking van marktkapitalisme te verklaren.
Naar het effect en de gevolgen van creative destruction deden Philippe Aghion en Peter Howitt veel theoretisch onderzoek. Zij delen de helft van de prijs van omgerekend 1 miljoen euro. De 69-jarige Fransman Aghion is verbonden aan kennisinstituten INSEAD, het Collège de France en de London School of Economics.
De Canadees Peter Howitt (79), die als macro-econoom bij de prestigieuze Amerikaanse Brown University werkt, is een vooraanstaand econoom die de benadering van Schumpeter op een moderne manier in de economie toepast. Met Aghion ontwikkelde Howitt in 1992 een rekenkundig model dat creative destruction aantoonde: als een bedrijf met een nieuw product de markt verovert, wordt een ander bedrijf met een bestaand product juist verdrongen. De onderliggende boodschap is dat innovatie ook voor verdringing kan zorgen.
De andere helft van het geldbedrag gaat naar Joel Mokyr, die werd geboren in Leiden en als kind verhuisde naar Israël. De nu 79-jarige economisch historicus is verbonden aan de Amerikaanse Northwestern University. Mokyr deed belangrijk onderzoek naar de voorwaarden voor economische groei door technologische vooruitgang.
In het boek A Culture of Growth (in 2017 door NRC gerecenseerd, vijf ballen) beschrijft Mokyr hoe de verlichting en de Britse industrialisatie konden plaatsvinden. Hij onderzocht welke omstandigheden ervoor zorgden dat juist Europese landen tot wetenschappelijke en industriële grootmachten konden uitgroeien – terwijl die groei net zo goed op andere continenten had kunnen plaatsvinden. Mokyr gebruikt zijn geboorteland met regelmaat in zijn publicaties, onder meer door de industrialisatie van Nederland en België in de negentiende eeuw te vergelijken.
In hun studies wijzen Aghion en Howitt erop dat het negatief klinkende creative destruction ook kan zorgen voor ‘duurzame’ economische groei, mits overheden ervoor zorgen dat er alternatieven zijn voor de verliezers van technologische vooruitgang. “Toen de verbrandingsmotor werd uitgevonden, werden koetsiers ineens overbodig. Voor al die mensen moet je als overheid wel nieuwe banen vinden, anders kost technologische vernieuwing de maatschappij meer dan het oplevert”, zo zegt politicologiedocent Roel van Engelen van de Universiteit van Amsterdam.
Uit het voorbeeld van de verbrandingsmotor blijkt volgens Van Engelen ook dat ‘duurzame groei’ niet per se een duurzamer klimaat betekent. “Schumpeter was, veel meer dan bijvoorbeeld Karl Marx, erg positief over economische groei. Het werd het belangrijkste om na te streven. Ook het comité gaat daarin mee en daar sla ik wel op aan; zeker in deze tijd. Het ecologische plafond aan wat de aarde kan leveren, wordt niet meegenomen in het streven naar groei.” Van Engelen ziet in Schumpeters theorie van creative destruction veel van de huidige tijdsgeest terugkomen. “Kijk naar de opkomst van technologie gebaseerd op AI, en wat dat nu voor gevolgen heeft. Het laat zien dat Schumpeters theorie nog altijd erg relevant is.”
En wat Video Killed the Radio Star betreft: de hit van The Buggles was in 1981 dan wel de eerste videoclip op muziekzender MTV, maar werd niet de opmaat voor het algeheel overbodig raken van radiozenders. Op MTV zijn muziekvideo’s tegenwoordig amper nog te zien, terwijl de vele nog altijd bestaande radiostations wereldwijd het nummer tot op de dag van vandaag draaien. Niet alle creative destruction is even destructief.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC